9. Көпірдің анатомияси және физиологиясы

Көпір, pons, ми негізі жағынан қарағанда артқы жағында сопақша мидың жоғарғы шетімен, алдыңғы жағынан ми аяқшаларымен шектесетін жуан ақ түсті түзіліс. Көпірдің латералды шекарасы үшкіл және бет нерв түбіршіктері арқылы жасанды жүргізілетін сызық- linea trigeminofacialis болып табылады. Осы сызықтан латералды екі жағында мишықққа батып тұратын ортаңғы мишық аяқшалары –pedunculi cerebellaris medii орналасады. Көпірдің дорсалды беті сырт жағынан көрінбейді, өйткені ромб тәрізді шұңқырдың жоғарғы бөлігін (IV-қарыншаның түбі) түзе, мишықтың астында жасырынып жатады. Көпірдің вентралды беті талшықты, талшықтар жалпы алғанда көлденең жүріп, қарай бағыт алады. Вентралды беттін ортаңғы сызығы бойымен жалпақ жүлге –sulcus basilaris өтеді. Онда a.basilaris жатады.

Көпірдің көлденең кесінділерінен оның үлкен алдыңғы немесе вентралды (pars ventralis pontis) және кішілеу дорсалды бөліктерден (pars dorsalis pontis) тұратынын көруге болады. Олардың арасындағы шекара ретінде талшықтары есту жолына жататын көлденең талшықтардың қалың қабаты – трапеция тәрізді дене, corpus trapezoideum, жатады. Трапециятәрізді дене аймағында есту жолына қатысы бар ядро – nucleus dorsalis corporis trapezzoidei орналасады. Pars ventralis құрамында бойлық және көлденең талшықтар бар, олардың арасында сұр заттың меншікті ядролары – nuclea pontis, шашырап жатады.

Бойлық талшықтар ппирамидалық жолдарға – fibrae corticopontini –жатады, ол жолдар көпірдің меншікті ядроларымен байланысқан, ол ядролардан мишық қыртысына баратын көлденең талшықтар – tractus pontocerebellaris - басталады. Өткізгіш жолдардың бүкіл бұл жүйесі көпір арқылы үлкен ми сыңарларын мишық қыртысымен байланыстырады. Үлкен ми қыртысы неғұрлым күштірек дамыған болса, көпір мен мишықта соғұрлым күшті дамиды. Көпір адамда күшті дамыған, бұл оның ми құрылысының өзіне тән белгісі болып табылады. Pars dorsalis құрамында сопақша мидың дәл осындай құрылымының жалғасы болып табылатын formation reticularis жатады, ал торлы құрылым үстінде ромбтәрізді шұңқырдың түбі жатады (ол жерде VIII-V жұп бассүйек нервтерінің ядролары орналасқан).

Орталық сызық пен nucleus dorsalis corporis trapezoidei арасында орналасқан ілмек - lemniscus medialis құрамына кіретін сопақша мидың өткізгіш жолдары-pars dorsalis –ке созылады , медиалды ілмекте сопақша мидың жоғары көтерілетін жолдары - tractus tractus bulbothalamicus – қиылысады .

10. Сопақша мидың анатомияси және физиологиясы

Сопақша ми myelenencephalon, medulla oblangata – жұлынның ми сабауына тікелей жалғасы және ромб тәрізді мидың бөлігі болып табылады. Онда жұлын мен мидың бастапқы бөлімі құрылыстарының белгілері ұштасқан, сондықтан оның myelenencephalon деген атауы осыған байланысты, буылтық тәрізді жоғарғы кеңейген шеті көпірмен шектеседі, ал төменгі шекарасы мойын нервтерінің I жұбының түбіршіктері шығатын жер немесе шүйде сүйектің үлкен тесігінің деңгейі.

Сопақша мидың алдыңғы бетінде орталық сызық бойымен жұлынның аттас жүлгесінің жалғасын құрайтын алдыңғы орталық жүлге өтеді. Оның бүйірлерінде пирамидалар жатады, олар жұлынның алдыңғы жіпшелерінің жалғасы болып табылады. Пирамидаларды құрайтын нерв талшықтары будаларының бір бөлігі алдыңғы орталық жүлге тереңінде қарама-қарсы жақтың сондай талшықтарымен қиылысады да (декуссация), содан кейін жұлынның бұйір жіпшесіне келеді. Қиылыспай қалған талшықтары, жұлынның алдыңғы жіпшесінде өз жағында tractus corticospinalis anterior төмен түседі.

Пирамидадан латералды сопақша дөңес – олива жатады, ол пирамидадан алдыңғы латералды жүлгеше арқылы арқылы бөлінеді.

Сопақша мидың артқы бетінде жұлынның аттас жүлгесінің тікелей жалғасы созылып жатады. Оның бүйір жақтарында артқы жіпшелер жатады. Олар латералды жақтарынан онша күшті дамымаған артқы латералды жүлгеше арқылы шектелген. Артқы жіпшелер жоғары қарай ажыраса, ромбтәрізді шұңқырды көмкеретін мишықтың төменгі аяқшаларының құрамына еніп, мишыққа келеді. Әрбір артқы жіпше аралық жүлге арқылы медиалды және латералды бөліктерге бөлінеді.

Ромбтәрізді шұңқырдың төменгі бұрышында жіңішке және сынатәрізді будалар томпайып тұрады (tuberculum gracile et cuneatum). Бұлар аттас сұр ядролардан- nucleus gracilis et cuneatus, пайда болған. Оливаның артындағы артқы латералды жүлгешеден бассүйек нервтерінің жұптары шығады. Ромбтәрізді шұңқырдың төменгі бөлігі сопақша мидың құрамына кіреді.

Сопақша ми тепе-теңдік және есту ағзалырының дамуына, сондай-ақ тынысалу мен қан айналысына қатысы бар желбезек аппаратына байланысты пайда болды. Сондықтан онда сұр заттың тепе-теңдікке, қимыл қозғалыстарды үйлестіруге, сол сияқты зат алмасу, тыныс алу және қан айналысын реттеуге қатысы бар ядролары орналасқан:

1. Nucleus olivaris – оливалық ядро, оның медиалды жағы ашық (hilus) пішіні сұр заттың иілген табақшасы тәрізді, ол оливаның сырт жағынан томпаюына себеп болады. Ол аралық тепе-теңдік ядросы болып табылады. Сондықтан адамда жақсы дамыған , себебі тік жүру үшін жетілген тепе-теңдік аппараты қажет.

2. Нерв талшықтарының айқаса өрілуі мен олардың арасында жататын нерв жасушаларынан түзілетін торлв құрылым-

3. Желбезек аппарты туындылары мен ішкі ағзалары нервтендіруге қатысы бар төменгі бассүйек нервтерінің (XII-IX) төрт жұбының ядролары.

4. Кезбе нервтің ядроларымен байланысқан тынысалу мен қанайналымының өмірлік маңызды орталықтары. Сондықтан да сопақша ми зақымданғанда адам өлім кетуі мүмкін.

Сопаөша мидың ақ затында ұзын және қысқа талшықтар бар. Ұзын талшықтарға жұлынның алдыңғы жіпшелеріне тура өтетін, бір бөлігі пирамидалар аймағында қиылысатын, төменгі түсетін пирамидалық жолдар жатады. Қысқа жолдарға сұр заттың жеке ядроларын өара байланыстыратын, сондай-ақ сопақша ми ядроларын мидың көрші бөлімдерімен қосатын нерв талшықтарының будалары жатады.