Әдебиеттер

Қазақ тілінде

негізгі:

1. Сағындықова Б.А., Анарбаева Р.М. Дәрілердің дәріханалық технологиясы. - Шымкент, 2008. - 436 б.

Орыс тілінде

1. Технология лекарственных форм. /Под ред. Т.С.Кондратьевой. – М.,Медицина, 1991 г.- 1-й том. – 496 с.

2. Руководство к лабораторным занятиям по аптечной технологии лекарственных форм. – (Под ред. Кондратьевой Т.С.). – М., 1986.– 287 с.

қосымша:

1. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік Фармакопея. – Басылым 1. – Алматы, 2008. – Баспа үй: Жібек Жолы. – 592 б.

2. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік Фармакопея. – Басылым 2. – Алматы, 2009. – Баспа үй: Жібек Жолы. – 792 б.

3. ГФ СССР Х издания М., Медицина, 1968.– 1080 с.

4. ГФ СССР Х1 издания М., Медицина, 1987. – Том 1. – 336 с.

5. ГФ СССР Х1 издания М., Медицина, 1989. – Том 2. – 400 с.

6. Машковский М.Д. - Лекарственные средства. - М.: Медицина, 2008. – Изд. 15-е.

7. Милованова Л.Н., Тарусова Н.М., Бабошина Е.В. Технология изготовления лекарственных форм. Ростов-на-Дону: «Феникс».– 2002.– 448 с.

Қорытынды бақылау (сұрақтар)

1-вариант

1. Жұқалап ұсақтау үшін қандай машина қолданады?

А) дезинтеграторолар

Б) дисмембраторлар

В) барабанды диірмендер

Г) стерженьді диірмендер

Д) вибрационды диірмендер

1) А, Б, В

2) В, Г, Д

3) В, Г

4)А, Г,Д

5) А, Б, В

2. Зауыттық жағдайда ұнтақтарды дайындау:

А) ұнтақтарды дайындау кезінде міндетті түрде физикалық қасиетін ескеру керек

Б) ұнтақтарды дайындау кезінде міндетті түрде спиртте ерігіштігін ескеру керек

В) зауыттық жағдайда ұнтақтарды дайындау операциясы, дәріханада дайындау жағдайымен бірдей

Г) дәріханадағымен салыстырғанда ұнтақтарды көп мөлшерде жүргізіледі

Д) өсімдік шикізатынан ұнтақтар ашыту әдісі арқылы дайындалады

1) Б, В

2) В, Г

3) А, В

4) А, Г

5) Б, Д

3. Қай затты алдын-ала жұмсартудан кейін ұнтақтайды

А) чилибуха тұқымын

Б) клубни салепа

В) валерина тамырын

Г) толокнянка жапырағын

Д) мия тамырын

1) А, Б

2) В, Г

3) В, Д

4) А, Д

5) Б, В

4. Көрсетілген машиналардың қайсысы жұқалап ұсақтауға қолданалады?

1) шарлы диірмендер

2) дезинтегретор

3) дисмембратор

4) тасты диірмендер

5) тамыр кескіштер

5. Сілкігіш механикаланған елеуіш қай түріне жатады?

1) тербелмелеі елеуішке

2) вибрациялық елеуішке

3) айналмалы-вибрациялы

4) электромагнитті

5) көп ярусты елеуішке

6. Елеуіш қандай түрлерге бөлінеді?

А) пластмассалы

Б) керамикалы

В) тоқылған

Г) штампталған

Д) өрілген

1) А, Б, В

2) В, Г, Д

3) А, В, Д

4) А, Г, Д

5) А, Б, В

7. Ұнтақтарды дайындағанда қандай аппаратура қолданылады?

А) дезинтегратоллар

Б) шарлы диірмендер

В) перколятор

Г) фильтр-пресс

Д) дражирленген котел

1) А, Б

2) В, Г

3) А, Д

4) А, Г

5) Б, В

8. Материалдық баланс бұл-

А) бастапқы материалдық дайын өнімге қатынасы

Б) бастапқы материал мөлшерінің жанама материал мөлшеріне қатынасы

В) бастапқы материал мөлшерінің дайын өнім мен материалдық шығынға қатынасы

Г) бастапқы материалдардың, дайын өнімге және материалддық шығын мөлшеріне қатынасы

Д) бастапқы материалдардың, дайын өнімге жанама өнімге қалдыққ (отброс) және материалдық шығын массаларының арақатынасы

1) А, Б

2) В, Г

3) В, Д

4) Г, Д

5) Б, В

9. Дайын өнім шығымы деп нені айтамыз?

1) бастапқы материал қоспаларының салмағаның дайын өнім салмағына қатынасы

2) материалдық шығыннның бастапқы материал салмағына қатынасы

3) дайын өнім мөлшерінің бастапқы материалдық мөлшеріне қатынасы

4) дайын өнімнің бастапқы материал мөлшеріне қатынасы

5) бастапқы материал салмағының жанама өнім мөлшеріне қатынасы

10. Шаң түзетін дәрілік заттар үшін қандай машиналар қолданылады?

А) қаптармен, корпуспен, копукпен шабылатын машиналар

Б) дезинтеграторлар

В) шарлы диірмендер

Г) сызықты (струительные) ұнтақтағыштар

Д) вибродиірмендер

1) А, В

2) В, Г

3) В, Д

4) Г, Д

5) Б, Β

2-вариант

1. Жұқалап ұсақтау үшін қандай машина қолданады?

А) шарлы машиналар

Б) дезинтеграторлар

В) дисмембраторлар

Г) ағынды ұсақтағыштар

Д) бағалы машиналар

1) А, Б

2) В, Г

3) А, В

4) А, Г

5) Б, В

2. Шығын коэффициенті-бұл

1) берілген препараттың мөлшерін алу үшін қолданатын зат мөлшері

2) бастапқы компонент массасының дайын өнім массасына қатынасы

3) дайын өнім массасының бастапқы компонент массасына қатынасы

4) материалдық шығын массасының бастапқы материал массасына қатынасы

5) бастапқы материалдың және масса жоғалтуының қосындысы

3. Балалар ұнтақшаларды дайындағанда 100,0 г ұнтақ алудың орнына 99,7 дайын өнім шықты, шығын коэффициенті мынадай:

1) 1,005

2) 1,003

3) 1,1

4) 1,12

5) 1,43

4. Елеуіштің елейтін қасиетінің және өнімділігінің сапасының тәуелділігі

А) өнімділік елеуіш торының размері мен пішініне байланысты болады

Б) тор үстіндегі материалдың қабат қалыңдылығына байланысты болады

В) материалдың ылғалдылығына байланысты болады

Г) тор үстіндегі материалдың қозғалыс жылдамдығына байланысты болады

Д) қозғалыс сипатымен материал жолының ұзындығына байланысты болады

1) А, Б, В, Г, Д

2) А, Б

3) А, Г

4) А, В, Г, Д

5) А, Б, Д

5. Ұнтақ тәрізді материалдар үшін араластырғыш қолданылады

А) диффузиялық әсермен

Б) айналмалы корпуспен

В) псевдосұйылумен

Г) айналмалы қалақты

Д) ортадан тебу әсерлі

1) Б, В, Г, Д

2) А, Б

3) А, Г

4) А, В, Г, Д

5) А, Б, Д

6. Ұнтақтардың дәрілік қалып ретінде сипаттамасы:

1) ұнтақтар- домалақ пішінді түйіршіктелген қатты дәрілік қалып

2) ұнтақтар- дән тәрізді цилиндр пішінді қатты дәрілік қалып

3) ұнтақтар- белгілі бір пішіні жоқ түйіршіктелген, сыртқа қолдануға арналған қатты дәрілік қалып

4) ұнтақтар- себілгіш қасиеті бар, сыртқа және ішке қолдану үшін арналған қатты дәрілік қалып

5) ұнтақтар- еркін барлық жақты-дисперсті жүйелі, дисперсті ортадан және дисперсті фазадан тұратын қатты дәрілік қалып

7. Ұнтақтарды алу стадиялары

1) ұнтақтау, араластыру, ұсақтау, мөлшерлеу

2) ұнтақтау, еріту, мөлшерлеу

3) ұнтақтау, елеу, сүзу, безендіру

4) ұнтақтау, араластыру, кептіру, мөлшерлеу

5) ұнтақтау, елеу, араластыру, мөлшерлеу, қаптау, безендіру

8. Жинақтардың дәрілік қалып ретінде сипаттамасы

1) жоғары дисперсті дәрілік қалып

2) ұсақталған немесе кесілген өсімдік шикізаты

3) кесілген немесе ірі ұсақталған бірнеше түрлі өсімдік шикізаттарынан тұратын қоспа

4) кесілген немесе ірі ұсақталған бірнеше түрлі өсімдік шикізаттарынан тұратын қоспа

5) кесілген немесе ірі ұсақталған бірнеше түрлі өсімдік шикізаттарынан тұратын, кейде тұздар немесе эфир майлары қосылатын қоспа

9. Шаң түзетін дәрілік заттар үшін қандай машиналар қолданылады?

А) қаптармен, корпуспен, копукпен шабылатын машиналар

Б) дезинтеграторлар

В) шарлы диірмендер

Г) сызықты (струительные) ұнтақтағыштар

Д) вибродиірмендер

1) А, В

2) В, Г

3) В, Д

4) Г, Д

5) Б, Β

10. Жинақтардың артықшылықтары:

А) дайындаудың қарапайымдылығы

Б) мөлшерлеудің дәлдігі

В) шикізаттың нативті түрінде әсер етуші заттың болуы

Г) жоғары тазалылығы және гигиеналығы

Д) ес-түссіз жағдайда қолдануға мүмкіндік барлығы

1) А, Б

2) В, Г

3) А, В

4) Г, Д

5) Б, Β

3-вариант

1. Жинақтардың кемшіліктері

А) құрамы бөліктердің біркелкі араласуының қиындығы

Б) арзандығы

В) табиғи жағдайда әсер етуші заттың болуы

Г) мөлшерлеудің дәл еместігі

Д) компоненттерді

1) А, В

2) В, Г

3) А, Д

4) А, Г

5) А, Б

2. Ұнтақшалардың (присыпка) артықшылықтары

А) ұсақ дисперсті ұнтақшалар меншікті бетінің жылдам үлкеюіне байланысты қоршаған ортаға тез әсер етеді

Б) толықтырғыштардың болмауы-терапевтикалық активтілігін максималды пайдалануға мүмкіндік береді

В) құрамында кристалды суы бар заттар желденеді

Г) толықтырғыштардың болмауы-дәрілік заттардың терапевтикалық активтілігін максималды пайдалануға мүмкіндік береді

Д) ұнтақшалар иісті заттардың буын өзіне адсорбциялайды

1) А, В

2) Б, Г

3) А, Д

4) В, Г

5) В, Д

3. Ұнтақтардың дәрілік қалып ретінде сипаттамасы

А) домалақ пішінді түйіршіктелген қатты дәрілік қалып

Б) цилиндр пішінді, дән тәрізді қатты дәрілік қалып

В) белгілі бір пішіні жоқ түйіршіктелген, сыртқа қолдануға арналған қатты дәрілік қалып

Г) себілгіш қасиеті бар, сыртқа және ішке қолдану үшін арналған қатты дәрілік қалып

Д) себілгіш қасиеті бар, қатты дәрілік қалып

1) А, В

2) Б, Г

3) А, Д

4) В, Г

5) В, Д

4. Ұнтақтардың кемшіліктері

А) дайындаудың қарапайымдылығы

Б) дисперстік дәрежесін реттеуге мүмкіндік бар

В) дисперстік дәрежесі жоғары, жарықтың әсеріне тез ұшырайды

Г) ұнтақтар тез ылғалданады

Д) ұнтақтар иісті заттардын буын адсорбциялау нәтижесінде бөтен иіс шығуы мүмкін

1) В, Г

2) А, В

3) В, Г, Д

4) А, Б

5) Б, Д

5. Қатты заттарды ұсақтау-бұл

А) қатты денелерді бұзу үрдісі

Б) қатты материалдық бөлшектерінің өлшемін кішірейту үрдісі

В) қатты материал бөліктері одан да кіші мөлшерге кішірейту үрдісі

Г) қатты материал бөліктерін біркелкі әдемілеу үрдісі

Д) қатты материалдарды біркелкі пішінге келтіріп түрлендіру

1) А, В, Д

2) Б, В, Г

3) А, Б, В

4) В, Г, Д

5) В, Г, Д

6. Гальманинға қандай зат кірмейді

А) бор қышқылы

Б) салицил қышқылы

В) мырыш оксиді

Г) крахмал

Д) натрий сульфаты

1) А, Б

2) В, Г

3) А, Д

4) Г, Д

5) Б, В

7. Қатты денелерді елеу бұл-

А) әр түрлі өлшемдегі қоспаны бөлу үрдісі

Б) елеуіш арқылы әр түрлі өлшемдегі қоспаларды бөлу үрдісі

В) ұсақталған материалдарды фракцияға бөлу

Г) ауада тұну жылдамдығы арқылы бөлуге негізделген үрдіс

Д) сауда бөлшектердің тұну жылдамдығына негізделген үрдіс

1) А, Б, В

2) В, Г, Д

3) А, В, Д

4) А, Г, Д

5) Б, В, Г

8. Берілген заттардың ішіндегі қайсысы алдын-ала салқындатқаннан кейін ұсақтайды

А) қант

Б) қатты майлар

В) камедей

Г) крахмал

Д) натрий хлориді

1) А, Б, В

2) Б, В

3) В, Д

4) А, Г, Д

5) Б, Β

9. Балалар ұнтақшаларды дайындағанда 100,0 г ұнтақ алудың орнына 99,7 дайын өнім шықты, шығын коэффициенті мынадай:

1) 1,005

2) 1,003

3) 1,1

4) 1,12

5) 1,43

10. Елеуіштің елейтін қасиетінің және өнімділігінің сапасының тәуелділігі

А) өнімділік елеуіш торының размері мен пішініне байланысты болады

Б) тор үстіндегі материалдың қабат қалыңдылығына байланысты болады

В) материалдың ылғалдылығына байланысты болады

Г) тор үстіндегі материалдың қозғалыс жылдамдығына байланысты болады

Д) қозғалыс сипатымен материал жолының ұзындығына байланысты болады

1) А, Б, В, Г, Д

2) А, Б

3) А, Г

4) А, В, Г, Д

5) А, Б, Д

№ 7 ТАҚЫРЫП: СУЛЫ МЕДИЦИНАЛЫҚ ЕРІТІНДІЛЕР. АЛЮМИНИЙДІҢ НЕГІЗГІ АЦЕТАТЫ ЕРІТІНДІСІН ДАЙЫНДАУ. СУЛЫ ЕРІТІНДІЛЕРДІ СҰЙЫЛТУ ЖӘНЕ ҚОЙЫЛТУ ТӘСІЛДЕРІ. КОНЦЕНТРЛІ ЕРІТІНДІЛЕРДІ, ҚЫШҚЫЛДАРДЫ, СІЛТІЛЕРДІ, ГЛИЦИРИНДІ СҰЙЫЛТУ.

Мақсаты: Сулы медициналық ерітінділер, алюминийдің негізгі ацетаты ерітіндісін дайындау, сулы ерітінділерді сұйылту және қойылту тәсілдерін меңгеру. Концентрлі ерітінділерді, қышқылдарды, сілтілерді, глициринді сұйылту тәсілдерін меңгеру.

Оқыту міндеттері: Сулы медициналық ерітінділер, алюминийдің негізгі ацетаты ерітіндісін дайындау, сулы ерітінділерді сұйылту және қойылту тәсілдерінің технологиясын жасауға машықтану.

Тақырыптың негізгі тапсырмалары:

Тапсырма № 1

Алюминийдің негізгі ацетаты 7,6-9,2% (Solutio Aluminii subacetatis 7,6-9,2%) ерітіндісі өндірісінің технологиялық сызбасын құрастыру

Тапсырма №2

Қорғасын негізгі ацетатын дайындау (Solutio Plumbi suubcetatis).

Тапсырма №3

Қорғасын негізгі ацетаты (Solutio Plumbi subcetatis) өндірісіне материальдық баланс және лабораторный регламент құрастыру.

Тапсырма №4

Дайын өнім сапасын бақылау

Тапсырма №5

1. Медициналық ерітінділер дәрілік қалып ретінде

2. Ерітінділердің жалпы технологиялық сызбасы

3. Еріту және оған әсер ететін факторлар

Тапсырма №6

1. Официальды ерітінділердің технологиясы

2. Ауыр металдармен уланғанда қолданылатын антидоттар

3. Араластырғыштар, типтері

Тапсырма №7

1. Ерітінділер концентрациясының белгіленуі

2. Еріту және фильтрлеу, фильтрлеуші материалдар

3. Ерітінділерді қаттау және орамдау

Тапсырма №8

1. Ерітінділерді сақтау ережелері

2. Ерітінділердің сапасын бақылау

Оқыту және сабақ беру әдістері: кіші топтарда жұмыс істеу, дискуссиялар, презентациялар дайындау