Басқадай несиелік операциялар есебі.

Коммерциялық банктер іс жүзінде көбінесе несиені нақты ақшалай емес, төлем қаржысы есебінде пайдаланытын вексель түрінде береді. Несие алушы шаруашылық субъектілері мұндай вексельдерді өздерін материалдық құндылықтармен, тауарлармен жабдықтайтын, сондай-ақ қызмет көрсететін жабдықтаушылармен есеп айырысу үшін пайдаланады. Әрбір вексельдің айналу мерзімі несие беруші банкпен несие алушы шаруашылық субъектісінің арасындағы келісім-шартпен белгіленеді. Бұл келісім-шарт бойынша субъекті банк мекемесінен вексельдерді алып, олардың сыртындағы тиісті жеріне табыстама жазу арқылы төлем үшін пайдаланады.

Дивиденд дегеніміз – акционерлер иелігінде болатын акциялардың саны мен түрлеріне қарай оларға тиесілі акцияларына табыс түрінде жыл сайын акционерлер арасында бөлінетін акционерлік қоғам табысының бір бөлігі болып табылады. Акционерлер мен оларға төленуге тиісті дивидендтер бойынша нснп айырысу есебі 3030 – «Дивидендтер бойынша есеп айырысу» - деп аталатын бас шоттың бөлімше шоттарында есептелініп жүргізіледі.

Мемлекеттік бюджет – жалпы мемлекеттік тұрғыдан бөлініп пайдалану, жұмсау үшін құрылатын қаржы қоры болып табылады. Бюджеттің қаржысы экономиканы дамытуға, халықтың материалдық әл-ауқатын және мәдени денгейін көтеруге және басқа да мақсаттарға пайдаланылады.

Әлеуметтік салықтың ерекшелігі – оның салық салу объектісі еңбекақы төлеу қоры болып табылады. Әлеуметтік салық салу объектісіне, еңбекақы төлеу қорына табыстың барлық түрлері кіреді, оның ішінде: әртүрлі сыйақылар, жәрдемақылар, жеке әлеуметтік жеңілдіктер ж/е басқадай төлемдер.

3. Бақылау тәуекелділік және оны бағалау

Бақылау тәуекелдігі. Клиент байқамаған қателердің бухгалтерлік есеп процесінде болуы ықтимал. Себебі бақылаудың ешбір құрылымы 100%-ға тиімді бола алмайды. Сондықтан, әдетте белгілі бір тәуекелді бақылаудың кез келген құрылымымен байланыстырады тиімді кұрылымдар' салыстырмалы түрде төмен тәуекелге, тиімділігі аздаулар салыстырмалы жоғары тәуекелге ие болады.

Бақылау кұралдарының тәуекелдігі кәсіпорынның бухгалтерлік есебі меншікті бақылау жүйелерінің сенімділік дәрежесін сипаттайды.

Бақылау құралдарының сенімділігі мен бақылау құралдарының тәуекелдігі өзара толықтырушы категориялар болып табылады:

- сенімділіктің жоғары дәрежесіне төмен тәуекелдік сәйкес болады;

-сенімділіктің орта дәрежесіне орта тәуекелдік сәйкес болады; — сенімділіктің төмен дәрежесіне жоғары тәуекелдік сәйкес болады. Аудитор бақылаудың белгілі бір құралдары жөніндегі өз пікірін дайындау кезінде , үлкен сенім дәрежесіне сүйенуге қаншалықты ұмтылса, аудитор олардың сенімділігі мен тиімділігін соншалықты мұқият дайындауы керек.

№ 18 Емтихан билеті

1. Шаруашылық операцияларының бухгалтерлік баланс баптарына әсері

Кез-келген кәсiпорында күнделiктi жұмыс iстелiп, қызмет атқарылып отырады. Осы операциялардың орындалуы ұйымның бухгалтерлiк балансының баптарына тiкелей әсер етедi, яғни ұйымдағы әрбiр орындалатын операцияға сәйкес баланс баптарындағы сома өзгерiске ұшырап отырады. Бiрақ бухгалтердiк баланстың актив және пассив баптарының теңдiгi әрдайым сақталады.

Жалпы бухгалтерлiк есепте баланс баптарының сомасына әсер ететiн шаруашылық операцияларын төрт түрге бөлiп қарастырады.

Бiрiншi түрiне жатқызылатын шаруашылық оепрациялары бухгалтерлiк баланстың тек актив бөлiмiне әсер етедi. Бұл жағдайда актив бөлiмiндегi бiр бап қандай да бiр сомаға азайса, екiншi бап тура сол сомаға артып отырады. Ал активтiң жалпы сомасы мен баланс сомасы ешқандай өзгермейдi.

Мысалы, кәсiпорынның банктегi есеп айырысу шотынан кассаға 100 мың теңге алынды.

Бұл жағдайда есеп айрысу шоты бабындағы сома 100 мың теңгеге азайса, касса деп аталатын баптың 100 мың теңгеге артады. Баланстың активi мен пассивi арасындағы теңдiк өзгермейдi.

Екiншi түрiне жатқызылатын шаруашылық операциялары бухгалтерлiк баланстың тек қана пассив бөлiмiне әсер етедi. Актив бөлiмiнде өзгерiс болмайды, бұл жағдайда пассив бөлiмiндегi бiр бап қандай да бiр сомаға азайып, екiншi бап тура сомаға артады. Ал пассивтiң жалпы сомасы мен баланстың сомасы ешқандай өзгермейдi.

Мысалы, ұйым өзiнiң жабдықтаушы мердiгерлерiнiң алдындағы 500 мың теңге қарызын банк мекесiнен алынған несие арқылы қайтарды делiк.

Бұл уақытта кәсiпорынның бухгалтерлiк балансындағы жабдықтаушы-мердiгерлермен есеп айырысу деп аталатын бабындағы сома 500 мың теңгеге азайып, ал банк несиесi бабындағы сома 500 мың теңгеге артады. Ал баланстың активi мен пассивi арасындағы теңдiк өзгермейдi.

Үшiншi түрiне жатқызылатын операциялардың жоғарыда аталған екi түрiнен айырмашылығы бұл операциялар барысында баланстың активi мен пассивi бiрдей сомаға артады. Яғни ьұл жағдайда операция әсерiнен баланстың актив бөлiмiндегi бiр баптың сомасы қандайда сомаға көбейсе, пассив бөлiмiндегi сомасы осындай сомаға артады.

Мысалы, жабдықаушы-мердiгерлерден кәсiпорынға 200 мың теңгенiң материалдары келiп түстi.

Бұл уақытта ұйымның бухгалтерлiк баланстағы жабдықтаушы-мердiгерлермен есеп айырысу деп аталытын бабындағы және материалдар деп аталатын бабындағы сома бiр уақытта 200 мың теңгеге көбейедi. Яғни кәсiпорынның материалдарының артуына сәйкес жабдықтаушыларға қарызы да көбейедi. Сонымен қатар 200 мың теңгеге баланстың сомасы да өстi.

Баланс баптарының сомасына әсер ететiн шаруашылық операцияларының төртiншi түрi үшiншi түрiне жатқызылатын операцияларға ұқсас болып келедi. Бұл уақытта да баланстың актив және пассив жағындағы баптары бiр уақытта бiрдей сомаға өзгередi. Айырмашылығы -үшiншi түрге жататын операциялар барысында баланс сомасы (актив және пассив бөлiмдерi) белгiлi бiр сомаға көбейсе, төртiншi түрге жататын операциялар әсерiнен актив пен пассив, сондай- ақ баланстың сомасы қандай да бiр сомаға кемидi.

Мысалы, кәсiпорынның есеп айырысу шотынан бюджетке қосылған құнға салынатын салық үшiн 50 мың теңге борышы төлендi.

Осыған байланысты есеп айырысу шотындағы ақшалары және бюджетпен есеп айырысу (қосылған құнға салынатын салық үшiн қарыз) деп аталатын баптарының сомалары бiр уақытта 50 мың теңгеге азаяды. Сонымен қатар баланыстың сомасы да 50 мың теңгеге кемидi.