3. Маркетинг халықаралық фирмалардың ерекше басқару функциясы

Қазіргі кезеңде артушы мәнді халықаралық маркетингті қолдануға негізделген басқарудың экономикалық тәсілдерін әбден жетілдіру иеленеді. Осыған байланысты көптеген елдерде анықталған базарларда нақты өнім түрін өндіруді ұзақ мерзімге және тұрақты бағытына негізделген фирманың маңызды стартегиясын жете зерттеудің ролі артуда. Халықаралық фирмалар өзінің өндірісі мен өткізу бағдарламаларын нақты базарларға бейімдей отырып, әртүрлі елдердің нарығындағы оқиғалық экономикалық жағдайлардың айрықшылығынан пайда табуға, өз кәсіпорындарын шикізат көзімен қамтуда, ғылыми-техникалық прогресс жетістіктерін қолдануда ескі бағыттарын ұстану немесе жаңасын жеңіп алуға ұмтылуымен жетекшілік етеді.

Халықаралық фирмаларды басқаруда орталықтандыру деңгейін арттыру басқарудың маркетинг, фирма ішілік жоспарлануы мен бақылау сияқты қызметтерін одан әрі дамытуды ұсынады. Осы функцияларды бөлшектеп және кешенді түрде зерттеу кезінде ғана қол жеткізуге болатын жаңа белгілер мен қасиеттерді иеленетін орталықтандырылған басқаруға әсерін тигізеді. Оған бөлшектеп және кешенді түрде зерделеу кезінде ғана қол жеткізуге болады.

Орталықтандырылған басқару халықаралық фирмалар шеңберінде жаһандық шаруашылықтық саясатты жүргізуге негізделеді. Ол, ішінара, жалпы міндеттерді шешуді және барлық өндірістік–шаруашылықтық бөлімшелердің келісімді әрекет етуін қарастырады. Аталған функцияларды іске асыру процесінде оларды төменгі басқару звеносы яғни өндірістік бөліммен оларға кіретін еншілес компаниялардың функцияларымен, тығыз үйлестірудің маңызы зор. Ал, ол нәтижесінде халықаралық фирмалардың тиімді қызмет етуін қамтамасыз етеді.

Маркетингтің басқару функциясы ретіндегі мәні мен мазмұны – фирманың ғылыми-техникалық және өндірістік-өткізу қызметін дамыту мақсаттарын анықтау. Ол фирманың даму жоспарында көрсетіледі және әлемдік нарық талаптарын ескеру негізінде пайданы қамтамасыз етуге бағытталады. Халықаралық маркетинг нарықта өз мүдделерін қамтамасыз ету үшін, барлық құралдарды пайдаланатын негізінен ірі халықаралық фирмаларға тән, айрықша басқару функциясы ретінде қарастырылады.

4. Халықаралық коммерциялық бизнестің ұйымдық варианттары.

Дүниежүзілік базардағы компанияларға үш түрлі ұйымдық құрылым тән:

1. Макропирамидалық құрылым.

Макропирамидалық құрылымның ерекше сипаттары келесілер болып табылады:

а) стратегиялық жоспарлау орталықтандырылған тәртіппен жүргізіледі;

б) жергілікті басқарушылардың қызмет саласы қатаң шектелген;

в) фирма қызметі соңғы нәтижеге бағытталады;

г) маркетингтің күші оның элементтерін максималды стандарттауға бағытталады;

д) Әлеуметтік және қоғамдық сұрақтар бойынша фирма жергілікті ұлттық мүдделерге көңіл аудармай қатаң бағыттарда тұрады;

е) басқа функциялар (өндіру, ғылыми зерттеу, тәжірибелік-конструкторлық жұмыстар, және т.б.) жергілікті жерлерде іске асырылғанымен орталықтан жоспарланады;

2. Шатырлық құрылымның негізгі сипаттары келесілер болып табылады:

а) орталық бірнеше негізгі міндеттерді, яғни фирманың дамуы, пайда және капитал айналымының мөлшерін қалыптастырады. Филиалдардың басшыларына жергілікті жағдайларды ескере отырып, корпорацияның жалпы міндеттерін шешуде үлкен еркіндік беріледі. Кейбір жағдайларда ол кәсіпкерлік қызметінің сипатының өзгеруіне алып келеді;

б) топтың кейбір бөлімшелері салыстырмалы еркіндік пен өзін-өзі қамтамасыз етуге ұмтылады. Функционалдық қызметтердің орталықта барлығына қарамай жергілікті басқарушылар оларды өз бөлімшелерінде құруға ұмтылады, ол кей жағдайда қарама қайшылықтарға алып келуі мүмкін;

в) маркетинг, зерттеу мен әзірлеу мәселелерін, кадр саясатын және т.б. шешуде күштердің шашырау қарқыны байқалады. Тауар саясатында өнімді саралау /дифференцация/ қарқыны байқалады. Бұл жағдайда маркетингтің басқа элементтеріне де тән, мысалы баға саясаты, тауарларды өткізу нарығына ығыстыру стратегиясы және т.б.;

г) орталық пен филиалдар арасында байланыстар мәселесі жиі туындайды;

д) корпорация мен жергілікті филиалдарға байланысты лоялдылық шектер жойылады;

е) фирмалар базар жағдайының болар болмас өзгерістеріне макропирамидалық құрылым фирмаларына қарағанда сезімталдық көрсетеді.

3. Интергломераттық құрылым.

Бұндай құрылым орталықта стратегиялық ұйым құрайды. Бұл ұйымның қызметкерлерінің саны аз және тар шеңберде болады. Олар кеңесші, бақылаушы, жоспарлаушы қызметтерді атқарады.

Халықаралық конгломераттар федерация есебінде болып табылады. Олар біртұтас орталықтандырылған және салынған барлық күрделі қаржының түгелдей қайтуын қамтамасыз етеді.

Интергломераттардың ерекшеліктері:

а) қатаң қаржылық бақылау;

б) кеңесшілер мен бақылаушылардан тұратын аз санды орталық ұйым;

в) орталық пен компаниялардың араларында тұрақты жолға қойылған байланыс, компаниялардың өзара байланыстары өте әлсіз;

г) демографиялық және географиялық, әлеуметтік және моральдық аспектілер пайданың мөлшеріне әсер тигізетін болғандықтан ғана ескеріледі;

д) орталықтандырылған функциялық қызмет өте сирек құрылады;

е) бүкіл ұйымды аз топты адамдар басқарады және олар ыңғайлы жерге орналасады.

Әдебиеттер: 1 - 40