2. Пайда және зиян жөніндегі есеп

Кіріс пен шығысқа есеп беру ұйым және мекеменің есеп беру кезеңіндегі қаржылық қорытындысын сипаттайды.

Табыстар мен шығындар туралы есеп беру келесі көрсеткіштерден тұрады:

- өнімді, жұмысты, қызметті сатудан түскен табыс; ҚҚС, акциздер және басқа міндетті төлемдер мен салықтар шегертілген түрінде көрсетіледі, қайтарылған таувар құнын, бағадан және сатудан жеңілдіктерді қоспағанда;

- өнімнің, жұмыстың, қызметтің сатылған өзіндік құнына кәсіпорынның нақты шығындары, яғни жұмысты, қызметті өндірумен байланысты тікедлей шығындар кіреді;

- жалпы табыс өнімді, жұмысты, қызметті сатқаннан түскен табыстан өнімнің нақты өзіндік құнын алып тастағанан соң шығатын қаржылық нәтижесі;

- кезең шығыстары өнімнің, жұмыстың, қызметтің өндірістік өзіндік құнына енбейтін шығыстар: жалпы және әкімшілік шығыс, пайыздарды төлеу бойынша шығыс;

- негізгі қызметтен түскен табыс – жалпы табыс пен кезең шығыстарының айырмасы;

- негізгі емес қызметтен түскен табыс – кәсіпорнның негізігі қызметімен баланысты емес операциялардан алынған табысы;

- салық салынғанаға дейінгі әдеттегі қызметінен алынған табысы – негізгі және негізгі емес қызметтерін біріктіргенне алынған табыс;

- табыс салығы бойынша шығыс –есептік кезең үшін анықталған табыс салығы бойынша шығысы;

- төтенше жағдайынан алынған табысы;

- таза табыс.

3. Дәлелдер алудағы аудиторлық әдістемелер (тәсілдер)

Сенімді дәлелдеулер алу үшін аудитор әртүрлі әдістерді немесе процедураларды пайдаланады:

- бақылау

- растау

- сұрау беру '

- түгелдеу

- құжаттарды тексеру

- қайта есептеу

- сканерлеу

- тексеру

- арнайы тексеру

- талдамалық процедуралар.

Бақылау - өздерінің міндетті қызметін орындаушы клиент жұмыскерлерінің жұмыстарын көзбен шолып зерттеу немесе мақсатты қабылдау болып табылады.

Растау - сұратылған ақпараттың дұрыстығын растайтын жазбаша жауап алу.

Сүрақ беру – нәтижесінде клиент аудитор берген сұрақтарға жауап, ретінде жазбаша немесе ауызша ақпарат береді. Сұрақ беру нәтижесінде клиенттер дәлелдеулер алу мүмкін болғанымен, оларды ақырғы деп есептеуге болмайды. Себебі ол ақпараттар клиенттің пайдасына бұрмаланған болуы мүмкін.

Түгендеу - аудитордың материалдық активтерді тексеруі және санауы. Бүл әдіс бойынша алынған дәлелдеулер көбінесе тауарлы-материлдық босалқылармен байланысты.

Қүжаттарды тексеру - оқу, іріктеу жэне күжаттармен танысу,-салыстыру жэне дэлелдеулер жатады.

Қайта есептеу деп - клиент пайдаланған процедураларды толық немесе жартылай қайталауды, атап айтқанда есептеулердің математикалық дәлділігін есептеу процедураларын айтады.

Сканерлеу - ерекше бір нәрсені табу мақсатында әрбір элемент бойынша (мысалы, бастапқы қүжаттарды ) үздіксіз қарап отыру.

Арнайы тексеру - тексеру жүргізуге тар мамандықтын иесін тарту.

Аудиторлар қарама-қарсы тексеру әдісін пайдаланады (егер бақылау жасаудын мүндай мүмкіншілігі бар болса). Тексеру жүргізу әдістерімен бірге оларды үйымдастыру әдістері де бар:

• жаппай тексеру;

• іріктеп тексеру.

Аудиторлық процедуралар деп - аудит өткізу кезшде дәлелдеулер жинау' әдістерінің жиынтығын айтады. Клиент тарапынан аудитордың алдына әртүрлі міндеттер қойылуы мүмкін болғандықтан, дәлелдеулер алу үшін қандай да бір процедураларды қолданбас бұрын, мақсатты айқындап оны негіздеу қажет.

Дәлелдеулер алу шарттары. Дәлелдеулер жинаудың негізгі шарттары төмендегілер болып табылады:

- заңдылықтың қатан сақталуы. Тексеру жүргізу процессінде аудитор орындалған шаруашылық операциясының зандылығын, бухгалтерлік есеп принциптерінің сақталуын зерттеуге тиісті;

- дәлелдеулер жинау бойынша іс - эрекеттерді өз уақытында жүзеге асыру принципін қолдану;

- аудиторға тексеруге берілген мәліметтердің дұрыстығына кепілдеме алу (хаттар, берілген сураулар, дәлелдеулер және т.б.). ,

Дәлелдеулерді бағалау. Дәлелдеулерді бағалау деп - шындықты анықтау үшін жиналған дәлелдеулердің ролін логикалық жэне ой - санамен айқындау процессін айтады. Егер дәлелдеулердің жекелеген элементтері әртүрлі көздерден жинақтала отырып немесе әртүрлі сипатқа ие бола отырып, жүйелі түрде алынған болса, онда аудиторлық дәлелдеулер нанымдырақ болады.