Аудиторлық қорытындының (қорытынды есептің) құрылымы мен нысандары

"Аудиторлық қызмет туралы" заңның 15—бабында атап көрсетілгендей, жүргізілген аудиттің нәтижелері бойынша аудит стан-дарттарына сәйкес болуға тиісті аудиторлық қорытынды есеп жаса-лынады.

Қазақстан Республикасында аудиторлық қорытынды есепті құруға негіз болатын нормативтік кркаттар: 700 "Каржылық қорытынды есеп бойынша аудиторлық қорытынды есеп", 710 "Салыстырмалы көрсеткіштер", 800 "Арнайы мақсаттағы аудитті өткізуге келісімдер бойынша аудиторлық қорытынды есеп" деп аталатын Халықаралық аудит стандарттары.

700 "Каржылық қорытынды есеп бойынша аудиторлық қорытынды есеп" деп аталатын Халыкдралық аудит стандартында аудитордың шолу жасауы және қаржылық қорытынды есепке қатысты пікір білдіруте негіз болып табылатын алынған аудиторлық дөлелдеулер бойынша жасалынған қорытындьшарды бағалау қарастырылады /56/. Аудиторлық қорытынды есепте жалпы қаржьшық қорытынды есеп беру бойынша анық жазбаша пікір біддіру болуға тиісті /57, 58/. Сон-дықган білдірілетін пікірлердің сипатына байланысты аудиторлық қорытындының төмендегі нысандарын ажьфатып көрсетуге болады:

• ескертусіз (шартсыз) аудиторлық қорытынды;

• ескертулері бар (шартты) аудиторлық қорытынды;

• аудиторлық қорытывды беруден бас тарту;

• теріс аудиторлық қорытынды."

Аудиторлық қорытындының қурылымы мынадай элементтерден түра-ды: қорытынды есептің аты (атауы), адрес иесі, кіріспе бөлім, аудиттің масштабын анықтаушы бөлім, қорытынды бөлім, есеп беру мерзімі, аудитордың (аудиторлық үйымның) мекен жайы, аудитордың қолы.

Қорытынды есептің аты (атауы). Аудиторлық қорытынды есептің тиісті атауы болуға тиісті. Аудиторлық қорытынды есеп пен көсіпорын жүмыскерлері, директорлар кеңесі сияқгы баскд да тұлғалар жасауы мүмкін қорытынды есептердің, сонымен бірге тәуелсіз аудитор бас-шылықка алатын этикалық принциптерді басшылықка алмауы мүмкін

басқа аудиторлардың қорытынды есептерінің арасындағы айырма-шьшықгарды белгілеп көрсету үшін оның атауында "Тәуелсіз ауди-тор" деген терминді пайдалануға рұқсат етіледі.

Адрес иесі (Адресат). Аудиторлық қорытынды есеп жергілікті ере-желер мен келісім-шарттардың талаптары бойынша лайықгы түрде адрес иесіне (адресатка) жіберілуге тиісті. Әдетге, қорытынды есеп не акционерлерге, не болмаса қаржылық қорытынды есебі аудитке тар-тылатын көсіпорынның директорлар кеңесіне арналып қүрылады.

Кіріспе бөлім. Аудиторлық қорытынды есеп кәсіпорынның тексерілген қаржылық қорытынды есебінде қарастырылған мерзімді және кезеңді кіргізе отырып, сол қаржылық қорытынды есеппен бірдей болуға тиісті.

Аудиттің масштабын анықгаушы бөлім. Аудиторлық қорытыңцы есепте аудиттің Халыкаралық аудит стандарттарына немесе тәжірибеге сәйкес жүргізілгендігін көрсете отырып, оның масштабы бейнеленеді. Аудиттің масштабы дегеніміз—аудитордың қалыптасқан жағдайларға байланысты қажетті аудит процедураларын орындауы болып табы-лады. Ақпаратты пайдаланушыға ол аудиттің жалпы көпшілік қабыл-даған стандарттарға немесе тәжірибеге сөйкес орындалғандығының дәлелі ретінде керек.

Қорытынды жасау бөлімі. Аудиторлық қорытынды есеп қаржылық қорытынды есептің шын мәнінде дұрыс ақпараттарды беретіндігі (немесе "барлық маңызды аспектілері бойынша дұрыс дайывдалған-дығы") жөніндегі аудитордың қорытывдысын анық көрсетуге тиісті.

Есеп беру мерзімі. Аудитордың қорытынды есебінде қойылатын мерзім аудиттің аяқталу мерзімі болып табылады. Бүл—аудитордың қаржылық қорытынды есепке оның езіне белгілі және көрсетілген

мерзімге дейін болған оқиғалар мен операциялардың әсерін есепке алғандығы туралы оқырмандарды хабардар етеді.

Аудитордың адресі (мекен жайы). Қорытынды есепте аудит үшін жауапты аудитордың офисі (кеңсесі) орналасқан пункт (өдетте қала) көрсетілуге тиісті.

Аудитордың қолы. Қорытынды есепке аудиторлық компанияның атынан, аудитордың жеке өз атынан немесе екеуінің де атынан, егер ол қажет болса, қол қойылуға тиісті. Әдетте, аудитордың қорытын-ды есебіне компанияның атынан қол қойылады. Себебі аудит үшін фирма жауап береді.

Ескертусіз (шартсыз) аудиторлық қорытынды (есеп)

Халықаралық аудит стандарттары бойынша терминдер глоссарийлерінде атап көрсетілгендей, аудиторлық қорытынды (есеп) жалпы қаржылық қорытынды есеп бойьшша жазбаша нысавда нақты бідцірілген ой-пікірлерден тұрады.

Теріс аудиторлық қорытывды

Аудитор қаржылық қорытынды есеп бойынша теріс аудиторлық қорытынды жасауға мөжбүр болған кезде, қорытынды бөлімде төмендегілер кдрастырылуға тиісті:

"Біздің пікіріміз бойынша, жоғарыда бейнеленген фактілердің әсер етуінен қаржылық қорытынды есеп 200 жылғы 31 желтоқсанға кәсіпорынның қаржылық жағдайының сенімді және дәл керінісін бере алмайды (немесе дәл көрсете алмайды)" Корытынды жасаудан аудитордың бас тартуы

Егер аудиторлық тексеру жүргізу процессінде аудитор тексеруді тоқ-татуға мәжбүр болатын және оны жүргізуден бас тартатын жағдай туындайтын болса, онда ол бас тартуының себебін көрсетуге тиісті.

"Жоғарыда көрсетілген фактілердің маңыздылығына байланысты біз қаржылық қорытынды есеп бойынша қорытынды бере алмай-мыз"