2. Институционалды талдау

Институционалды талдау

Институционалды талдау ұйымдастырушылық, құқықтық, са-

яси, əкімшілік жағдайды ескере отырып инвестициялық жобаның

сəтті жүзеге асырылуын бағалайды. Инвестициялық жобаның

бұл бөлімі сандық жəне қаржылық емес болып табылады. Оның

басты мақсаты – инвестициялық жобаның ішкі жəне сыртқы

факторларының өзара байланыстылығын бағалау.

Ішкі факторды бағалау, əдетте келесі сызба бойынша жүзеге

асырылады:

1. Өндірістік менеджменттің мүмкіндіктерін бағалау. Жаман

менеджмент аса жақсы жасалған жобаны сəтсіздікке ұшырата-

тыны белгілі. Кəсіпорынның өндірістік менеджментін талдау

кезінде келесі мəселелерге назар аудару қажет:

кəсіпорын менеджерлерінің тəжірибесі мен біліктілігі;

олардың жоба аясындағы мотивациясы (мысалы табыстағы

үлесі);

менеджерлердің жоба мақсаттарымен жəне оның этика лық-

мəдени құндылықтарымен сəйкес келуі.

2. Еңбек ресурстарын талдау. Жобаны жүзеге асыру үшін

тартуға көзделген еңбек ресурстары жобада қолданылатын тех-

нология деңгейіне сəйкес келуі қажет. Бұл мəселе кəсіпорында

жаңа отандық немесе шетелдік технологияның қолданылуына

байланысты маңызды болып отыр. Кəсіпорындағы өндірістік

мүмкіндіктер жасалған жобаға сай келмейтін жағдайлар да болып

жатады. Мұндай кезде жұмысшыларды үйрету керек, не болмаса

жаңа жұмысшылар жалдау қажет.

3. Ұйымдастырушылық құрылымды талдау. Инвестициялық

жобаның бұл бөлімі кəсіпорындарда тəжірибенің жоқтығынан ең

қиыны болып отыр. Кəсіпорында қабылданған ұйымдастырушылық

құрылым жобаның дамуына кері əсер етпеуі керек. Шешімдерді

қабылдау жəне оларды жүзеге асырудағы жауапкершілікті бөлу

процесіне талдау жасау қажет. Жасалып жатқан инвестициялық

жобаның басшылығына жаңа басқарушылық құрылымды

құрып, соған байланысты кəсіпорынды басқаруда иерархиялық

құрылымнан матрицалық құрылымға өту қажет.

Сыртқы факторларды талдаудағы басымдықтар келесі екі ас-

пектіге негізделеді.

1. Мемлекет саясаты, мұнда жан-жақты талдау үшін келесі

позициялар бөліп көрсетіледі:

шикізат пен тауарлардың экспорт жəне импорт шарттары;

шетелдік инвесторлар үшін қаржы салу жəне экспорттау

мүмкіндіктері;

еңбек туралы заңдар;

қаржылық жəне банктік реттеудің басты жағдайлары.

3. Тəуекелді талдау

Тəуекелді талдаудың мəні келесіде: сапаға байланысты емес

болашақтағы жағдай əрқашан да белгісіз болады. Қаржылық тал-

дау үшін қажетті көрсеткіштердің көбі (шығын, баға, өнімді өткізу

көлемі, элементтері) белгісіз болып келеді. Болашаққа жасалған

болжамдар жақсы да, жаман да (табыстың төмендеуі) болуы

мүмкін. Тəуекелді талдау барлық көрсеткіштердің жаман жəне

жақсы жақтарға ауытқуын қарастырады.

Жобаны жүзеге асыру процесінде келесі элементтер өзге-

рістерге ұшырауы мүмкін: шикізат жəне құраушылардың бағасы,

капитал шығындарының бағасы, қызмет көрсету бағасы, саты-

лым бағасы, бағалар жəне тағы басқалар. Нəтижесінде соңғы

параметрі, мысалы, табысы кездейсоқ болады. Тəуекел бөлінуі

мүмкін түсініктерді қолданады. Мысалы, тəуекел теріс табыс-

ты немесе шығынды алуы мүмкін. Жоба факторларының өзгеру

аясы қаншалықты үлкен болса, тəуекел деңгейі соншалықты

ұлғаяды.

Тəуекелді талдау процесі кейбір жағдайларда сценарийлерді

талдаумен шектеледі. Ол келесі сызба бойынша жүреді:

1. Инвестициялық жобаның ең көп анықталмаған параметр-

лерін таңдайды.

2. Əрбір параметрдің шекті мəні үшін инвестициялық

жобаның тиімділігін талдайды.

Инвестициялық _жСтратегиялық инвестор неғұрлым пессимистік сценарийге

қарап шешім қабылдайды.

Қорыта келгенде айтарымыз, инвестициялық жоба бизнес-

жоспар негізінде əзірленеді. Бұл бизнес-жоспарда жоғарыда

аталған барлық мəселелер қарастырылады. Сонымен қатар биз-

нес-жоспарда негізгі бөлімнің тараулары қайталанбайды. Жəне

бизнес-жоспардың əрқашан да сақталатын қатаң стандарттары

жоқ. Инвестициялық жобаның бизнес-жоспары, ең біріншіден,

жоспардың болашағын анықтайтын адамның көңілінен шығуы

керек