Емтихан билеті №11 «Инновацияны басқару

«Инновация» термині өтпелі экономика кезеңінде белсенді пайдаланады. Алдымен тақырып маңызын ашпастан бұрын, инновация терминіне тоқталып өтейік.  Инновация - белгілі бір тұтынушылардың сұранысын қанағаттандыру үшін комерциялық түрде жүзеге асыру мақсатымен жаңа идеялар мен білімдерді, жаңалықтар, өнертабыстар мен ғылыми-техникалық жаңалығымен қатар өндірістік қолданбалығы да жатады. Инновация жоғарыда аталған барлық қасиеттер де бірдей дәрежеде маңызды екендігін айта кеткен жөн. Оның қайсы бірінің болмауы инновацияның үдеріске кері әсер етеді.

      Инновациялық қызметті экономикалық басқару шаруашылық және коммерциялық жағдайды алдын ала көре білу, «шығындар-нәтиже» арақатынасын оңтайландыру бағытындағы іс-шараларды  жүргізе білу және осы арқылы қойылған мақсаттарға жету болып табылады.Алдымен тақырып маңызын ашпастан бұрын, инновация терминіне тоқталып өтейік.

         Инновация нарықта немесе өндірістік  үдерісте ендірілген жағдайда  ғана іске асырылған деп есептелінеді. Берілген сипаттамаларға сәйкес  ғылыми-техникалық инновациялар  мынадай қасиеттерге ие болуы  тиіс:

1. Жаңалығы болуы керек

2. Нарық сұранысын қанағаттандыру керек

3. Өндірушіге пайда әкелуі керек

Қазіргі уақытта инновациялық қызметті дамыту, ел экономикасын инновациялық бағытта өркендету, әсіресе нақты  сектор өндірістерінің аясында инновациялық жетістіктерді енгізудің маңызы зор. Осы жетістіктерге жету үшін инновацияны дұрыс басқара білу керек.

“Инновациялық басқару” экономикалық тұрғыда басқару және бақылауды  білдіреді, дегенмен мақсат қою мен  оны жүзеге асыру бағытындағы  іс-шараларды жоспар құру әрекетінсіз тиімді басқару мүмкін емес. Сондықтан басқару - жоспарлау, реттеу және бақылау бағытындағы іс-шаралар жиынынан тұрады. Инновациялық басқару барлық элементтерді жоспарлаудан бастап, оның орындалуына мониторинг жасауға дейін ең алдымен жоспардың орындалу нәтижелерін талдау, оны жүзеге асыру үдерісінде оң және теріс ауытқуларды бағалау негізінде жоспардың орындалуы үшін қажетті жағдайлар жасауға бағытталған.

Кәсіпорындағы инновацияларды басқаруда кәсіпорын басшылары  бірқатар басқару әдістері мен жолдары  бойынша шаралар атқарады. Сол  инновацияны басқаруда ең көп  қолданылатын шаалардың бірі контроллинг  тұжырымдамасы болып табылады

1. Инновацияларды енгізудегі венчурлік қаржыландыру

«Венчурлік» ұғымы ағылшынның «venture» сөзінен пайда болған жəне «тəуекелді кəсіпорын немесе бастау» дегенді білдіреді. Венчурлік капиталдың алғашқы идеологтары Ж.У. Фенн, Н.Лайанг, С. Прауз, П. Джонсон сияқты америкалық эконо мис тер венчурлік капиталды өнімнің құрылу жəне өткізу кезеңінде едəуір өсу əлеуетіне ие, жиынтығында кеңес беру жəне шешім қабыл дау процесінде жоғары деңгейдегі қатыстылығымен сипат та латын шағын бизнестің инновациялық кəсіпорындарының ак ционерлік капиталын қаржыландыру деп анықтайды. Венчурлік инвестиция процесіне қатысушылардың өте бір бе делді кəсіби ұйымы (European Venture Capital Association – EVCA) «венчурлік капитал» ұғымына келесі анықтаманы береді: венчурлік капитал жеке кəсіпорындарды басқара отырып, олардың алғашқы даму, кеңею жəне трансформациялануында едəуір өсу əлеуетін инвестициялауға беретін кəсіби фирмалардың акционерлік капиталы. «Венчурлік қаржыландыру» ұғымы аясында өте көп анықтамалар берілген, бірақ дегенмен де бұл анықтамалардың барлығы дерлік оның негізгі атқарымдық міндетіне тіреледі: нақты бір ақшалай қаражаттар сомасын ұсынып, орнына жарғылықкапиталдағы үлеске немесе қандай да бір акциялар пакетіне айырбастау жолымен нақты бір бизнестің өсуіне ықпал ету. Ғылыми-техникалық жетістіктің ең алғашы идеясынан бастап технологиялардың жаппай өндіріске енгізілуіне дейінгі трансформация венчурлік бизнес арқылы жүзеге асады. Венчурлік бизнестің жоғары тəуекелді жəне əлеуетті жоғары пайдалы қызмет ретіндегі мəні оның келесі ерекшеліктерін айқындайды: капитал салымдарының нысаны болып тəуекелді жобалар табылады;

капиталды портфельдік басқару жүзеге асырылады;

салымының едəуір бөлігі инновациялық фирмалардың

жарғылық капиталына салынады;

венчурлік капиталист жобаны басқаруға белсенді қатыса-

ды немесе кем дегенде өзіне сенімді бақылауды қамтама-

сыз етеді;

жобаның даму деңгейіне байланысты инвесторлар мен

менеджерлердің мүдделерін сəйкестендірудің икемді меха-

низмі жүзеге асырылады;

бастапқыда-ақ венчурлік капиталистің жобаның байыпты-

лық фазасында бизнестен шығу жолы анықталады.Венчурлік механизм түрлі қызмет салаларында көптеген ірі жаңа өзгерістердің жүзеге асырылуында маңызды рөл атқарды. Венчурлік бизнес аясында шаруашылық субъектілерінің екі негізгі түрі əрекет етеді – тəуелсіз шағын инновациялық фирмалар жəне оларға капитал беруші қаржы мекемелері. Венчурлік қаржыландырудың ерекшелігі қаражаттардың қайтарымсыз,пайызсыз негізде бөлініп, қайтаруды қажет етпейтіндігімен сипатталады. Венчурлік фирмаға берілген ресурстар осы фирма мен қаржы мекемесі арасындағы келісімнің əрекет ету мерзімі көлемінде алынбайды. Венчурлік кəсіпорындардың салынған қаражаттарды қайтаруы жəне пайданы өткізуі фирманың бағалы қағаздарының ашық нарыққа шыққан сəтінде жүзеге асырылады. Бұл орайда қаржы мекемелері фирма-новаторлардың бірдей қосымша иегері, ал берілген қаражаттар – кəсіпорынның жарғылық қорына салым болып табылады.