Алтын балта

Баяғыда бір кедей болыпты.Бір күні ол көршілес байдың балтасын сұрап алып, отынға барыпты.Біраз отын шауып бола берген кезде, кедейдің балтасының басы ұшып кетіп,қасындағы диірмен тасын айналдырып жатқан суға барып түсіпті.

Кедей диірменші шалға келіп:

- Балтамды алып берші, -деп жалынады, шал диірменін тоқтатып,суға қолын тығып жібереді де, бір алтын басты балтаны алып шығады.

- Мынау ма балтаң?-дейді диірменші.

- Жоқ, бұл емес,- дейді кедей.

Шал суға екінші рет қолын малып жіберіп,күміс басты балтаны алып шығада да:

- Мынау ма балтаң?-дейді тағы да кедейге.

- Бұл да емес.

Диірменші үшінші рет қолын суға малғанда, қара темір балта ілігеді.

Сол кезде ғана кедей:

-Е, мынау менің балтам!-деп,оған қолын созады.

Диірменші шал оны тоқтатып:

-Шырағым дүниеқоңыз емес,ақ пейіл жан екенсің.Сол үшін менен мына балтаны сыйға ал.Оның сен сияқты кедейге тигізер пайдасы көп.Осы балта қолында тұрғанда,күнкөрісің түзелер, тез арада-ақ ел қатарына қосыларсың,-деп, оған алтын балтаны береді.

Кедей алтын балтаны әкелген күнненбастап, еңбек етеді.Алтын балта сиқырлы балта екен.Кедей отынды да көп жарады.Сөйтіп, тұрмысы түзеле бастайды.

Мұны көрші бай да байқайды.Бір күні ол кедейден мұның сырын сұрайды.Кедей болған оқиғаны айтады.

Баяғы кедейге бере тұрған балтасын алып, бай отынға келеді.Отын шаппайды.Балтасын диірмен суына лақтырып жібереді.Сосын алып бер деп, диірменші шалға келеді.

Шал судан алтын басты балтаны алып шығады.Сол-ақ екен бай:

-Менің балтам, мынау менің балтам!-деп, тұра ұмтылады.

Бірақ диірменші шал оны тоқтатып:

-Қоя тұр, қу неме!Міне, сенің балтаң,-деп, байға өзінің темір балтасын алып береді.

Бай амалы таусылып үйіне қайтады.

• Кедейдің бойынан қандай қасиеттерді байқадыңдар?

• Байдың әрекетідұрыс па?

• Біреудің байлығын көре алмаған адам қандай адам?

• Аңыздан қандай үлгі өнеге алдыңдар?

Піл мен маймыл

Бір орманда Пілмен Маймылкездесіпті. Соданекеуікезек-кезек мақтаныпты.

• Дүниеде менен күшті ешкім жоқ! Мен ашулансам, қандайағаш болса да тамырыменжұлып аламын! – дейді Піл мақтанып.

• Ағаштан-ағашқа мен сияқты ешкім секіре алмайды. Мен ептімін! – дейдімаймыл тез-тез сөйлеп.

Піл мен Маймыл осылай мақтана береді, мақтана береді. Ең соңында Үкіден сұрамақ болады. Үкі бір ағаштың бұтағындаұйықтап отыр екен.

• Уа, данышпан, Үкі! – дейді Маймыл бұтақтан бір қолыменұстап,тербетіліптұрып.

• У-у-х! Өй! – деп, Үкі шошып кетеді. Бағдаршам сияқты үп-үлкен көзін бір ашып алып,қайта жұмақояды. Неболыпқалды? Айта беріңдер!

• Піл: «Дүниедегі еңкүшті менмін» деп мақтанады. Ал мен оған:«Дүниедемененасқанептіжоқ»деймін.Төрелігінөзіңайтыпбер.

• Бір сөзбенайтқанда, – дейді Піл сөзге араласып.– Күшті болған жақсы ма, жоқ ептіболғанжақсыма?

Үкі ұзақ үнсіз отырады. Содан үп-үлкен көзін бір ашып қалады да, қайта жұмады.

• Мына өзеннің арғы жағында бір зәулім алма ағашы бар. Жалғыз ғана ағаш. Соның еңболмағанда бір алмасын жесем, сонда ғана төрелік айтааламын, – дейді Үкі.

Піл мен Маймыл жүгіріп отырып өзенге келеді. Өзеннің ағысы қатты болатын. Содан Маймыл:

• Өзенненқалайөтеміз? – депуайымдайды.

• Уайымдама!Келарқамамін.Өзенненсеніменалыпөтемін.Менкүштімінғой! – депПілтұмсығынкөккекөтеріп,мақтанақышқырыпалады.

МаймыллыпетіпПілгемініпалады.Екеуіөзенненөтеді.

Зәулімбиікалмаағашыныңжанына келгендеПілалмағатұмсығыжетпейтінінкөріп:

• Алманықалайжинаймыз? – депуайымдайды.

• Сеносыжердетұр, – дейдіМаймылқуанып.– Қазіртезөрмелепшығамында,жемістісағанлақтырыптұрамын.Менептімінғой!

• Екеуіосылайбір-бірінекөмектесіп,алманыжинапалады.

• СоданқайтаданҮкігекеледі.

• Үкітағыдакөпкедейінкөзінашпайды.

• Уа,ормандағықұсатаулыныңақылдысы!Бізсағаналмаәкелдік.Соныжепалда,өзіңніңәділтөрелігіңдіайт, - дейдіМаймыл.

• Сенөзенненөзің өттіңбе? – дейдіҮкікөзінашпағанкүйі.

• Пілөткізді.

• Ептіедіңғой,ебіңкөмектеспедіме?

• Ағысықатты,тауөзеніекен.Ағызыпәкетуі мүмкінеді.

• Ал,Піл,сензәулім биіктегіжемістіқалайтердің?

• Маймылкөмектесті.

• Оның қалай,күшіңкөмектесеалмадыма?

• Жоқ.ЕгерМаймылкөмектеспесе,менжемісжинай алмаседім.

• Дұрыс, – дейді үкі. – Менекеуіңді,қиынсәттебір-біріңеқалайкөмектесугеболатынынбілсіндепалмағажұмсағанедім.Дүниедегіеңқымбат – достық,татулықекенінендіекеуіңбілдіңдер.Мынаәкелген жемістеріңдіөздеріңжейқойыңдар. – Менмүлдеалмажемеймін.

Міне,осылайПілменМаймылдос,татуболыпты,оларбір-бірінеәрқашанкөмектесіпжүредіекен.

• Қиын жағдайға түскендедостарбір-бірінеқандай әрекет жасайды?

• Қиын сәттедостардыңбір-біріне жасаған әрекетін сипаттап беріңіздер.

• Достықтың қадірін білуге үкіге не көмектесті?

• Сіздер осындай ұқсас мысалдар білесіздер ме?Айтып беріңіздерші?