Жақсылық пен Жамандық

Ертеде Данышпан ата өз ұрпағын сынау үшін адамның оң иығына жақсылықты, сол иығына жамандықты отырғызып қойыпты. Адам бір іс жасарда жақсылық «істе» десе, жамандық «істеме» деп сыбырлайды екен. Сөйтіп адамның бойында қай қасиет басым екенін байқамаққа оны сапарға аттандырыпты.

Адам біраз жол жүріп, өзен жағасымен шаршап келе жатса, судың жағасына шығып қалған балықты көреді.

Балық секіріп суға жете алмай жатыр екен. Жақсылық жаны ашып:

– Адам, ана балыққа көмектесіп жібер, – десе, Жамандық:

– Қой, жөніңе жүре бер, уақытыңды алма, – дейді.

Адам балықтан әрірек асып барып, мойнын бұрып қарайды. Балық шарасыздан көзі жәутеңдеп, көмек сұрағандай болады. Адам шыдай алмай кері бұрылып барып, балықты суға салып жібереді. Балық ризашылығын білдіріп. Суда ойнақшып, секіріп, құйрығын бұлғақтатып суға сүңгіп кетеді.

Адам одан әрі жүре береді. Бір теректің қасынан өтіп бара жатып, шыр – шыр еткен дауысты естіп тұра қалады. Қараса, кішкене ғана торғайдың балапаны ұясынан құлап қалған екен. Еңкейіп енді көтерейін деп жатса, Жамандық:

– Осы торғайдың балапанына бола жолдан қалмақпысың? Оны көтеріп ұясына салу үшін, теректің басына шығу керек. Мерт болсаң қайтесің? Өзің далада ит – құсқа жем боласың ғой, – дейді.

Адам ойланып тұрып қалады. Осы сәтте Жақсылық:

– Ей, адамзаттың баласы, сен әлсіздерге қорған болып, қол ұшыңды беру үшін жаратылғансың. Мына бейшара балапанды ұясына сала кет. Шарапаты тиеді, – дейді.Адам тағы да шыдай алмай балапанды алып, теректің басына өрмелеп шығып, ұясына салып кетеді. Балапан шиқ – шиқ етіп, қанатын қағып, разы болады.Адам демалып алмақшы болып отыра бергенде, аяғының астында бидайдың дәнін әрең сүйреп бара жатқан құмырсқаны көзі шалады. Құмырсқа дәннің о жақ, бұ жағына шығып, қозғауға ыңғайлы ретін таба алмай, ісі өнбей келеді екен. Адам әуелі жамандықтың айтуымен құмырсқаны дәнінен айырып тастағысы келіп оқталады да, шыр – пыр болған Жақсылықтың сөзіне құлақ түрді. Ол:

– Әй, адам - ау, қалай ғана адамдығыңнан айнып кетуге әзір тұрасың. Бұл құмырсқа өзінен үлкен дәнді сүйреп, машақаттанып келе жатқанда, қол ұшыңды көрсетіп жолына салып жіберудің орнына, оны қызықтап, ермек қылғың келгені қалай? Одан да еңбек етуді осы кіп – кішкене тіршілік иесінен үйренбейсің бе? – деп налыған екен.Адам өз ойынан ұялып, райынан қайтады. Сөйтіп Данышпан ата ұрпағын алдына шақырып алып:

–Міне, балам, жамандыққа ерсең жаман боласың, жақсылыққа ерсең жақсы боласың. Мен саған үш сын бердім, үшеуінен де өттің, разымын. Енді осылай адамдығыңнан айнымай, айналаңа қамқор болып, жамандыққа жоламай, жақсылыққа жолдас бол,–деп батасын береді.Содан бері адам баласы жақсылықпен мұратына жетіп келеді екен.

• Әңгімеде қандай қасиеттер туралы айтылған?

• Жақсылық жасау дегенді қалай түсінесіңдер?

• Қандай құндылықтар адамды жақсылық жасауға ұмтылдырады?

• Жақсы адамның бойында қандай қасиеттер болады?

• Барлық адамның қолынан жақсылық жасау келе ме? Әңгімелеп беріңдер.

Ішкі тыныштық

Өзіңіздікін өзіңізге алыңыз

Бір күні Ұстаз өзінің шәкірттерімен бірге өзінің елінің саясатына қарсыауылдың тұсынан өтіп бара жатады. Сол ауылдың тұрғындары үйлерінен тез жүгіріп шығып, Ұстазды және оның шәкірттерін айнала қоршап алады да, намысына тиетін сөздер айта бастайды.Ұстаздың шәкірттері де ашуланып, оларға қарсы шығуға дайын тұрған. Бірақ Ұстазы жандарында болғандығы әсер етті ме, өздерінде қандай да бір сенімділік туды. Бірақ ұстаз өз сөздерімен ауыл тұрғындары мен шәкірттерінің арасындағы осы жағымсыз жағдайға араласты.Ол өзінің шәкірттеріне бұрылып, былай деді:

-Сендер мені таңқалдырдыңдар. Бұл адамдар өзінің істерін орындап жатыр. Олар өте ашулы. Мені бұл адамдардың дінінің, адамгершілікқұндылықтарының жауы көреді.Бұл адамдар мені қорлап жатыр, бұл табиғи нәрсе.

- Бірақ сендер неге ашулысыңдар? Неге сендер өздеріңді мына адамдардың басынуына жол бересіңдер. Дәл қазір сендероларға тәуелдісіңдер. Сендер еркін емессіңдерме?

Ауыл тұрғындары мұндайды күтпеген еді. Олар не істерін білмей, тынышталып қалады. Осы кезде Ұстаз оларға бұрылып:

-Сіздер барлығын айтып болдыңыздар ма? Егер деайтып болмаған болсаңыздар, қайтадан ауылға қайтып бара жатқанда ойларыңыздағының барлығын айтуға мүмкіндіктеріңіз бар,- дейді.

Ауылдың адамдары аң- таң болып, сұрақ қояды:

-Сенің намысыңа тиетін ауыр сөздер айттық сен неге бізге ашуланбайсың? –дейді.

Сонда Ұстаз:

-Сендер еркін адамсыңдар және не істесеңдер де, өз еркілеріңде. Мен бұған мән бермеймін. Мен де еркін адаммын. Мені еш нәрсе мәжбүрлей алмайды және ешкім маған әсер етіп, мені басына алмайды. Мен өзімнің іс –әрекеттерімнің қожайынымын. Менің іс әрекеттерім менің ішкі жағдайымнан туындайды.Ал енді Сіздерге қатысты бір сұраққойсам деген едім:

-Сіздермен көрші ауылдың тұрғындары мені шын пейілмен қарсы алды, өздерімен гүлдер, жеміс –жидектер, тәттілер алып келіпті. Мен оларға:

-Рахмет. Біз таң ертеңгі асымызды ішкенбіз. Мына жеміс –жидектеріңізді менің батаммен қайтадан алыңыздар. Біз оны көтеріп жүре алмаймыз, бізөзімізбен бірге тамақ көтеріп жүре алмаймыз, -дедім.

- Енді Сіздер айтыңыздаршы, мен қабылдамаған және қайтарып бергендерді олар не істеуі керек?

Топтың ішінде тұрған бір адам:

-Оларды үйлеріне алып барып, отбасы мүшелеріне және балаларына бөліп берген шығар,-дейді.

Ұстаз күлімсіреп:

-Ал Сіздер ше өздеріңіздің айтқан ауыр жағымсыз сөздеріңізді қайтесіздер. Мен оларды қабылдамаймын. Мен жеміс –жидектерден, тәттілерден бас тарттым, олар оны қайтадан алу керек. Ал сіздер не істей аласыздар? Мен де Сіздердің жаңағы айтқан сөздеріңіздің барлығын қайтарамын. Сондықтан, үйлеріңізге алып кетіңіздер де қалауларыңыз білсін, -депті.

• Неге Ұстаз оның намысына тиетін сөздер айтылсада оған ашуланбады?

• Ұстаздың бойынан қандай қасиетті байқадыңдар?

• Сіздерге біреулер жағымсыз сөздер айтса сіз не істер едіңіз?

• Сабырлықты сақтап, ашуланбай жүрудің жаттығуларын жасап, көрсет.