3. Аудиторлық қорытынды құрылымы мен түрлері

Барлық қажетті процедураларды жүргізіп болғаннан кейін аудитор аудит бағдарламасының барлық пункттерінің орындалу сапасы мен толықтығын, сонымен бірге материалдық қателер мен бүзушылықтарды анықгау қүралы ретінде бағдарламаның өзінің орындылығын айқындайды.

Аудиторлық тексерудің аяғында процедуралардың ассистент орындаған бөлігінің орындалу сапасын тексеру үшін, сонымен бірге тексерудің аудиторлық кдзметтің белгіленген стандарттарының талаптарын кднағаттандыратындығына көз жеткізу үшін және тексеру жүргізу процессінде аудитордың дағдысына енуі мүмкін немқұрайлықтарды бейтараптандыру үшін барлық жүмыс қүжаттарын тағы да бір рет қарап шығу қажет.

Клиент басшылығына хат — бүл, кәсіпорынның басшысына, иесіне, қатысушылардың (акционерлердің) жалпы жиналысына жіберілген, аудиторлық тексеру барысы туралы, айқындалған бухгалтерлік есеп жүргізудің белгіленген тәртібінен ауыткулар туралы, қаржылық қоры-тынды есептегі бүзушылықтар, анықталған кемшіліктерді жою жөніндегі үсыныстар туралы толық мәліметтері, сонымен бірге ауди-торлық тексеру жүргізу нәтижесінде алынған, және аудиторлық қоры-тывды жасауға негіз болатын басқа да ақпараттары бар қүжат.

Хаттың нысаны және жасалу (құралу) тәртібі фирмаішілік стандарттарда қарастырылуға тиісті.

Басшылыққа хат төмендегілерден түрады:

• аталуы ("Аудиторлық есеп беру" немесе " Басшылыққа хат");

• адрес иесінің атауы (аты);

• кіріспе бөлім;

• талдамалық бөлім;

• қорытынды бөлім.

Басшылыққа хат аудиторлық тексеру жүргізуге тапсырыс берушіге оның барлық қажетті реквизиттерін көрсете отырып, жіберіледі.

Басшылыққа хаттың кіріспе бөлімінде аудиторлық үйымның реквизиттері, оның ішінде аудиторлық қызметті жүзеге асыруға берілген лицензияның номері, берілген мерзімі, аудиторлық тексеруге қатысушы аудитор және басқа түлғалар туралы мағлүматтар, сонымен бірге аудиторлық тексеру жүргізу негізі және кәсіпорын қызметінің жалпы сипаттамасы жазылады.

Басшылыққа хаттың констатациялау (белгілеу) бөлімінде Халы-қаралық аудит стандарттарына сілтемелер болады және оған төмендегілер енгізілуге тиісті:

• экономикалық субъектідегі ішкі бақылаудың жағдайына тексеру жүргізу нөтижелері;

• бухгалтерлік есеп пен кдржылық қорытынды есеп берудің жағдайына тексеру жүргізу нәтижелері;

• қаржы-шаруашылық қызметті жүзеге асыру кезіңде заңдардың сақталуына тексеру жүргізу нәтижелері;

• салықтар және басқа да міндетті төлемдердің есептелуі мен төленуінің дүрыстығын тексеру нөтижелері;

• активтердің жағдайын тексеру нәтижелері. Экономикалық субъектідегі ішкі бақылаудың жағдайына тексеру жүргізу нәтижелері туралы ақпараттарға жататындар:

• ішкі бақылау жүйесінің экономикалық субъект қызметінің масштабы мен сипатына сәйкестігін жалпы бағалау;

• аудиторлық тексеру жүргізу барысында айқындалған ішкі бақылау жүйесінің экономикалық субъект қызметінің масштабы мен сипатына елеулі сәйкессіздіктерін бейнелеу.

Экономикалық субъектідегі бухгалтерлік есеп пен қаржылық қорытынды есеп беру жағдайына тексеру жүргізу нәтижелері туралы ақпараттарға енгізілетіндер:

• бухгалтерлік есеп жүргізу мен қаржылық қорытынды есепті қүрудың белгіленген тәртібін бағалау;

• аудиторлық тексеру жүргізу барысында айқындалған бухгалтерлік есеп жүргізу мен қаржылық қорытынды есепті дайындаудың белгіленген тәртібінің елеулі бүрмалануын көрсету.

Кәсіпорынның қаржы-шаруашылық операцияларын жүзеге асыруы кезінде заңңардың сақталуын тексеру нәтижелері туралы ақпараттарға төмендегілер енгізілуге тиісті:

• кәсіпорында жүзеге асырылған қаржы-шаруашылық операцияларының заң актілеріне сәйкестігін бағалау;

• аудиторлық тексеру жүргізу барысында айқындалған кәсіпорыңца жүзеге асырылған қаржы-шаруашылық операцияларының заң актілеріне елеулі сөйкессіздіктерін керсету.

Салықтар және басқа да міндетті төлемдердің есептелуі мен төленуінің дүрыстығына тексеру жүргізу нәтижелері туралы ақпараттарға жататындар:

• жасалынған және тиісті оргаңдарға тапсырылған салық жөне баска да міңдетті телемдер бойынша есептеулердің дүрыстьпъш бағалау;

• салықгар және басқа да міндетті төлемдерді есептеу мен төлеудің белгіленген тәртібін бүзу фактілерін, салық салынатын базаны анықтау кезіндегі ауытқушылықгарды көрсету.

Активтердің сақталуын тексеру нәтижелері оларды түгелдеуге негізделуге жөне оларға активтердің нақты бары мен сақталуы туралы мәліметтер енгізілуге тиісті.

Аудиторлық қорытынды есептің қорытынды бөлімінде айқындал-ған ауытқушылықгарды жою жөніндегі аудиторлық үйымның үсы-ныстары, сонымен бірге кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметінің тиімділігін кетеру жөніндегі үсыныстар мен ақыл-кеңес-тер болуға тиісті.

Клиент басшылығына хат анық, ері қыска, әрі мазмүнды, нақгы дәлсіздіктерсіз болуға тиісті. Басшылықпен жасальшған келісім бойьш-ша баскдрудың әртүрлі деңгейлері үшін жеке хаттар жасалъшуы мүмкін.

Аудитордың кәсіпорын басшылығынан өзінің ақпараттық хаты-на сол хатта көтерілген мәселелер бойынша болжанған іс-өрекеттер көрсетілген жауапты сүрап алуына болады. Жауап шешім қабылдауға қүқықгы түлғаның (бірінші басшы, қаржы директоры, бас бухгалтер) қолы қойылған хат түрінде рәсімделуі мүмкін.

Басшылыққа хаттағы ақпараттар құпия болып табылады және жария етуге жатпайды.