3. Қр аумағында шектеулі таралған карантиндік арамшөптер.

Ambrosia artemisiifolia(l.) – Амброзия полыннолистная-Жусан жапырақты ойраншөп 2-Ambrosia psilostachya(D.S)–Амброзия многолетняя–Көп жылдық ойраншөп 3-Acroptilon repens(D.C)–Горчак ползучий(розовый)-укекіре 4-Solanum rostratum Dun–Паслен колючий(клювовидный)-Тікенекті алқа(мүкжидек тәріздес 5-Cuscuta sp.sp–Повилики-Арамсояулар Жатаған укекіре(қызғылт) - Горчак ползучий(розовый) - Аcroptilon repens (D.C.)– ауыл-шаруашылық егістіктері, бақтар мен жайылымдарда, шабындықтарда өсетін көпжылдық, атпа тамырлы, күрделігүлділер тұқымдасына жататын арамшөп. &, автомобиль, темір жолдардың & суару жүйелерінің бойында көптеп кездеседі. Укекіренің тамыры өте күшті дамыған, тік өсетін басты тамырдан & одан жан-жаққа тарайтын көлденең тамырлардан тұрады. Басты тамыры 10 метр тереңдікке дейін барады. Укекіре ұрықпен де тамырсабақтарымен (вегетациялы түрде) көбейеді. Топырақ астында тұқымының өнгіштігі 3-4 жылға дейін сақталады.Онымен қатты залалданған егістіктің 50-70 пайызға дейін өнімділігі төмендейді. &, улы болғандықтан оны мал азығына пайдалануға да болмайды. Гүлдеген кезде, тозаңы адамның аллергиялық ауруын қоздыратындығын да атап айту керек. Бидай осы арамшөптің ұрығынан тазаланбай пайдаланған жағдайда оның ұнында ашты дәм п.б, нан пісіруге жарамайды. Сондықтан бұл арамшөп аса қауіпті карантиндік арамшөптер тізбесіне енгізілген & республикалық бюджет есебінен қаржы бөліну арқылы жою жұмыстары жүргізіледі.Арамшөппен залалданған алқапқа егілген бидайды немесе арпаны жинап алған соң көптеген шаруашылықтар тұқымды тазартылмаған күйі сеуіп, жатаған укекіренің одан әрі көбеюіне жол беруде. Мұндай әрекет, еліміздің бидай өнімдерін экспортқа шығару кезінде бәсекелестік қабілетін төмендетеді & азық-түлік қауіпсіздігіне нұқсан келтіреді. Себебі, жатаған укекіренің ұрығымен залалданған өнімді облыс аумағынан басқа облыстарға & шетелдерге шығаруға рұқсат жоқ. &, жоғарыда аталған арамшөпке қарсы күресте орын алып отырған басты кемшіліктер – агротехникалық талаптардың сақталмауы, ауыспалы егіс жүйесінің жоқтығы. Соның салдарынан укекіреге қарсы жүйелі жою жұмыстары жүргізілмейді.Күресу шаралары: Арамшөптермен күрестiң негiздерiн анықтағанда ол-ң маңызды биологиялық ерекшелiктерi, бiрiншi кезекте ол-ң тұқым арқылы немесе жерасты вегетативтiк органдары арқылы көбею мүмкiндiктерi ескерiлген. Өсiмдiктер тұқым арқылы жаңарып отыратындықтан, арамшөптермен күрестiң бiрiншi принципi - ол-ң тұқым байлауының алдын алу. Арамшөптер тұқым байламаған жағдайда топырақтағы оладың қоры артпайды. Топырақтағы арамшөптердің өміршең тұқымдары, әрқашан жаңа өсімдіктiң пайда болуының көзі болып табылады. Ол-ң қаулап өнуі, тұқымдардың биологиялық тыныштықтан шығуына, жандануына керектi белгiлi бiр жағдайларда ғана болады. Сондықтан арамшөптермен күрестiң екiншi принципi ол-ң тұқымдарының өнуіне жағдай жасап, өңдеу арқылы көгін жою болып табылады. ұндiрiсте бұл принциптi арандату деп атайды.

‎ Арамсояу (Cuscuta) – арамсояулар тұқымдасына жататын бір не екі жылдық шөптесін өс-р туысы. Хлорофилі жоқ, паразитті түрде тіршілік етеді. Жер шарында тропиктік аймақтардан қоңыржай белдеулерге дейінгі жерлерде өсетін 170-тен аса түрі белгілі. Арамсояу Қазақстанның барлық облыстарында кездеседі. Арамсояудың 19 түрі бар. Оның ішінде көп тарағандары – Қаратау Арамсояуы (C. Karatavіca), дала Арамсояуы (C. campestіs). Бұлардың сабақтары өте жіңішке жіп тәрізді болады, басқа ө-ге шырмалып өседі. Жапырақтары семіп, тек қабыршақ күйінде жетіледі. Ұсақ болып келген, ақ не қызғылт, кейде қызыл не сары гүлдері шатырша немесе шашақ гүлшоғырына топталған. Маусым – шілде айларында гүлдеп, тамызда жеміс  береді. Жемісі қауашақ тәрізді. Бір өсімдікте он мыңдаған майда тұқым жетіледі. Тұқымынан пайда болған өскіннің тамыры топыраққа бекиді. Өну қасиеті бірнеше жыл сақталады. Арамсояу – өте зиянды арамшөп. Ол зақымдаған дақыл, көбінесе тіршілігін жояды. Арамсояудан сақтану үшін егіске гербицид шашады, егетін тұқымды тазалап, дәрілейді.

Егістікті арамсояудан арылту үшін агротех­никалық шаралардың жиынтығын қолдану керек, яғни ауыспалы егісті дұрыс қолдану (дақыл алмасу), жерді уақытында, сапалы өңдеу, тұқым себу мерзімі, дақылды күтіп-баптау, тиімді гербицид беру қажет. Зерттеу көрсет­кендей, арамшөптің көбі зябьке жыртылған жерлерде жазғытұрым жерді тырмалағаннан кейін өседі.

№ 17