4. Вызваленне Беларусі

Падрыхтоўка да вызвалення Беларусі ад фашысцкіх захопнікаў пачалася яшчэ вясной 1944 г. Быў распрацаваны план баявой аперацыі, якая атрымала назву "Баграціён".

Гістарычная даведка.

Пётр Іванавіч Баграціён — герой Айчыннай вайны 1812 г. У пачатку гэтай вайны армія генерала Баграціёна, штаб якой размяшчаўся ў Ваўкавыску, абараняла Беларусь ад напалеонаўскіх войск. У час Барадзінскай бітвы генерал быў смяротна паранены. Яго слаўныя баявыя подзвігі не былі забытыя. Вось чаму вуліцы многіх беларускіх гарадоў носяць імя Баграціёна.

Вызваленне Беларусі ад фашысцкіх акупантаў пачалося 23 чэрвеня 1944 г. Вораг меў моцныя абарончыя збудаванні: дзоты, доты, супрацьтанкавыя равы, мінныя палі. Шматлікія рэкі і балоты перашкаджалі руху тэхнікі. Захопнікі адчайна супраціўляліся. Беларусь была апошнім магутным рубяжом абароны фашыстаў на подступах да Германіі і яе сталіцы Берліна. Але час перамогі над ворагам імкліва набліжаўся. Стрымаць націск савецкіх войск гітлерауцы не змаглі. Пад Мінскам у кольца акружэння трапіла 105 тыс. фашысцкіх салдат і афіцэраў.

3 ліпеня 1944 г. была вызвалена ад ворага наша сталіца Мінск. Гэты дзень лічыцца днём вызвалення Беларусі.

Настаўнік дэманструе рэпрадукцыю карціны В. Волкава "Мінск 3 ліпеня 1944 г.". Праводзіцца гутарка:

• Хто першым уварваўся ў Мінск? (Савецкія танкісты.)

• Як сустракаюць танкістаў жыхары горада?

• Для каго прынесла жанчына букет кветак?

• Куды так нясецца маленькі хлопчык?

• Што яго зацікавіла больш за ўсе?

• Што бачна на заднім плане карціны? (Пажар. Гараць будынкі города.)

Праблемнае заданне: падумаць, чаму мастак намаляваў карціну ў чырвона-чорных фарбах. (Чырвоны колер сімвалізуе пралітую ў барацьбе з ворагам кроў. Чорны колер — сімвал смутку па загінуўшых.)

28 ліпеня 1944 г. Чырвоная Армія вызваліла Брэст. Фашысцкія акупанты былі цалкам выгнаны з беларускай зямлі. Але вайна яшчэ працягвалася да 9 мая 1945 г. Гэты дзень свяшчэнны для ўсіх савецкіх людзей — Дзень Перамогі.

16 ліпеня 1944 г. зруйнаваная фашыстамі сталіца Беларусі бы­ла ў святочным убранні. Святкавалася вызваленне Мінска ад фа­шыскіх захопнікаў. Праводзіўся не зусім звычайны парад. (На­стаўнік прапануе вучням разгледзець фотадакумент, што змешчаны на с. 34 кнігі “Падарунак прэзідэнта”.) У калонах крочылі беларускія партызаны, якія ўнеслі вялікі ўклад у перамогу над ворагам. Многія з іх вызвалялі сталіцу. У калонах — людзі розных узростаў: пажылыя, сярэдніх гадоў і нават юнакі. Рознае ў іх і адзенне. На грудзях у некаторых партызан красуюцца баявыя ўзнагароды. Але што аб'ядноўвае іх? Зброя ў руках. Любоў да Радзімы заклікала на барацьбу. У радах беларускіх партызан і падпольшчыкаў змагаліся 440 тыс. мужных сыноў і дачок беларускага народа. Яны знішчылі больщ 500 тыс. фашыстаў. 150 тыс. беларускіх партызан былі ўзнагароджаны ордэнамі і медалямі.

На другі дзень пасля парада ў Мінску адбыўся яшчэ адзін незвычайны парад. Ён праводзіўся ў Маскве. Гэта быў "парад ганьбы". Па вуліцы Горкага пад узмоцненым канвоем ішлі калоны ваеннапалонных немцаў. 3 панурымі тварамі, з нізка апушчанымі галовамі крочылі недабітыя фашысцкія ваякі, 35 тыс. гітлераўцаў, якія былі захоплены ў палон. Сярод іх — 12 генералаў.

Вялікая Айчынная вайна набліжалася да канца. 2 мая 1945 г. быў узяты Берлін — сталіца Германіі, і 8 мая Германія капітулявала. Капітуляцыя — спыненне барацьбы, прызнанне паражэння. (Настаўнік звяртае ўвагу вучняў на фотадакумент, змешчаны на с. 32.)

Гістарычная даведка.

На франтах Вялікай Айчыннай вайны зма­галіся 1 млн. 300 тыс. беларусаў. Звыш 300 тыс. салдат і афіцэраў, ураджэнцаў Беларусі, былі ўзнагароджаны ордэнамі і медалямі. Каля 400 воінаў атрымалі высокае званне Героя Савецкага Саюза. Чатыром героям гэта званне было прысвоена двойчы.

За гады вайны Беларусь нанесла вельмі вялікія страты. Гарады і вёскі, заводы і фабрыкі, вакзалы і чыгункі, бальніцы і школы ляжалі ў руінах або былі спалены. Узровень прамысловай вытворчасці скараціўся ў пяць разоў у параўнанні з даваенным. Найбольш моцна быў разбураны фашыстамі Мінск. Нават планаваўся перанос сталіцы ў Магілёў. Вельмі сумна пасля вайны выглядалі ўстановы адукацыі. Большасць з іх была разбурана. Парты і школьнае абсталяванне фашысты пусцілі на дровы. А часу зусім не было — дзеці ваенных гадоў станавіліся пераросткамі.

Гістарычны дакумент

"Калі ў школах не было парт, дык з дошак збівалі даўжынёй на 5 — 6 месцаў нешта падобнае на парту, якая ў будучым як экспанат павінна трапіць у музей. Калі ў вокнах захавалася некалькі шыбаў, дык яны вымаліся і імі зашклялася адно акно, а астатнія забіваліся дошкамі. Калі не было класнай дошкі — рабілася рама, а на яе набіваўся ліст абгарэлай бляхі, на якой добра захоўваўся след ад цвёрдага кавалка белай гліны, якая замяняла крэйду".

Але ў дзяцей пасляваеннага часу было самае галоўнае – яны вельмі хацелі вучыцца, марылі пра гэта, і дзяржава рабіла ўсе, каб даць ім такую магчымасць.

Настаўнік нагадвае вучням пра лагічнае заданне, запісанае на дощцы. Яны даюць адказ на пытанне, абмяркоўваюць яго.