Емтихан билеті №13 «Инновациялық менеджмент» пәнінен

1. Кəсіпорындардағы инновациялық стратегиялардың түрлері мен тиімділігі

Стратегия негізгі шаралар мен жоспарлардың (бағдарламалар

мен жобалардың) өңделіп жасалуын болжайды, алдыға қойған

мақсаттарға жету үшін кəсіпорынның ғылыми-техникалық

жəне өндірістік əлеуеті жəне оның нарықтағы мүмкіндіктері де

ескерусіз қалмауы керек. Инновациялық кезеңді басқарудың

қызметіне келетін болсақ, оның негізгі мақсаты жалпы

стратегияға бағынышты болып келетін шаруашылық білімнің

инновациялық стратегиясын өңдеу жəне жүзеге асыру болып

табылады. Инновациялық стратегия инновациялық қызметтерге

мақсат қояды, оларға жету үшін қажетті құралдар мен олардың

пайдаланылу көздерін анықтайды.

Мақсаттардың төмендегідей түрлерін бөліп көрсетуге болады:

1) қамту саласына қарай (жалпы жəне жекеменшік);

2) мағынасына қарай (негізгі, тұрлаусыз);

3) қаржыға байланысты (ақшалай, ақшасыз);

4) мақсаттағы айнымалықтардың санына қарай (бір жəне көп

айнымалы);

5) мақсаттың пəніне қарай (жалпы нəтиже жəне өндірістік

нəтиже);

6) мақсаттың иерархиялық орнына қарай (жоғарғы, аралық

жəне төменгі);

7) мақсаттардың өзара салмағына қарай (комплементарлық,

бейтарап жəне бəсекелес мақсаттар).

Стратегиялық мақсаттар кəсіпорын дамуының басты жүйесін

анықтайды. Кəсіпорынның стратегиялық миссиясы мен кəсіпкерлік

саясатында ортаның жағдайына жəне қол жеткізген əлеуетке бай-

ланысты олардың қағидалары мен мақсаттарын материалданды-

ру (заттандыру) орын алған. Олар жоспарланған азық-түлік жəне

нарықтық қиыстыру мен көрсеткіштерде кəсіпорынның ойдағыдай

дамуын сипаттайтын жəне соған қажет ресурстардың бірігуінде

көрініс табады.

Стратегиялық мақсат кəсіпорынның өмір сүруі үшін нарықпен

байланысты мəселелер мен түрлі сұрақтарға жауап іздейді. Кə-

сіпорында көп таралған мақсатты болжаудың бір түрі – мақсаттар

ағашы, ол өзінің басты мақсаты, яғни кəсіпорынның стратегиялық

бағытының барлық қызметі жөнінде оның құрамдық бөлігіне,

жеке мақсатына олардың иерархиялық принциптерінің орнала-

суын жатқызады. Мəселенің дұрыс қаралуы жəне стратегиялық

мақсаттың дұрыс жөнге қойылуы олардың стратегиялық жетістік-

ке жетуіне қажет негізгі база болып табылады. Кең ауқымда

қарастырылып отырған стратегия мақсатты түрде қоршаған ор-

тадан өзгерістер алу үшін кəсіпорын өзінің қызметі мен əлеуетін

қолданатынын көрсетеді.

Стратегияның екі түрі қарастырылған:

1. Базалық стратегия – нарықтық жағдайда əр түрлі мəселе-

лерді шешу кезіндегі кəсіпорынның іс-əрекет моделі. Мысалы:

нарықты таңдау стратегиясы;

таңдаған нарықта бəсекелестік стратегиясы.

Ары қарай таңдау жасалған нарықта:

көшбасшылықтың негізінде болжанған өнімнің бəсеке-

лестікте артықшылықтарға қол жеткізуі;

бағадағы көшбасшылық;

нарықтық кəсіпкерлік;

нарықтық кооперация. Функционалдық стратегия – кəсіпорын бөлшектерінің

арнайы бөлінген əр түрлі іс-шаралары мен бағдарламалары. База-

лық стратегияның іс жүзінде жүзеге асуына тікелей ықпал ететін

ресурстардың бірі. Барлық инновациялық стратегиялар барлық

бағалы заттардың жүйесі негізінде дайындалады, яғни əкімшіліктің

жəне ішкі жаңашаландыру нормаларының əлеуметтік жауап-

кершілігіне қарай құрылады. Жоғарыда ай тылған мəселелерге

орай кəсіпорын ережеге сай төмендегідей стратегияның түрлерін

таңдайды.