№ 8 Емтихан билеті

1. Қаржылық есептіліктің сапалық мінездемелері: түсініктілік, орындылық, сенімділік және салыстырмалық

Түсініктілік. Қаржылық есеп беруде берілген ақпарат пайдаланушыларға түсінікті болуы тиіс.

Салыстырмалылық. Ақпарат бір есепті кезеңнен екіншісіне салыстырмалы болуға тиіс. Есеп саясаты бойынша қабылданған методология мен таңдап алынған есеп процедуралры оларға өзгеріс енгізілгені туралы және жаңа пинцип неге арты саналғаны туралы тұтынушыларға хабарланып, түсінік берілгенше өзгермеуге тиіс.

Мәнділік. Бір жағынан, егер ақпарат болжамдық жөнінен құнды болса, онда шешім қабылдау нәтижесіне ықпал ету мүмкіндігін білдіреді. Екінші жағынан, ақпарат бұдан бұрындары күтілген үмінттің қаншалықты дұрыс болғаны туралы бірдеңелер біледі. Ақпараттың тұтынушыға дер уақытында түсуі өте маңызды. Егер ақпарат керек уақытында табылмаса, оның ешқандай маңызы болмайды. Ақпараттың мәнділігі оны алуға жұсалған шығыннан жоғары тұруға тиіс. Міне, алынған ақпартты тиімділігі бойынша анықтайтын өлшем осы.

Сабақтастық. Субъект өзі тандап алған есеп саясатын бір есепті кезеңнен екінші есепті кезеңге сабақтастыра қолданады.

2. Қорларды тану. Қорларды бағалау. Қорларды бағалау әдістері

Тауарлы-материалдық құндылықтар - бұл кәсіпорынның шынайы материалдық мүліктері түріндегі айналмалы құралдары-ның бөлігі. ТМҚ кәсіпорындар сату ушін немесе өндіріс процесінде пайдалану үшін, басқа да шаруашылық қажеттіліктер үшін шығарылады және сатып алынады.

ТМҚ түрлері бойынша материалдарға, дайын өнімге, тауарларға және аяқталмаған өндіріске бөлінеді.

Материалдар өңдеуге, қайта өңдеуге немесе өндірісте пайдалануға, немесе басқа да шаруашылық қажеттерге жаратуға арналған.

Бухгалтерлік есеп шоттарының Үлгі жоспарымен тағайындалған материалдардың іс жүзіндегі жіктелуін (топтауын) сақтау материалдық құндылықтардың есебін ұтымды ұйымдас-тырудың қажетті алғышарты болып табылады.

ТМҚ есебі тек қана топтары бойынша емес, сонымен қатар әрбір атауы, түрі, мөлшері сорты және т.б. бойынша жүргізіледі.

Дайын өнімге өңдеудің барлық кезеңдерінен өткен, техникалық және сапалық сипаттамалары қойылатын талаптарға немесе қойылым келісімінің шарттарына сай келетін өнім жатқызылады.

Тауарларға сату үшін алынған материалдық құндылықтар жатқызылады. Сауда, жабдықтау немесе басқа да делдалдық қызметтегі ұйымдар тауарлар құрамында, сонымен қатар өніммен жабдықтаушыларға қайтарылуға тиіс төленген көп айналмалы ыдыстарды есепке алады.

ТМҚ-лар есепке алынуы кезінде, сатып алу немесе дайындаудың өзіндік құны бойынша көрсетіледі. ТМҚ-ның өзіндік құнына мыналар қосылады: сатып алу шығындары, көлік-дайындау шығындары, оларды кәсіпорын орналасқан жерге және жұмыс жағдайына келтіруге байланысты шығындар, өнімді қайта өңдеуге (жұмыстар, қызметтер орындауға) шығындар.

Сатып алу шығындарына мыналар кіреді: сатып алу бағасы, кіргізуге баж, жабдықтау ұйымдарына төленген комиссиондық сыйлықтар, көліктік-дайындау шығындары және қорларды сатып алуға тікелей байланысты басқа да шығындар.

ТМҚ-ды қайта өңдеуге шығындар өндіріс процесінде пайда-ла-нылатын табиғи ресурстардың, шикізаттардың, материалдар-дың, отынның, энергияның, еңбек ресурстарының құнын, негізгі құралдардың амортизациясын, сонымен қатар өндірісті ұйымдас-тыру мен технологияға шартталған өнім (жұмыс, қызмет) өндіру-мен тікелей байланысты басқа да шығындарды қамтиды және өнімнің (жұмыстың, қызметтің) өндірістік өзіндік құны ретінде танылады.

Өнім (жұмыс, қызмет) өндіруге шығындар олардың экономикалық мазмұнына сөйкес келесі элементтер бойынша топтастырылады:

- материалдық шығындар;

- еңбекке ақы төлеу шығындары;

- сақтандыруға аударымдар;

- негізгі құралдардың тозуы;

- басқа да шығындар.

ТМҚ-ды кәсіпорындардың, ұйымдардың өз күштерімен дай-ындауы кезінде олардың нақты өзіндік құны бұл құндылықтарды өндірумен байланысты нақты шығындар мөлшерінде анықтала-ды.

Материалдарды өнім, жұмыс, қызмет өндіру үшін пайдала-ну кезінде бағалау. Материалдың өзіндік құнын бағалау келесі әдістердің бірімен жүргізіледі:

- орташа құн (орташа бағалау) әдісі;

- соңғы сатып алулар құны бойынша (ЛИФО әдісі);

- алғашқы сатып алулар құны бойынша (ФИФО әдісі);

- арнайы сәйкестендіру әдісі.

Бұл әдістердің әрқайсысы алдымен ай соңындағы қалдық-тардағы материалдарды бағалауды, одан кейін шыққан құнды-лықтардың құнын анықтауды болжайды. Соңғыларының құны ке-зең басындағы құндылықтарының құнының жалпы сомасынан есеп беру кезеңінде түскен құндылықтардың құнын ескере оты-рып, кезең соңындағы құндылықтардың құнын алып тастау арқылы анықталады.

Шыққан құндылықтарды әр бірліктің өзіндік құны бойынша есептеуге болады.

Материалдарды орташа өзіндік құн бойынша бағалау кезін-де, сол есеп беру кезеңінде өндірісте пайдаланылған материал-дардың жалпы құны құндылықтардың әрбір түрі бойынша орта-ша сатып алу бағасын материалдардың сәйкес санына көбейту арқылы анықталады.

Материалдарды ЛИФО әдісімен бағалау кезінде алдыңғы кезекте соңғы шығарылған немесе сатып алынған материалдар-дың құнын есептен шығару көзделеді.

Материалдарды ФИФО әдісімен бағалау кезінде алдыңғы кезекте бірінші шығарылған немесе сатып алынған материалдардың құнын есептен шығару көзделеді.

Арнайы сәйкестендіру бойынша бағалау әдісі, әдетте, өзара бірін-бірі ауыстырмайтын және арнайы жобалар мен тапсырыстарға арналған материалдар бірлігінің өзіндік құнын есептеуді көздейді.

Қорлардың қозғалысының есебі үшін келесі шоттар арналған: 1310 “Шикізат пен материалдар”, 1320 “Дайын өнім”, 1330 “Тауарлар”, 1340 “Аяқталмаған өндіріс”, 1350 “Басқа да қорлар” .