7. Семинарлық (практикалық) сабақтар жоспары
Тақырып: Кіріспе. Дефектология ғылымының мақсаты, міндеттері, зерттеу әдістері, салалары, даму тарихы, басқа ғылымдармен байланысы.
Сұрақнама:
1. Дефектология ғылымына жалпы түсінік, сипаттамасы, даму тарихы.
2. Дефектология ғылымының мақсаты, міндеттері.
3. Дефектология салалары және басқа ғылымдармен байланысы.
4. Дефектологияның зерттеу әдістері
5. Дефектологияның педагогикалық категориялары.
Тапсырмалар:
1. Лекция материалын қолданып жоғары көрсетілген сұрақтар бойынша жауап даярлау.
2. Схеманы жалғастыру:
Д
ефектология
салалары
Тақырып: «Кеміс (кемтар) балалар» ұғымы. Кеміс (кемтар) балалар (жалпы сипаттама).
Сұрақнама:
1. «Кеміс балалар» туралы ұғым. Кеміс балалардың даму ерекшеліктері.
2. Адам психикасының дамуындағы биологиялық және әлеуметтік факторлардың ролі.
3. «Бірінші дефект немесе кемістік» және «екінші ауытқулар».
4. Кемістіктердің себептері.
Тапсырмалар:
1. Схеманы жалғастырыңыздар:
Әлеуметтік
реабилитация
Әлеуметтік
адаптация
2 . Кемістіктердің себептерін конспектілеп жазып алыңыздар.
Тақырып: Зияты зақымдалған (ақыл-ой дамуының кемшіліктері бар) балалар. Олигофренопедагогика және оның міндеттері.
Сұрақнама:
1. Олигофренопедагогика пәні мен міндеттері.
2. Олигофрения, жалпы мінездеме.
3. Олигофренияның топтастырылуы.
4.Ақыл-есі кем балаларды оқыту және тәрбиелеу принципі.
Тапсырмалар:
1. Реферат талқылау (тақырыбы 10.3 тарауында п.1 берілген).
Тақырып: Психикалық дамуы тежелген балалар.
Сұрақнама:
1. Психикалық дамуы тежелген (ПДТ) балаларға жалпы мінездеме.
2. Психикалық дамудың тежелуінің (ПДТ) этиологиясы (пайда болу себептері).
3. ПДТ топтастыру. ПДТ-і бар балалардың білім алу іскерлігі.
4. ПДТ-сы бар балалармен түзету-тәрбиелеу жұмысының ерекшеліктері.
Тапсырмалар:
1. Реферат талқылау (тақырыбы 10.3 тарауында п.2 берілген).
Тақырып: Сенсорлы бұзылулары (есту қабілетінің, көру қабілетінің) бар балалар.
Сұрақнама:
Талдағыштар (анализаторлар) туралы жалпы түсінік.
Есту анализаторы және оның сезімталдығы.
Есту қызметі бұзылған балалар
Көру талдағышы (анализаторы).
Көру қызметі бұзылған балалар
Тапсырмалар:
1. Реферат талқылау(тақырыбы 10.3 тарауында пп.3,4 берілген).
Тақырып: Тіл мүкістігі бар балалар.
Сұрақнама:
1. Тілдің дамуы.
Р.Е.Левина бойынша тілдің жалпы дамымау деңгейлері.
Тіл мүкістіктің клиникалық-педагогикалық жіктеуі.
Тіл мүкістіктің психологиялық-педагогикалық жіктеуі.
Логопедтік-коррекциялық (түзету) жұмыстарын жоспарлаудағы аналитикалық мәліметтердің рөлі
Тапсырмалар:
1. Келесі кестені толтырыңыз:
2. Реферат талқылау (тақырыбы 10.3 тарауында п.5 берілген).
Логопедияның
зерттеу әдістері
Тақырып: Тірек-қимыл аппаратының кемшілігі бар балалар.
Сұрақнама:
1. Тірек-қимыл аппаратының бұзылуларының түрлері.
2. Балалардың церебральдық сал болуы (паралич, сал ауру, БЦП), жалпы сипаттама.
3..БЦП-те қозғалтқыш кемістіктің құрылымы.
4. БЦП-те тілмен психиканың бұзылулары.
5. БЦП-пен ауратын балаларға арнайы түзету шараларын ұйымдастыру.
Тапсырмалар:
1. Реферат талқылау (тақырыбы 10.3 тарауында п.6 берілген).
Тақырып: Тәртібі бұзылған балалар.
Сұрақнама:
1. Жас өспірімдерде жиі кездесетін тәртіп бұзылулары.
2. Невротикалық типті психикалық декомпенсация.
3. Психоұқсастық типті психикалық декомпенсация.
Тапсырмалар:
1. Реферат талқылау (тақырыбы 10.3 тарауында п.7 берілген).
Тақырып: Генетика пәні, оның міндеттері. Менделизм негіздері.
Сұрақнама:
1. Генетика пәні, оның міндеттері.
2. Генетиканың даму тарихы.
3. Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік.
4. Гибридологиялық әдістің маңызы.
5. Мендель заңдары.
6. Тұқым қуалау типтері
Тапсырмалар:
1. Лекция материалын қолданып, сонымен қоса мектепте алынған білімдерін қолданып жоғары көрсетілген сұрақтар бойынша жауап даярлау.
2. Есептерді шешу әдісімен танысу. Генетика есептерін шығаруда Мендель заңдарынғ гибридологиялық әдісті қолдана білу.
3. Генетикалық есептерді шығару.
Келесі есептерді шығарыңыз:
А) Көк көзді еркек , ата-аналарының көздері қоңыр қоңыр көзді әйелге үйленді, оның әкесінің көзі көк, ал анасының көзі қоңыр болған екен.
Бұл некеден қандай ұрақ куүтуге болады, егерде қоңыр көздің гені көкке қарағанда доминантты болса?
В) Адамда оң қолмен әрекет жасау сол қолға қарағанда доминантты, басымды болады. Оңқай еркек, оның анасы солақай болған, оңқай әйелге үйленген, оның үш ағасы мен апалары болған, олардың ішінен екеуі солақай болған.
Әйелдің мүмкін болатын генотиптерін табыңыз және бұл некеден солақай балалардың тууы мүмкін бе?
Тақырып: Тұқым қуалаушылықтың цитологиялық негіздері.
Сұрақнама:
1. Жасуша құрылысы.
2. Хромосомалардың құрылысы мен функциялары.
3. Жасуша бөлінуінің түрлері: митоз, мейоз.
4. Ағзалардың кобеюінің негізгі формалары.
5. Ядродан тыс тұқым қуалаушылық.
Тапсырмалар:
1. Лекция материалын қолданып, сонымен қоса мектепте алынған білімдерін қолданып жоғары көрсетілген сұрақтар бойынша жауап даярлау.
2. Дәптерге жасушаның құрылысын, жасушаның бөліну түрлерін: митоз и мейоз, хромосома құрылысын салып келу.
3. Суреттерді қолданып жауапқа дайындалу, сурет мазмұндарын бүлу қажет, оларды қолдана білу қажет
Тақырып: Тұқым қуалаушылықтың молекулалық негіздері.
Сұрақнама:
1..Нуклеин қышқылдары, олардың құрылысы, түрлері, функциялары.
2. Ген құрылысы және функциялары.
3. Ген және орта.
4. Мутациялар, оның түрлері, механизмдері, биологиялық маңызы.
Тапсырмалар:
1. Лекция материалын қолданып, сонымен қоса ұсынылған әдебиетті, мектепте алынған білімдерін қолданып жоғары көрсетілген сұрақтар бойынша жауап даярлау.
2. Есептерді шығару әдісімен танысу. Генетикалық көде кестесін қолдану бүлу. Генетика бойынша әдістемелік нұсқауларды қолдану.
3. Генетикалық есептерді шығару.
Келесі есептерді шығарыңыз:
А) Полипептид келесі амин қышқылдарынан тұрады.: Валин-аланин-глицин-лизин-триптофан-валин-серин-глутамин қышқылы.
Осы полипептидті көделейтін ДНК учаскісінің құрылымын анықтаңыздар.
В) Синдром Фанконидің бір формасында (сүйек ұлпаларының түзілуінің бұзылуы) ауруда зәрімен бірге амин қышқылдары ды шығады, оларға келесі иРНК:үшөрлеулері сәйкеседі ААА, ЦГУ,ГАА, АЦУ, ГУУ, УУА, УГУ, УАУ.
Синдром Фанкониде зәрімен бірге қандай аминқышқылдарының шығатындығын аңықтаңыздар.
Тақырып: Адам генетикасы.
Сұрақнама:
1. Адам генетикасы пәні, оның тараулары мен міндеттері.
2. Адам генетикасын зерттеу әдістері.
3. Шежірелерді құрастыру мен талдау принциптері.
Тапсырмалар:
1. Лекция материалын қолданып, сонымен қоса ұсынылған әдебиетті, мектепте алынған білімдерін қолданып жоғары көрсетілген сұрақтар бойынша жауап даярлау.
2. Есептерді шығару әдісімен танысу. Шежіре құрастыру.
3. Генетикалық есептерді шығару.
Шежіре құрастырыңыз:
А) А.Г.Галачьян (1967) А.С.Пушкин жанұясы туралы келесі генеалогиялық мәліметтерді келтірген. Ақынның әкесі –Сергей Львович Пушкин өзінің жиеніне Ганнибал тегі Надежда Осиповнаға үйленген Олардың Александрдан басқа Лев атты ұлы мен Ольга деген қызы болған. Сергей Львовичтың әкесі-Лев Александрович- некеге екі рет отырған. Бір әйелінен, Воейковадан оның үш ұлы болды: Николай, Петр және Александр, екінші әйелінен Чичеринадан Сергейден басқа тағы ұлы Василий және екі қызы: Анна мен Елизавета болды. Лев Александровичтың апасы Мария болған. Лев Александрович пен Мария Александровнаның әкесі-Александр Петрович Пушкин- Головинамен некеде болған, ал Александр Петровичтың әкесі-Петр Петрович Пушкин- Есиповаға үйленген еді. Петр Петровичтың Александрдан басқа төрт ұлы болған: Иван, Леонтии, Илья және Федор мен қызы Аграфена. Федор Петрович Корневамен некеде болған, олардың Александр деген ұлы болған, оның екі ұлы-Юрий мен Михаил және екі қызы- Надежда мен Мария болған. Мария Александровна Пушкина Осипом Ганнибалмен некеде болған, ал олардың қыздары Надежда Осиповна Сергей Львович Пушкинның әйелі болған, Александр Сергеевич Пушкинның анасы болған.
Осы мәліметтер бойынша Пушкин жанұясының шежіресін құрастырыңыздар.
Тақырып: Тұқым қуалайтын аурулар. Хромосомалық аурулар.
Сұрақнама:
1. Тұқым қуалайтын аурулардың этиологиясы, патогенезі, классификациясы.
2. Адамның хромосомалық аурулары.
3. Туа біткен ауытқұлар.
Тапсырмалар:
1. Лекция материалын қолданып, сонымен қоса ұсынылған әдебиетті, мектепте алынған білімдерін қолданып жоғары көрсетілген сұрақтар бойынша жауап даярлау.
2. Аутосомалар мен гоносомалардағы өзгерістермен байланысты хромосомдық ауруларға сипаттама беріңіз.
3. Туа біткен ауытқұлар мен тұқым қуалайтын аурулардың айырмашылығы қандай? Жауап беру барысында «Тұқым қуалайтын аурулар» атты фотоальбомды, оқулық кестелерді қолдану қажет.
4. Есептерді шығару барысында генетика бойынша әдістемелік нұсқауларды қолдану қажет.
Келесі есетерді шығарыңыз:
А) Миоплегия тұқым бойынша доминанты белгі болып таралады.
Егерде әкесі гетерозиготалы, ал анасы миоплегиямен азап шекпесе, бұл жанұяда ауытқуы бар балалардың туу мүмкіншілігін анықтаңыздар.
*Миоплегия – дегеніміз қайталанып отыратын сал ауруы, олар бұлшық ет жасушаларының калийді жоғалтуымен байланысты. 20-40 жаста басталып аутосомды-доминантты және и аутосомды-рецессивты тип бойынша тұқым қуалайды. Екінші түрі балалық шақта басталып аутосомды-доминантты тип бойынша тұқым қуалайды.
В) Полидактилия, жақыннан көрушілік және кішкене азу тістерінің болмауы доминантты аутосомды белгі болып таралады. Үш белгінің гендері әр түрлі жұп хромосомаларда орналасқан.
1. Егерде ата-анасының екеуінде де осы үш кемшілік болса, бірақ барлық үш жұп гендер бойынша гетерозиготалы болса, жанұяда дені сау баланың тууы мүмкін бе?
2. Жанұяда дені сау баланың тууы мүмкін бе егерде жанұя туралы келесі мәліметтер белгілі болса. Әйелі жағынан әжесінің алты саусағы болған, ал атасы жақынна көретін болған, басқа белгілер бойынша олар қалыпты болды. Қыздары өз ата-аналарынан екі ауытқудыда тұқым қуалады. Бабушка по линии жены была шестипалой, а дедушка- близорукий. Күйеуі жағынан әжесінің кішкене азу тістері болмаған, көзі жақсы көріп, бес саусақты қол болған. Атасының барлық белгі бойынша дені сау болған. Ұлдары анасының кемшілігін тұқым қуалаған.
*Полидактилия- дегеніміз көпсаусақты (алтысаусақты). Аутосомды-доминантты тип бойынша тұқым қуалайды.
Тақырып: Гендік аурулар. Тұқым қуалайтын аурулардың диагностикасы, емдеу мен алдын-ала сақтандыру жолдары.
Сұрақнама:
1. Гендік аурулары туралы түсінік беру.
2. Гендік аурулардың ерекшеліктері.
3. Гендік аурулардың даму типтері.
4. Тұқым қуалайтын аурулардың диагностикасы, емдеу мен алдын-ала сақтандыру жолдары.
Тапсырмалар:
1. Лекция материалын мен ұсынылған әдебиетті қолданып тұқым қуалайтын аурулардың, гендік аурулардың этиологиясы, патогенезі, жіктелуі туралы материалды конспектілеп жауапқа даярлау қажет.
2. Гендік ауруларға түсініктеме беру қажет. Гендік аурулардың ерекшеліктерін, даму типтерін ашып ккөрсетіңіздер.
3. Гендік ауруларға сипаттама беріңіздер: тұқым қуалайтын зат алмасуының аурулары (фенилкетонурия, галактоземия), клиникалық суреттелген тұқым қуалауы түсініксіз гендік синдромдар («Эльф бет әлпеті» синдромы, Корнели де Ланге, Рубинштейна-Тэйби синдромдары).
4. Генетикалық есептерді шығару. Генетика бойынша әдістемелік нұсқауларды қолдану.
Келесі есептерді шығарыңыз:
А) Фенилкетонурия рецессивті белгі болып тұқым қуалайды.
Егерде ата-аналары осы белгі бойынша гетерозиготалы болса, жанұядағы балалры қандай болуы мүмкін?
*Фенилкетонурия- фенилаланинды тирозинге ауыстырып отыратын ферменттің болмауымен байланысты. Бұзылу нәтижесінде, қанда фенилаланинның көлемі көбейіп кетеді де тирозинның көлемі азаяды. Фенилаланин фенилпировиноград қышқылына айналады да зәрімен шығады. Кемақылдылық пайда болады – ол ОНЖ зақымдалуының нәтижесі. Сәбиді фенилаланины жоқ диетаға ауыстыру аурудың дамуына жол бермейді. Аутосомды-рецессивті тип бойынша тұқым қуалайды.