6. Әдебиет:
Оразымбетова Ғ.Д., Сәлім Е.Қ. Қазақ тілі 2013 ж.
Оразахынова Н.А.
Қазақ тілі ( Сөзжасам. Морфология) : учебное пособие / Н. А. Оразахынова, Ж. Т. Исаева, Г. С. Сүлеева. - Алматы : АРЫС, 2014. - 176 с. : ил
Бектурова А.Ш.
Казахский язык для всех : учебное пособие / А. Ш. Бектурова, Ш. К. Бектуров. - Алматы : Атамұра, 2014. - 718 с.
Бектұров Ш.
Қазақ тілі для начинающих : учебник / Ш. Бектұров, А. Бектұрова. - Алматы : Рауан, 2014. - 397 б.
Доскеева Б.Ж.
Қазақ тілі: жоғары оқу орындарының 1 курсына арналған : учебник / Б. Ж. Доскеева. - Алматы : Ана тілі, 2010. - 191 с.
Рысбаева Г.К.
Қазақ тілі: Грамматикалық анықтағыш = Казахский язык. Грамматический справочник / Г. К. Рысбаева. - Алматы : Сөздік-Словарь, 2010. - 192 б.
Сыздық, Рәбиға.
Қазақ тілінің анықтағышы : определитель / Р. Сыздық. - Астана : Елорда, 2010. - 527 б.
Хасанова С.
Контрольно-тренировочные упражнения по морфологии современного казахского языка : учебник / Хасанова С. - 1-е изд. - Алматы : Ана тілі, 2011. - 135 с. : ил
Әуелбеков Ш.
Қазақша сөйлеу үлгілері:Казахский разговорный язык / Ш. Әуелбеков. - Алматы, 2009. - 238 с
7. Бақылау:
1. Туған жер дегеніміз не?
2. Өз өлкеңнің тарихын білесіз бе?
3. Қазақстанның қандай көрікті жерлерін білесіз?
1. Тақырып №30, аталуы: Қазақстанның тарихи орындары (Түркістан, Отырар, Ақмешіт)
2. Мақсаты: Студенттердің ой-өрістерін, ойлау, сөйлеу қабілеттерін арттыру. Өз
ойларын ортаға салу, мемлекеттің қорғауына алынған халқымыздың мәдени
мұралары тарихын біліп қастерлеуге тәрбиелеу.
3. Оқытудың міндеттері:
Студент білу керек:
- еліміздің тарихи жерлерін білуі ;
- сабақтың тақырыбы бойынша мәтін мазмұнын;
- тақырып бойынша жаңа сөздерді
Студент істей білуі керек:
- мәтінді аудару, мазмұндау, берілген тақырып аясында сұхбаттасу,
- мәтін бойынша сұрақ құрастыру, сұрақтарға жауап беру, сурет бойынша өз ойын айта
білуі.
4.Тақырыптың негізгі сұрақтары:
1. Қазақстанның тарихи орындары.
2. Түркістан.
3. Отырар.
4. Ақмешіт.
5. Сабақ беру және оқыту әдістері: сұрақ-жауап, мазмұндау, сұхбаттасу, сұрақ құрастыру,
талдау, жаттау, оқылым.
1 – тапсырма. Мазмұндау. Мәтінді оқыңыз.
Қазақстанның тарихи орындары Түркістан
Т
үркістан,
Иасы – Қазақстан Республикасындағы
қала, Оңтүстік Қазақстан облысы Түркістан
ауданының орталығы. Сырдарияның оң жақ
жағалауында, Қаратау жотасының етегінде
орналасқан. Қаланың іргетасы б.з.
1-мыңжылдықтың орта шенінде қаланған.
Археологтар Түркістан қаласының тарихы
тереңде жатқанын дәлелдеп отыр. Түркістан
қаласының айналасындағы тас дәуірі
ес-керткіштері – Шоқтас, Қосқорған бұл
өңірде әуелгі адам кем дегенде 550 мың
жыл бұрын мекен еткенін көрсетеді.
Б.з.б. 2-мың-жылдықтан бастап Түркістан
қаласы төңірегінде Қазақстанның басқа
да өңіріндегідей Андронов мәдениетін
жасаушылар тұрған. Түркістанның ежелгі
аты – Иасы. Қожа Ахмет Иассауи осында
келіп қоныс тепкен кезде атақ даңққа
бөленді. Қожа Ахмет Иассауи қайтыс
болған кезде оның қабірі басында мазар
тұрғызылды. Ол қасиетті орын деген атқа
ие болды. Қаланың Ұлы Жібек жолының
бойында, Дешті Қыпшақ пен Орта Азияның
аралығында болуы адамдардың мазарға
тәуәп етуі, сауданың қызу жүруі елді
мекеннің өркендеуіне ықпал етті. ХV-ХVІІ
ғасырларда зираттың төңірегінде
ақсүйектер күмбездері салынып, олардың
ішінде Рабиға сұлтан Бегім (ХV ғ.), Есім
хан (ХVІІ ғ.) күмбездері ерекше маңызды
болды. Түркістан Есім ханнан бастап
Қазақ хандығының орталығы болды. Сол
кез-ден бастап Иасы қаласы Түркістан
деп атала бастады.
ХVІІІ ға-сырда жоңғар шапқыншылықтары қаланы құлдыратып жіберді. 1819-1864 жылдары Түркістан Қоқан хандығының қол астына қа-рады. 1864 жылы 11 маусымда Түркістанды Ресей әскерлері жаулап алды. 1903 жылы Түркістанда темір жол вокзалы салынды. 1918 жылы 6-9 қаңтар аралығында Түркістанда Сырдария облысы қазақтарының құрылтайы өтті. Құрылтайда Сырдария облысының Алаш автономиясына қосылған жағдайда Түркістан қаласы Алаш астанасы болады деген шешім қабылданды. Түркістан қаласы 1928 жылдан Түркістан ауданының әкімшілік орталығы. Юнеско шешімімен Түркістан қаласының 1500 жылдық мерейтойы әлемдік деңгейде аталып өтілді.
Ұлттық энциклопедия
1.Мәтінге тапсырма.
1) Мәтінді мағынасына қарай бөлімдерге бөліп, тақырыпша қойыңыз.
2) Сұхбат құру үшін 5 сұрақ дайындаңыз.
3) Жоспар бойынша мәтінді әңгімелеңіз.
2. Жақшадағы сөздерді синонимдерімен ауыстырып айтыңыз:
– Түркістан төңірегінің бұрын қалай аталғанын білесің бе?
– Жоқ.
– Шауғар (өлкесі) атанған.
– Түркістанның (дамуына) не әсер етті деп ойлайсың?
– Бәлкім, Иассауи кесенесінің болғандығынан шығар.
– Иә, дұрыс айтасың. Сондай-ақ қала (ұлаң-ғайыр) жерді алып жатты, әрі Жібек жолының
бойында орналасқан еді.
– Түркістан қаласының ежелгі тарихын білесің бе?
- Иә, Түркістанның төңірегінен (тас заманының) ескерткіштері табылғаны туралы естігенмін.
3. Мына сөз тіркестерін пайдалана отырып, логикалық жағынан біртұтас сөйлемдер құрастырыңыз.
Қастерлі мекен, түркі жұрты, түркі тайпалары, түркі өркениеті, құдіретті күш, тұтас ұлыс, ортақ діл мен дін, шежірелі аймақ, әлемнің төрт қиыры, түркілік тәңіршілдік, ислам діні, бірыңғай дүниетаным, шығыстық мәдениет, батыс мәдениеті, түркі ойшыл-дары, Шығыс Түркістан, Батыс Түркістан.
2-тапсырма. Талдау. Берілген сөйлемдердің мағынасын талдаңыз.
1. Барлық түркі жұртының әрбір баласы үшін ыстық та қастерлі мекен – Түркістан.
2. Түркістан қаласын алыс-жақын түркі халықтарының бәрі “кіші Меккеге” балайды.
3. “Түркістан екі дүние есігі ғой”.
3 - тапсырма. Жаттау. Мына өлеңді жаттаңыз.
Түркістан екі дүние есігі ғой,
Түркістан ер түріктің бесігі ғой.
Тамаша Түркістандай жерде туған
Түріктің тәңір берген несібі ғой.
Ертеде Түркістанды Тұран дескен,
Тұранда ер түрігім туып-өскен.
Тұранның тағдыры бар толқымалы,
Басынан көп тамаша күндер кешкен.
Тұранның тарихы бар отты желдей,
Заулаған қалың өрттей аспанға өрлей
Тұранның жері менен суы да жат,
Теңіздей терең ауыр ой бергендей.
Тұранға жер жүзінде жер жеткен бе?
Түрікке адамзатта ел жеткен бе?
Кең ақыл, отты қайрат, жүйрік қиял
Тұранның ерлеріне ер жеткен бе?
Шер батса кім іздемес туған елін?
Тұлпар да көксемей ме туған жерін?
Арқаның ардагері қалың алаш
Тұран да, біле берсең, сенің жерің!
М.Жұмабаев
1. Мемлекеттік, елдік, бірлік туралы мақал-мәтелдер, нақыл сөздер, афоризмдер жазыңыз.
4 – тапсырма. Оқылым. Мәтінді оқыңыз.