Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
зін-зі тану маліміне арналан хрестоматия I ТОМ СИЕТ ГІМЕЛЕР.docx
Скачиваний:
7
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
2 Мб
Скачать
☆

Емен жаңғағы

Қ. Толыбаев

Жалпақ жотаның етегіндегі кең қолтық қойнауда бұтақтары салалы, тарбиған емендер қаз-қатар өскен. Күздің аңыраған суық желіне бұлғалаңдаған жасыл жапырақтары ырқын берген емес. Ал пісіп жетіліп, түбі босаған жаңғақтары ырғаққа төзбей, жерге торс-торс түсіп жатады шашырап.

Кеш, тымық, желсіз. Қыбыр-сыбыр аз. Жоны жуан Еменнің торсиған бір жаңғағы торс етіп түсті де:

– Бір жеріңіз ауырып қалған жоқ па?-деп, Жерге аялай үн қатты.

– Кешіріңіз мен кінәлі емеспін. Мана соққан Жел түбімді босатып кетіпті. Еріксіз құлап түстім.

– Абыржымай-ақ қой, ештеңе етпейді,– деп көңілін аулады Жер.

– Мен нені көрмеді дейсің. Бір заманда жосыған қалың аттың тұяғы да айғыздаған жотамды. Зеңбірек те қабырғамды сөгіп, мылжа-мылжамды шығарған.Уақыт өте келе сол жараның бәрі тегіс жазылды. Қашан да Жер жарақаты тез оңалады.

– Деңеңізде жараның дағы қалған жоқ па? – деп, Емен жаңғағы күрсініп жіберді мұңайып. Жаңғақ абыржыды.

– Неге күрсіндің қарсұрып?..

– Қанатымның жоқтығына өкінемін.

– Қанатың болса, қайтер ең?

– Онда ешкімге соқтықпай, қалықтай ұшып, алысқа жетер ем. Саған да салмағым түспес еді.

– О, қияшыл екенсің... – деп, қарқ-қарқ күлді Жер. Емен жаңғағы өкпелегендей бұртия қалды.

– Неге сонша күлесің?

– Сенің аңқаулығыңа күлемін...

– Қалайша?...

– Бармақтай сен тұрмақ, маған мына нән жартастың да, анау таулардың да салмағы бұйым емес. Енді сені бауырыма басып, баптап өсіремін!..

Емен жаңғағы өзінше өніп, ағаш болып ұлғайып өмір сүретініне қуанды. Жердің мейірі түсті. Әйтеуір, шіріп жойылмайтынына сенді.

  • Емен жерден неліктен кешірім сұрады?

  • Жер неліктен бәрін көтере аламын дейді?

  • Адамдар неліктен жерге риясыз қызмет етуі тиіс деп ойлайсыңдар?

  • Сендер жерге қандай қызмет жасайсыңдар?

Күн мен түннің жермен достығы

І.Мұсаұлы

Бір күні Жер Күн мен Түнге:

– Сендер мені үздіксіз айналып, адамдардың өмірі үшін қызмет етіп келесіңдер. Түн, сен адамдар демалса екен, ұйықтаса екен дейсің, ал сен, Күн, адамдар күндіз еңбек істесе екен дейсің. Екеуіңнің де адамдарға жақсылық жасап келе жатқан еңбектерің зор,– деді.

– Сенің де еңбегіңді жақсы білеміз, – деп жауап берді оған Күн мен Түн.

– Сен де адамдарға ырыс бересің, олар сенде тұрып, өмір сүріп жатыр, олар сенен ырыздығын алып жейді. Сен оларды шаршамай көтеріп келесің, олардың бақытты өмір сүруін тілейсің, сенің де еңбегің өте зор.

Олар бір-біріне қарап, ризашылықпен күлісіп алды. Бірақ бұлардың әңгімелерін адамдар естіген жоқ. Олар әрқайсысы өз мемлекеттерінде – біреуі күндіз, біреуі түндегі тіршіліктерімен өмір сүріп жатты.

  • Күн мен түн және жер не туралы әңгімелесті?

  • Олар адамдарға қалай жақсылық жасайды?

  • Сендер олардың жақсылығына ризашылықтарыңды қалай білдіресіңдер?

  • Риясыз жақсылық жасау дегенді қалай түсінесіңдер?

  • Өздерің қандай риясыз жақсылық жасап жүрсіңдер?

Ата насихаты

А. Байтұрсынов

Әкесі балаларына тату тұрыңдар деп талай айтыпты. Балалары тілін алмай, араздаса беріпті. Бір күні бір байлам сабауды алып келіп, балаларына беріп:

  • Сындырыңдар! – дейді. Балалары бірінен соң бірі алып, сындырайын деп еді, сабаулар сынбайды.

Әкесі сабауларды алып, шешеді де:

  • Бір-бірлеп сындырыңдар! – дейді. Балалары оп-оңай сындырады. Сонда әкесі айтады.

  • Араздасып араларың ашылса – сендер де осы сабаулар сықылды боласыңдар. Ұйымшыл болыңдар, жау жеңуі қиын болар!

  • Әкесі балаларына қандай өсиет айтты?

  • Тірліктің күші бірлікте дегенді қалай түсінесіңдер?

  • Ұйымшыл болудың қаншалықты маңызы бар деп ойлайсыңдар?

  • Өздерің ұйымшылдық танытып, дұрыс әрекет жасағандарыңды әңгімелеп беріңдер.