Тэма «Па якіх законах жылі нашы продкі»

Мэты: даць вучням агульнае ўяўленне аб старажытных замках Беларусi; пазнаёмiць з iх прызначэннем, знешнiм выглядам i памерамi, сучасным станам замкаў; на яркiх прыкладах гiсторыi асобных замкаў развiваць у вучняў цiкавасць да мiнулага нашага краю; выхоўваць павагу да нашых продкаў, якiя ўзводзiлi такiя велiчныя збудаваннi, каб абараняць ад ворагаў свой край.

Абсталяванне: мультымедыйная ўстаноўка; аўдыёзапіс паланеза М. К. Агiнскага «Развiтанне з Радзiмай» ; карткi з заданнямi, каляровыя сiгналы; дзiцячы тэатр «Батлейка», папяровыя лялькi, малюнкi драўлянай хаты i турэмнай сцяны для iнсцэнiроўкi.

I. Арганiзацыйны пачатак урока

Эмацыянальны настрой: слуханне паланеза М. К. Агiнскага «Развiтанне з Радзiмай».

— Вы пазналi гэту мелодыю?

— Гэтай чароўнай музыкай мы пачынаем наш урок. Я жадаю вам поспехаў i спадзяюся, што ўзаемадапамога i ўзаемападтрымка будуць вашымi спадарожнiкамi, калі вы будзеце працаваць у парах i группах.

Эпiграф да ўрока:

Ззяе возера-люстэрка,

А над возерам стаiць

Замак грозны, замак хмуры;

Валы, бойнiцы вiдаць,

Непрытульна i панура

Сцены гэтыя глядзяць.

Я. Колас. З паэмы «Сымон-музыка»

—Тэма нашага ўрока «Старажытныя замкi Беларусi».

Але спачатку паўторым тое, што вывучалi раней.

1

II. Паўтарэнне вывучанага матэрыялу

Работа ў парах. (Пасля выканання кожнага задання i яго праверкi — самаацэнка.)

• Назавiце iмёны гiстарычных асоб (праверка пры дапамозе каляровых веераў).

1 – Вялiкi князь Вiтаўт — Грунвальдская бiтва.

2 – Еўфрасiння Полацкая — Спаса-Еўфрасiннеўская царква, крыж.

3 – Кiрыл Тураўскi — рукапiсныя кнiгi.

4 – Леў Сапега — Статут Вялiкага княства Лiтоўскага.

5 – Францыск Скарына — першыя друкаваныя кнiгi.

6 – Усяслаў Чарадзей — Сафiйскi сабор у Полацку.

2

• Назавіце па гербе горад i дату ўзгадвання яго ў летапiсе (праверка пры дапамозе каляровых веераў).

.

1 – Тураў — 980

2 – Брэст — 1019

3 – Мiнск — 1067

4 – Магiлёў — 1267

5 – Вiцебск — 974

6 – Полацк — 862

7 – Гродна — 1127

8 – Гомель — 1142

3

• Размясцiце падзеi на стужцы часу.

XI ст. – будаўнiцтва Сафiйскага сабора ў Полацку.

XII ст. – жыццё i дзейнасць Еўфрасiннi Полацкай i Кiрыла Тураўскага.

XIII ст. – утварэнне Вялiкага княства Лiтоўскага.

XIV ст. —

XV ст. – Грунвальдская бiтва

XVI ст. – пачатак кнiгадрукавання Францыскам Скарынам, Статут Вялiкага княства Лiтоўскага

4

III. Вывучэнне новага матэрыялу

Паведамленне тэмы ўрока.

— Тэма нашага ўрока «Пад сценамі старажытных замкаў». Мы адправiмся ў невялiкае падарожжа па замках Беларусi. Паглядзiце на карту. Гэта не ўсе замкi Беларусi. Многiя ўжо зусiм разбураны.

Пазнаёмцеся са схемай маршруту.

— Што вы ведаеце пра замкi?

— Пра што б вы хацелi даведацца на ўроку?

5

Дэманструецца план урока.

6

Уступная гутарка.

— Як вы думаеце, адкуль узнiкла слова «замак»?

— Для чаго будавалi замкi?

— Якi ж выгляд меў замак? Як вы сабе яго ўяўляеце? (Пабудаваны на гары, магутныя сцены, вежы, роў з вадой, мост, насыпаны вакол замка вал.)

— Для чаго былi прызначаны вежы?

7

— Разгледзьце, як выглядала ўнутраная частка замкавай вежы. Што ў ёй размяшчалася? (У падзямеллi знаходзiлася турма, першы паверх — архiў цi пакой для варты, другi — пакой князя, вышэй — пакоi, дзе захоўвалiся прыпасы.)

— Як вы думаеце, навошта столькi прыпасаў у замку?

8

— Давайце зробiм вывад: што такое «замак»?

Праверка па слайдзе.

9

Фiзкультмiнутка

Падарожжа па замках Беларусi.

Навагрудскi, Лiдскi i Крэўскi замкi.

Чытанне 1-га абзаца на с.78.

— Пра што вы даведалiся?

— Успомнiце, як называецца народны лялечны тэатр?

— Цiкавая гiсторыя здарылася ў Крэўскiм замку.

10–12

Iнсцэнiроўка гiсторыi, звязанай з Крэўскiм замкам.

Крэўскi замак. Сядзiць князь Вiтаўт.

Аўтар. Князь Ягайла, якi жадаў быць адзiным гаспадаром, падманам пасадзiў у падзямелле замка свайго брата — князя Вiтаўта. Да князя Ягайлы прыйшла жонка князя Вiтаўта.

Жонка Вiтаўта. Вялiкi князь! Дазволь мне наведаць мужа майго, князя Вiтаўта. Можа, i не давядзецца нам больш убачыцца.

Князь Ягайла. Добра, дазваляю.

Жонка Вiтаўта разам са служанкай уваходзяць у падзямелле да мужа.

Жонка Вiтаўта. Вiтаю цябе, муж мой, вялiкi князь Вiтаўт. Я прыйшла, каб вызвалiць цябе з палону. Хутчэй пераапранайся ў адзенне маёй служанкi i ўцякайма адсюль.

Аўтар. Калi вартаўнiкi ўбачылi падмену, яны забiлi верную служанку Алену. Ноч застала ўцекачоў каля невялiкай лясной вёскi, непадалёку ад Слонiма.

Князь Вiтаўт з жонкай падыходзяць да вясковай хаты, каля якой стаяць селянiн з сялянкай.

Князь Вiтаўт. Добры вечар вам, добрыя людзi! Дазвольце пераначаваць у вас.

Сяляне. Калi ласка! Заходзьце ў хату, гасцямi будзеце!

Аўтар. Настала ранiца.

Князь Вiтаўт. Як мне аддзячыць вас? Прасiце ўсяго, чаго хочаце.

Сяляне. Усё ў нас ёсць, дзякуй Богу. Зямля, лес, рака i кормяць, i апранаюць, i пояць нас. Толькi няма ў нас месца, дзе маглi б мы аддзячыць за ўсё гэта Богу, пакланiцца яму.

Князь Вiтаўт. Добра, будзе ў вас такое месца.

13

Аўтар. I загадаў пабудаваць незвычайную царкву-крэпасць.

Вось яна.

14

Сынковiцкая царква i Гродзенскi замак.

—Чым жа адрознiваецца гэта царква i царква, якую бачыце побач, ад усiх астатнiх храмаў?

15

Вучні чытаюць пра Гродзенскi замак з артыкула «Цiкава ведаць», выдзяляюць галоўнае.

— Як вы разумееце слова “экспанат”?

Праверка па слайдзе.

Настаўнiк звяртае ўвагу на дату: 1569 год — утварэнне Рэчы Паспалiтай.

Замкi ў Нясвiжы, Мiры i Гальшанах.

Вучнi чытаюць тэкст на с. 80–81 падручнiка, выдзяляюць галоўнае, потым расказваюць, што запомнiлi з прачытанага.

Легенды замкаў

— Старажытныя замкi — маўклiвыя сведкi гiсторыi роднага краю. З пакалення ў пакаленне перадаюцца паданнi аб тым, што ў падземных склепах замкаў схаваны дзiвосныя скарбы, незлiчоныя багаццi, што замкi злучаны памiж сабой падземнымi хадамi, у якiх можна заблукаць, што па начах у замках ажываюць зданнi iх былых гаспадароў i палохаюць наведвальнiкаў, што апоўначы з глыбокiх падзямелляў чуюцца крыкi, стогны i плач. Вось паслухайце, калi ласка, некалькi легендаў.

Вучнi расказваюць падрыхтаваныя паведамленнi.

IV. Замацаванне вывучанага матэрыялу

Работа ў группах.

• Праблемныя пытаннi. (Кожная группа рыхтуе адказ на адно пытанне.)

1. З чаго будавалi замкi? Чаму?

2. Чаму, гаворачы аб замках, мы ўзгадваем i Сынковiцкую царкву? Што ў iх агульнага?

3. Чаму некаторыя храмы будавалi ў выглядзе крэпасцяў?

4. Чаму большасць замкаў размешчана ў заходняй частцы Беларусi?

16

17­–19

20

• Падпiшыце часткi замка. (Работа па картках.)

Самаправерка па слайдзе.

• Напiшыце, што размяшчалася ў замкавай вежы. (Работа па картках.)

Самаправерка па слайдзе.

• Злучыце назву замка з нумарам яго малюнка. (Работа па картках.)

1 – Навагрудскi замак

2 – Нясвiжскi замак

3 – Мiрскi замак

4 – Крэўскi замак

5 – Гродзенскi замак

6 – Лiдскi замак

7 – Гальшанскi замак

8 – Сынковiцкая царква

Самаправерка па слайдзе.

VI. Рэфлексiя

— Калi ласка, выкажыце свае пачуццi.

Дэеці выказваюць свае пачуцці пры дапамозе каляровых веераў.

V. Падвядзенне вынiкаў урока

— Што вы даведалiся пра замкi Беларусi?

— Пра што яшчэ хацелi б даведацца?

VII. Дамашняе заданне

С. 76–82, паведамленнi аб замках Беларусi.

21

22

23

24

25