71.Менингиттертуралы жалпы түсінік

Менингит — ми мен жұлын қабықтарының қабынуы. Менингит ауруларына бактериалдық және вирустық инфекция себеп болуы мүмкін. Сирек жағдайда олар өсімдіктер микроорганизмдерінен де пайда болады. Нағыз қабыну процесі болмайтын әр алуан уыттанулардан (сынаппен, көміртегі тотығымен кенеттен улану, уремия, т.б.) ми қабығының тітіркенуін менингизм дейді,

Менингиттер қабыну сипатына қарай іріңді, сероздық және геморрагиялық, ағымына қарай шұғыл, созылыңқы, созылмалы жәке қайталама (рецидивтік), олардың пайда болуына әсер ететін себептеріне байданысты негізгі (біріншілік) жөне екіншілік (қосымша) болып бөлінеді. Біріншіліктерге менингококктық іріді мснингит пен шұғыл сероздық вирустық менингитті жатқызуға болады, екіншіліктері әдетте жалпы инфекциялық аурулар (туберкулез, сифилис, токсоплазмоз, сепсис, т.б.) әсерінен пайда болады.

Менингитті анықтау, этиалогиялық себептерді ескергенде, классикалық үштікке негізделген. Олар:

1) жалпы милық симптомдардан (бас ауыруы, құсу, тері мен сезім мүшелеріңдегі гиперестезия, "көрпе" симптомы, омыртқа бойы мен Керер нүктелерінің ауырсынуы) құралған менингеалдық симптомдар жиынтығы және менингеалдық симптомдар (жүйде бұлшық еттерінің құрысуы, "тазы ит" кейпі, Керниг, жоғарғы, ортаңғы және төменгі Брудзинский симптомдары, балаларда Лессаж симптомы мен еңбектің кернеуі);

2) менингеалды ликворлық синдром (сұйық қысымының жоғарылауы, плеоцитоз, белоктың көбеюі_; түсінің өзгеруі);

3) дене қызуының көтерілуі.

Жұлын сұйығының физикалық қасиеттері мен құрамы өзгереді. Сұйық қысымы менингит кезінде жоғарылайды. Ірінді менингитте оның түсі айқын өзгереді (бұлдыр, жасылды-сары, тұтқыр). Сероздық менингиттерде ми-жұлын сұйығы әдетте түссіз және мөлдір, сирек жағдайда сұйық сүт тәрізді болады.

Ми-жұлын сұйығының құрамы әр уақытта өзгереді. Іріңді менингиттерде клеткалардың саны өте жоғары деңгейде көбейеді (1мм³-де бірнеше мыңнан ондаған мыңға дейін), нейтрофильдік сипаттағы плеоцитоз болады. Сероздық менингиттерде лимфоциттері басым плеоцитоз 1 мм³ -де бірнеше ондаған клеткадан бірнеше жүзге дейін көбейеді. Геморрагиялық менингитке байланысты ми-жұлын сұйығы қанмен араласады. Менингиттер кезінде клеткалар саны белоктың көбеюінен жоғары болады (клеткалы-белоктық диссоциация синдромы). Менингитгің шұғыл кезеңінде психикалық функциялардың бұзылыстары (есеңгіреу, сомноленттік кома немесе психомоторлық қозу, сандырақ, галлюцинациялар) байқалады. Балаларда эпилепсиялық талмалар жиі кездеседі. Бұл патологиялық үрдісті ми қабықтарына тығыз жанасатын қыртыстың тітіркенуімен түсіндіруге болады.

Менингиттің ақыры. Қазіргі кезде мезгілінде анықталып, дұрыс емдеген менингиттер әдетте сырқаттың сауығып кетуімен аяқталады. Егерде оларды анықтау бірнеше сағат-тәулікке кешеуілдесе, адамның өміріне қауіп төнуі немесе тұрақты патологиялық зардаптар (арахноидит, бас сүйек-ми нервтерінің немесе мидың, әсіресе аралық мидың зақымдануы) пайда болуы ықтимал.

72.Менингококктық менингит

Менингококктық менингит ескі жіктеме бойынша эпидемиялы ми-жұлындық менингит болып саналады. Оның қоздырғышы -Вексельбаумның грамсыз менингоккоккі. Инфекция сырқаттар мен бацилла сақтаушылардан ауа арқылы тарайды. Бұл аурудың өршуі жылдың суық маусымында (қыс-жазғытұрым кезеңінде) байқалады. Онымен көбінесе балалар сырқаттанады.

Жоғары тыныс алу жолдарының шырышты бөлігінен (қабығынан) инфекция қан арқылы ми қабықтарына жетеді. Патологоанатомиялық зерттеу кезінде ми қабықтарында, оның сырты мен астыңғы жағында фиброзды-іріңдік экссудат білінеді. Патологиялық үрдіске ми мен бас сүйек-ми нервтері де қатысуы ықтимал.

Инкубациялық кезең қысқа (3—4 күн). Аурудың бастапқы кезеңінде назофарингит пен жалпы дімкәстік хал байқалады. Ауру күрт басталады. Бірнеше сағат ішінде жоғарыда келтірілген симптомдарға сәйкес менингиттің айқын көрінісі дамиды. Сырқаттар қалтырап, дене қызуы 39—40°-қа көтеріліп, есінен тез айырылады. Олардың терісінде бөртулер (уртикалык немесе петехиалдық) байқалып, еріндері мен желбезегінде герпестік бөртпелер қаптайды.

Аурудың алғашқы тәуліктерінде ми-жұлын сұйығы ірінді (бұдыр, жасыл-сары) болады, нейтрофильді клеткалардың саны көбейгені сонша, тіпті оларды санау мүмкін болмай қалады, белок мөлшері 3—6 %-дан артады. Ми-жүлын сұйығының тұнбасынан алынған жағындыларда клетка ішінде байқалатын фамсыз дигплококк табылады. Қанда нейтрофильдік лейкоцитоз бен ЭТЖ-дың едәуір үдегендігі анықталады.

Менингатпен ауырған науқастарды дереу инфекциялық ауруханаға жеткізген жөн. Инфекциялық ошақ дезинфекцияланады, сырқатпен қарым-қатынас жасағандар есепке алынып, олардың дене қызуларын өлшеп түру керек.

Меникгококкгық менингитті емдеу оған алдын ала диагноз қою кезеңінен басталады. Ол үшін тәулігіне, бұлшық етке сырқаттың I кг салмағына шаққанда 200—300 мың бірлік мөлшеріңде,- орта есеппен 12—15 млн бірлік пенициллин жіберіледі. Егер сырқат аса ауыр коматоздық жағдайда болса, пенициллиннің мөлшері тәулігіне 30—48 млн бірлікке дейін көбейтіледі де, оның біріншісі венаға жіберіледі.

Пенициллинмен емдеу 5—7 күнге созылады. Сонымен қатар белсенді түрде дезинтоксикация шаралары (венаға — тамшы түрінде 1,5— 2,0 сұйық — Рингер ерітіндісі, ас тұзының физиологиялық ерітіндісі, глюкозаның 5 % ерітіндісі, реополиглюкин, гемодез) және зәр айдайтын дәрілер (венаға немесе бұлшық етке лазикс, венаға тамшы түрінде диакарб, фонурит, маннитолдың 20 % ерітіндісі (сырқаттың 1 кг салмағына 1—2 г құрғақ зат) қолданылады. Симптоматикалық емдік шаралар ретінде аналгетиктер, витаминдер, жүректі емдеу үшін қолданылатын дәрілер, т.б. тағайындалады