6. Әдебиет:
Оразымбетова Ғ.Д., Сәлім Е.Қ. Қазақ тілі 2013 ж.
Оразахынова Н.А.
Қазақ тілі ( Сөзжасам. Морфология) : учебное пособие / Н. А. Оразахынова, Ж. Т. Исаева, Г. С. Сүлеева. - Алматы : АРЫС, 2014. - 176 с. : ил
Бектурова А.Ш.
Казахский язык для всех : учебное пособие / А. Ш. Бектурова, Ш. К. Бектуров. - Алматы : Атамұра, 2014. - 718 с.
Бектұров Ш.
Қазақ тілі для начинающих : учебник / Ш. Бектұров, А. Бектұрова. - Алматы : Рауан, 2014. - 397 б.
Доскеева Б.Ж.
Қазақ тілі: жоғары оқу орындарының 1 курсына арналған : учебник / Б. Ж. Доскеева. - Алматы : Ана тілі, 2010. - 191 с.
Рысбаева Г.К.
Қазақ тілі: Грамматикалық анықтағыш = Казахский язык. Грамматический справочник / Г. К. Рысбаева. - Алматы : Сөздік-Словарь, 2010. - 192 б.
Сыздық, Рәбиға.
Қазақ тілінің анықтағышы : определитель / Р. Сыздық. - Астана : Елорда, 2010. - 527 б.
Хасанова С.
Контрольно-тренировочные упражнения по морфологии современного казахского языка : учебник / Хасанова С. - 1-е изд. - Алматы : Ана тілі, 2011. - 135 с. : ил
Әуелбеков Ш.
Қазақша сөйлеу үлгілері:Казахский разговорный язык / Ш. Әуелбеков. - Алматы, 2009. - 238 с
7. Бақылау:
1. О.Бөкей кім?
2. О.Бөкейдің қандай шығармаларын білесіз?
3. О.Бөкей шығармаларында табиғат сұлулығын қалай суреттеген?
4. Табиғат туралы қандай мақал-мәтелдер білесіздер?
1.Тақырып №27, аталуы: Адам және табиғат егіз.Қазақстанның экологиясы.
Қазақ сөйлемінің өзіндік ерекшеліктері.
2. Мақсаты: Қазақ сөйлемінің өзіндік ерекшеліктері туралы мәлімет беру. Сөздік
қорларын байыту,пайдалана білу. Туған жерге деген
сүйіспеншілікке,адамгершілікке тәрбиелеу.
3. Оқытудың міндеттері:
Студент білу керек:
қазақ сөйлемінің өзіндік ерекшеліктерін
жаңа сөздерді,мәтін мазмұнын
Студент істей білуі керек:
- сөйлем құрастыру,өз ойларын жеткізу
- тақырып бойынша сұрақ қойып, сұрақтарға жауап беру, әңгімелеу.
4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
1.Адам және табиғат егіз.
2.Қазақстанның экологиясы.
3.Қазақ сөйлемінің өзіндік ерекшеліктері.
5. Сабақ беру және оқыту әдістері: сұрақ-жауап, мазмұндау, сұхбаттасу.
1-тапсырма. Мазмұндау.
Қазақстан экологиясы
Адамдардың араласуы мұң екен,
Жер шары тез қартая бастады.
К.Э.Циолковский
У
ақыт
өткен сайын табиғат пен адамдардың
арақатынасы айқындала түсуде. Соңғы
жылдары экология туралы пікірлер жиі
айтылып жүр. Алғашқы рет экология деген
ұғымды (1866 ж.) ғылымға неміс ғалымы Эрнест
Геккель енгізген. Экология мағынасы
гректің «Эко-Ойкос» деген сөзінен
шыққан, үй, бізді қоршаған орта, біз өмір
сүретін айнала деген ұғымды білдіреді.
Демек, өзің тұрған үйді қалай таза
ұстасаң, қоршаған табиғатты да солай
таза сақта, соған өз үлесіңді қос.
Бүгінде табиғатты қорғау ісі бүкіл дүниежүзілік проблемаға айналды. Қазіргі уақытта Қазақстанның табиғат байлығын қорғау мәселесі ең негізгі мәселелердің бірі болып отыр. Еліміздің экологиялық проблемаларын айтқан кезде, алдымен Арал, Балқаш, Семей қасіреттерін ауызға аламыз. Бар жоғы 30 жылдың ішінде айдынды теңіз аталған Арал тартылып, екіге бөлінді. Тұзы көтеріліп, қышқыл жауын-шашын болып жауатын болды.
Ғ
алымдардың
есебінше дүние жүзінде жыл сайын ауаға
145 млн тонна күкірттің қос тотығы, 250 млн
тонна шаң-тозаң, 5 млрд тонна көмір қышқыл
газы, 1 млн тоннадай қорғасын қосылыстары
ауаға бөлініп шығарылады екен. Әр түрлі
зиянды заттардың биосферадағы таралуы
тіршілікке көп зиянын тигізуде. Соның
салдарынан атмосфераны ластаушы
қосылыстар түтін тұманына айналуда. Ең
қауіптісі өте ыстық күндері пайда
болатын фотохимиялық құрғақ түтін
ауаның ластығын, улылығын арттыра
түседі. Тянь-Шань тауының баурайында
орналасқан Шымкент, Тараз, Алматы,
Өскемен қалаларының ауасы басқа қалаларға
қарағанда бірнеше есе көп ластанған.
Олардың басты себебі - осы қалаларда
өнеркәсіп орындарының көп шоғырлануы.
Республикамыздың экологиялық жағдайының нашарлауы салдарынан әр түрлі жұқпалы аурулар көбейіп кетті. Соңғы жылдары республикамызда экология және табиғатты пайдалану жөніндегі министрлік құрылды. Ол экологиялық жағдайларға жан-жақты талдау жасап, еліміздің топырағы, суы, ауасының тазалығына бақылауды жақсарту ісін қолға алуда.
– тапсырма.Мәтінді оқып, түсініңіздер.
2– тапсырма Мәтінге жоспар құрыңыздар.
3– тапсырма Мәтінді әңгімелеңіздер.
1. Төмендегі сұрақтарды топ болып талқылаңыздар.
«Эко-Ойкос» сөзінің мағынасы не?
Бұл сөзді ғылымға кім енгізген?
Қазіргі таңдағы басты проблема не?
Қай жерлердің экологиялық жағдайы өте төмен?
Ауаға тарайтын лас заттардың мөлшері қанша?
2. Сөздер мен сөз тіркестерінен сөйлем құраңыз.
Айдынды теңіз, айқындала түсу, ұғым, енгізген, қасірет, ауыз-ға алу, тартылу, зиянын тигізу, ластаушы қосылыстар, шоғырлану.
3. Мәтін бойынша сөйлемді толықтырыңыз.
Экология мағынасы гректің «Эко-Ойкос» деген сөзінен шыққан …
Бүгінде табиғатты қорғау ісі …
Ғалымдардың есебінше дүние жүзінде жыл сайын ауаға…
Ең қауіптісі өте ыстық күндері пайда болатын фото-химиялық құрғақ түтін…
Республикамыздың экологиялық жағдайының нашарлауы салдарынан…
4. Берілген шағын мәтіннің идеясын айтыңыз.
Апаттың үлкені адамдар бойындағы эгоистік көзқарастан туындап отыр. «Өз жеріме өзім қожамын. Не істесем де өз еркім: өзен, көлін суалтам ба, даласын жыртып, ақ татыр шөлге айналдырам ба, әлде орман, тоғайын құртам ба, тіпті өртеп жіберем бе - ешкім қолымды қақпайды. Әлем кеңістігін еркін билеймін, табиғатты табындырамын», – деген менмен саясат тіршіліктің тынысын тарылтып бітті.
5. «Айнала, қоршаған орта және оны дамыту» тақырыбына шығарма жазыңыз.
6. Мақал-мәтелдерді оқып, мағынасын түсіндіріңіздер.
Бұлақ көрсең, көзін аш.
Бір тал кессең, он тал ек.
Судың да сұрауы бар
Өрісіне қарап мал өсер,
Өзеніне қарап тал өсер.
Су анасы - бұлақ.
Су ішкен құдығыңа түкірме.
6. Әдебиет:
Оразымбетова Ғ.Д., Сәлім Е.Қ. Қазақ тілі 2013 ж.
Оразахынова Н.А.
Қазақ тілі ( Сөзжасам. Морфология) : учебное пособие / Н. А. Оразахынова, Ж. Т. Исаева, Г. С. Сүлеева. - Алматы : АРЫС, 2014. - 176 с. : ил
Бектурова А.Ш.
Казахский язык для всех : учебное пособие / А. Ш. Бектурова, Ш. К. Бектуров. - Алматы : Атамұра, 2014. - 718 с.
Бектұров Ш.
Қазақ тілі для начинающих : учебник / Ш. Бектұров, А. Бектұрова. - Алматы : Рауан, 2014. - 397 б.
Доскеева Б.Ж.
Қазақ тілі: жоғары оқу орындарының 1 курсына арналған : учебник / Б. Ж. Доскеева. - Алматы : Ана тілі, 2010. - 191 с.
Рысбаева Г.К.
Қазақ тілі: Грамматикалық анықтағыш = Казахский язык. Грамматический справочник / Г. К. Рысбаева. - Алматы : Сөздік-Словарь, 2010. - 192 б.
Сыздық, Рәбиға.
Қазақ тілінің анықтағышы : определитель / Р. Сыздық. - Астана : Елорда, 2010. - 527 б.
Хасанова С.
Контрольно-тренировочные упражнения по морфологии современного казахского языка : учебник / Хасанова С. - 1-е изд. - Алматы : Ана тілі, 2011. - 135 с. : ил
Әуелбеков Ш.
Қазақша сөйлеу үлгілері:Казахский разговорный язык / Ш. Әуелбеков. - Алматы, 2009. - 238 с