Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Тжірибелік нсау.DOC
Скачиваний:
1
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
5 Мб
Скачать
☆

6. Әдебиет:

  1. Оразымбетова Ғ.Д., Сәлім Е.Қ. Қазақ тілі 2013 ж.

  2. Оразахынова Н.А.

Қазақ тілі ( Сөзжасам. Морфология) : учебное пособие / Н. А. Оразахынова, Ж. Т. Исаева, Г. С. Сүлеева. - Алматы : АРЫС, 2014. - 176 с. : ил

  1. Бектурова А.Ш.

Казахский язык для всех : учебное пособие / А. Ш. Бектурова, Ш. К. Бектуров. - Алматы : Атамұра, 2014. - 718 с.

  1. Бектұров Ш.

Қазақ тілі для начинающих : учебник / Ш. Бектұров, А. Бектұрова. - Алматы : Рауан, 2014. - 397 б.

  1. Доскеева Б.Ж.

Қазақ тілі: жоғары оқу орындарының 1 курсына арналған : учебник / Б. Ж. Доскеева. - Алматы : Ана тілі, 2010. - 191 с.

  1. Рысбаева Г.К.

Қазақ тілі: Грамматикалық анықтағыш = Казахский язык. Грамматический справочник / Г. К. Рысбаева. - Алматы : Сөздік-Словарь, 2010. - 192 б.

  1. Сыздық, Рәбиға. Қазақ тілінің анықтағышы : определитель / Р. Сыздық. - Астана : Елорда, 2010. - 527 б.

  2. Хасанова С.

Контрольно-тренировочные упражнения по морфологии современного казахского языка : учебник / Хасанова С. - 1-е изд. - Алматы : Ана тілі, 2011. - 135 с. : ил

  1. Әуелбеков Ш. Қазақша сөйлеу үлгілері:Казахский разговорный язык / Ш. Әуелбеков. - Алматы, 2009. - 238 с

7. Бақылау:

Сұрақтарға жауап беріңіз.

1.Отбасы – шағын мемлекет деп не себептен айтылады ?

2.Қоғамымыз бен мемлекетіміздің берік тірегі деп нені айтамыз?

3.Отбасында адамның қандай қасиеттері қалыптасады?

4.Отбасынан алынған тәрбие баланың келешегіне қалай әсер етеді?

5.Қандай отбасы азаматтық қоғамды қалыптастырудың қуатты факторы болып

табылады?

1. Тақырып №2, атауы: Сәлем- сөздің анасы. Отбасы және ұлттық дәстүрлер.

2. Мақсаты: Студенттердің ой-өрістерін, ойлау, сөйлеу қабілеттерін арттыру. Ата-

аналарын құрметтеуге, сыйластық қасиеттеріне тәрбиелеу, өз ойларын ортаға салу.

3. Оқытудың міндеттері:

  • Студент білу керек:

- сөз – синтагмалардың ерекшелігі екенін білу;

- сабақтың тақырыбы бойынша мәтін мазмұнын;

- тақырып бойынша жаңа сөздерді

  • Студент істей білуі керек:

- мәтінді аудару, мазмұндау, берілген тақырып аясында сұхбаттасу, мәтін

бойынша сұрақ құрастыру, сұрақтарға жауап беру.

4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:

1. Сәлем – сөздің анасы

2. Отбасы және ұлттық дәстүрлер.

3. Қазақ халқының сәлемдесу дәстүрі.

5. Сабақ беру және оқыту әдістері: аударма, оқылым, сұрақ-жауап, тіл дамыту,

жазылым, сәйкестендіру, түсіндіру.

1-тапсырма. Аударма. Мәтінді оқып, аударыңыз.

Сәлем – сөздің анасы

Қазақ елінің дәстүрі бойынша таныс, бейтаныстығына қарамастан, жасы кішінің жасы үлкенге бірінші болып сәлем беруі – міндет. Сәлемді селқос қабылдау, қолының ұшын ғана беріп кекірею, жақтырмаған кейіп таныту – инабатсыздық, көргенсіздік, әдепсіздік. Көпшілікке сәлем беруші олардың арасында өзінің жақтырмайтын, түс шайысып қалған адамы болса да, онысын басқаға сездірмей ашық, айқын дауыспен барлық адамдармен бірдей сәлемдесуі керек. Мұндай кезде әлгі дүрдараз кісі де сәлем берушінің сәлемін алуы тиіс.

Жастардың үлкендерге қалшиып тұрып бір қолын ұсынуы да жараспайды. Біреумен амандасқанда көз-көңілдің басқа жақта тұруы – әдепсіздікпен пара-пар. Дастархан үстіне кірген кісінің дауыстап бәрімен амандасқаны дұрыс. Мұндай жағдайда жағалай түгел қол беріп амандасқаны орынсыз, әсіресе, қол алысып болып, қолын жуу – нағыз әдепсіздік. Әркім сәлемдесуді ғана емес, қалай сәлемдесуді, сәлемдескен кезде өзінің қас-қабақ, бет-жүз, дауыс құбылысын алдындағы адамға жағымды әсер қалдыратындай етіп қадағалауға талпыну керек.

2-тапсырма. Оқылым. Мәтінді оқыңыз.

... Айтқан уақытында Бәукең мен Нарбай ақын да төменге түсті. Екеуі де жайдары, өте көңілді боп көрінді...

Дәм үстінде Бәукең біраз шешіліп, өткен жылы Ыстықкөлде дем алғанын айта бастап еді, жанымызға совхоз директоры болып істейтін тығыншықтай семіз біреудің аяқ астынан келіп киліккені. Әлгі омыраулаған қалпы Бәукеңнің тұсынан ұмтылып барып, Нарбайдың қолын қысты:

  • Ассалаумағалейкум, Нарбай аға, өткен жолы біздің совхозға келіп кетіпсіз. Ауылда болмай қалғаныма сіздің алдыңызда ұяттымын. Арнайы келіңіз. Күтеміз, - деп желімдей жабысып, айрылар емес. Өзгемізге көз қиығын да салмады.

Бауыржан тағы жекіріп тастай ма деп, қипақтап отырған Нәкең «иә, иә, жақсы, жақсымен» тез құтылғысы келіп, жаны шығып барады.

  • Ал сау тұрыңыз, Нәке,- деп бұрыла беріп еді, Баукең:

  • Әй, жігітім,- деп саңқ ете түсті. Директор қайтып оралды.

  • Мен Бауыржан Момышұлы дегенмін. Бір дастарханның басында отырған үш

төрт адамды алалап сәлем бергенді қай атаңнан көріп едің?

Сасып қалған директор:

  • Ө-ө, кешіріңіз,-деп, есі шығып сасқалақтап қалды. Ортаға түскен Нәкең: «Бұл бәленше деген совхоздың директоры» ,- дей бастап еді, Бәукең: - Сәлемін түзей алмай жүріп, жұртты қалай басқармақ? Марш! – деді мұртын тікірейтіп.

М. Шаханов.

3-тапсырма. Сұрақ-жауап. Сұрақтарға жауап беріңіз.

Мәтіндегі «Бәукең» деген кім?

Бәукең дәм үстінде өзін-өзі қалай ұстады?

Әдемі әңгіменің шырқын бұзған кім?

Совхоз директоры дастархан басында отырғандарға қалай сәлемдесті?

Бәукең ол туралы не айтты?

Болған іске байланысты Бәукеңнің көңіл-күйі қайтті?

4-тапсырма. Тіл дамыту. Совхоз директорын сипаттаңыз.

5-тапсырма. Жазылым.

1.Мәтіннен алынған келесі сөздер мен тіркестердің мағынасын түсіндірме сөздіктен қарап біліп, сөйлем құраңыз.

Бейтаныс, селқос болу, кекірею, түс шайысу, дүрдараз болу, қалшиып тұру, көз-көңіл, бет-жүз, қас-қабақ, инабатсыздық, көргенсіздік.

2. Мына сөздердің синонимдік қатарын жазыңыз.

Уақыт, дәм үстінде, ойламаған жерден, жаны, ортаға түсу, түзей алмау.

3. Мына сөздердің антонимін жазыңыз.

Төмен, түсу, тығыншықтай, семіз, қысу, алды, саңқ ету, сасқалақтау.

4. Сөйлемдерді дұрыс аяқтаңыз.

Бір адам көп адамға ... ... .

Келе жатқан адам отырған адамға... ... .

Моншада, дәретханада ... .

Табалдырықтың екі жағында тұрып ... ... .

Келіндер қайын елінің үлкен адамдарына ... ... ... .

Жақсы сыйласқан адамдарға алыс-жақын тұрғанына қарамай әдейі ... ... .

Алыстан келген қонаққа ... ... .

5. Көп нүктенің орнына қажетті етістікті тілек, бұйрық мәнде қолданыңыз.

Жасы кіші үлкенге бірінші болып ... ... .

Жасы үлкенге жасы кіші ... ... .

Жасы кішіге жасы үлкен ... ... .

Келген қонақ отырғандарға ... ... .

Келіндер ата-енесіне иіліп ... ... .

Баланы ата-анасы жасынан сәлемдесуге ... .

Келген қонақтармен ... ... .

Құда-құдағиларды ... ... .

Ата-енеме иіліп ... ... .

Жиыннан соң атаңа ... ... .

6. Сыпайылық әдебіне қатысты мына сөздерді қатыстырып, сөйлемдер жазыңыз.

Кешіріңіз, мүмкін болса, мақұл көрсеңіз, рұқсат етсеңіз, қалауыңыз білсін, ғапу етіңіз, кешірім өтінемін, қаласаңыз, қарсы болмасаңыз.

6-тапсырма. Сәйкестендіру. Кімдер қалай сәлемдесетінін көрсетіңіз.

  1. Ата-ана баласын 1. қол алысады.

  2. Келіндер үлкендерге 2. төс түйістіреді.

  3. Ер адамдар 3. құшақтасып, сүйіседі.

  4. Шәкірт ұстазға 4. беттен сүйеді.

  5. Құдағилар 5. тізе бүгіп сәлем жасайды.

  6. Құда-жекжаттар 6. бас киімін алып сәлемдеседі.

7-тапсырма.Түсіндіру. Сөздердің мағынасын ашыңыз.

Жайдары –

Аяқ астынан –

Килігу –

Омыраулау –

Тұсы –

Желімдей жабысу –

Көз қиығын салмау –

Жекіріп тастау –

Қипақтау –

Құтылу –

Жаны шығу –

Алалау –

Сасқалақтау –