Емтихан билеті №3

1. Ұйым мəдениетінің мəні

Ұйымдастыру және басқару теориясы  бойынша ғылыми әдебиеттерде  «ұйымдастыру» жүйенің негізгі  қасиеті, сипаты ретінде қарастырылады,  яғни жүйенің бөліктерінің үйлесімдігі,  тәртібі.

Сонымен қатар бұл менеджменттің  қызметі. Ұймдастыру әлеуметтік жүйемен  ұқсастырылады. Әлеуметтік ұйымның  көп түрлері белгілі: саяси, әскери, шығармашылық, спорттық...

 Ұйымның мәнін ашатын белгілер:

-                     ұйым – адамдардың бірлестігі;

 -                     ұйым жалпы мақсатқа жету үшін  құрылып, қызмет етеді;

 -                     жалпы мақсатқа жету шарты  – бірлескен іс- әрекет, ол өзара  қатынасу нысандарында іске асады;

-                     ұйымның белгілі шеқаралары бар.  Олар: іс-әрекет түрі, жұмысшылар  саны, капитал, өңдірістік көлем,  территория.

Ұйым –жалпы мақсатқа немесе мақсаттар  жүйесіне  жету үшін іс- әрекеттері саналы түрде үйлестірілетін, адам топтарынан тұратын әлеуметтік бірлестік. Ұйымға қойылатын талаптар:

- топ бөлігі ретінде 2 адамнан  кем болмауы; 

- топ мүшелері ортақ деп қабылдайтын  кем дегенде бір мақсаттың  болуы;

- барлығына манызды мақсатқа  жету үшін саналы түрде бірге  жұмыс істейтін топ мүшелерінің  болуы.

 Бұл талаптар ресми ұйымға тән. Сонымен  қатар бейресми топтар да болады.

 Ұйымның жалпы сипаттамалары: ресурстар, сыртқы ортаға тәуекелділігі, еңбектің көлденең және тік бөлінісі, басқару  қажеттілігі.

   2. Канада профессоры Г.Минцберг  ұйымдық құрылымның типіне байланысты, орталықтандыру мен мамандануға  байланысты келесі ұйым тізімін  ұсынды:

 -                    кәсіпкерлік ұйым – қарапайым  құрылым, менеджмент иерархиясы  дамымаған, тез жаңаруға бейім,  шағын;

-                    Машиналық бюрократия – рационалдаудың, өңеркәсіп іс- әрекетті стандардарттаудың  жоғары дәрежесі, жоғары кәсіптілікті  қажет етпейді, иерархия, орталықтан; жаппай өңдірісте дамыған;

                     Кәсіптік ұйым – аурухана, университет,  мектеп... Мамандардың жоғары кәсіптілігімен  сипатталатын бюрократиялық ұйым;

 

-                    Диверсификациялық ұйым – қатынасты  түрде тәуелсіз бөліктерден тұрады;

-                    Инновациялық ұйым – формализациялаудың  төмен дәрежесі, көлбеу маманданудың  жоғары дәрежесі;

-                    Миссионерлік ұйым – идеология,  мүшелердің арасында жоғары сенімділік;

-                    Саяси ұйым – құрамдас бөліктердің  арасында келіспеушіліктің жоғары  дәре;есі, бөліктер арасындағы іс- әрекеттің қарама қайшылығы. Сонымен қатар, ұйымдар ресми және бейресми, қоғамдық, бюджеттік, бюджеттік  емес, үлкен, орташа, шағын болып  бөлінеді.

 2.Инновациялық менеджменттің негізгі теориялық ережелерінің эволюциялық дамуы

Жалпы менеджмент ғылымы сияқты инновациялық менедж-

ментке негізгі теориялық жағдайлар мен тұжырымдамалардың

эволюциялық даму сипаты тəн. Инновациялар экономикалық

жүйеде бірқалыпты емес, кластерлер түрінде пайда болады деген

ғылыми болжамды алғаш болып Й. Шумпетер мен Г. Менш айт-

ты жəне негізгі инновациялар туралы мəліметтерді жүйелендір-

ді, яғни экономикалық жүйенің дамуына айтарлықтай əсерін

тигізді.

Кластер – бұл белгілі экономикалық аймақта жəне белгілі

уақыт аралығына негізделген базалық инновация жиынтығы.

Я. Ван Дейн əр түрлі типтегі инновацияның пайда болуы «ұзын

толқын» түрінде көрсетілген түрлі əлеуметтік-экономикалық

жəне ғылыми-техникалық фазалармен байланысты деген ғылы-

ми болжам айтқан. «Ұзын толқын» теориясы ұзақ мерзімді квази-

кезеңдік тербелісті зерттеуге көңіл аударады. Осы мақсатпен

Я. Ван Дейн негізгі азық-түлік, толықтырушы өнімдер, негіз-

гі технологиялық жəне толықтырушы технологиялық деп бөлу

арқылы инновацияның түрлерін ойлап тапты. Қызметінің бағыты

бойынша инновация кеңейтуге, оңтайландыруға немесе орны-

на қолдануға бағытталған, ол қазіргі заманғы теорияларда «ұзын

толқын» деп пайдаланылады.

Х. Фримен жаңа технологиялық жүйе (ортақ технологиялық

базамен байланысты инновациялық кешен) жəне техно логиялық

революция категориясын енгізді (оның мазмұны техникалық-

экономикалық парадигмалардың алмасуында, ал таралуы

экономикалық конъюнктураның «ұзын толқын» əрекетімен байла-

нысты).

Инновациялық «ұзын толқын» таралу шегі бойынша

жақын дататын екі «тармақтан» тұрды («толқын» ойлап табу, тол қын» инновация). Бірақ кезекті «толқындар» арасындағы

қашық тық (ойлап табуда қалай болса инновацияларда да солай)

тұрақтылығымен ерекшеленеді жəне ол 55 жылды құрайды (инно-

вация мен ойлап табу орталықтарының аралығы). Бұны Г. Менш

атап өткен жəне пайда болу фазасынан құлдырау фазасына дейін-

гі аралықтағы көптеген экономикалық көрсеткіштердің динами-

касын өзгеретін экономиканың дамуындағы кондратьевтік ұзақ

циклмен байланыстырған.

Зерттеушілердің көбісі қазіргі ғылымның, техниканың, техно-

логияның жəне əлеуметтік-экономикалық объектілердің даму

тенденциясына қарап, ұзақ циклдерді 35-40 жылға дейінгі уақыт

бойынша қысқарады деп тұжырымдайды.

Ұзақ мерзімді келешек тұрғысынан алып қарағанда жаңа

технология секторындағы инвестиция мейлінше пайдалы болып

табылады – бұл инвестицияның объектілері ең жоғары кумуля-

тивті қайтарымдылықты береді. Сонымен қатар жаңа технология

секторына салым салудың тəуекелділігі де жоғары болады. Оған

қоса олардың көбеюінен экономика технологиялық тосқауылға

жақындайды, нəтижесінде үздік сапаны тану мүмкіндігі төмендеп,

жалпы сенімсіздік пен белгісіздік өседі. Сондықтан, расында

жетілген жəне дамушы технологияны инвестициялау тиімді бо-

лып табылады.

Бірақ, соңғы айтқандарға ақша салу капиталдың ұлғаюына,

жұмыcсыздықтың көбеюіне алып келуі мүмкін жəне ұзақ мерзімді

келешек жағынан қарасақ, олардың пайдасы мейлінше төмен бол-

ып келеді. Осы конъюнктураға бағытталу көптеген инвестиция лар-

ға тəн жəне капиталдың артылуына, еңбек өнімділігі мен өндіріс

көлемінің өсу қарқынының төмендеуіне алып келеді.

Инновация экономикалық өсу динамикасына екіжақты əсер

етеді: бірінші жағынан, экономиканың кеңеюіне жаңа мүмкіндік-

тер ашады; екінші жағынан, дəстүрлі бағыттарда мұндай кеңеюдің

жалғасуы мүмкін емес екенін көрсетеді.