2 Сүйекті жеміс дақылдарының аурулары. Аурулардан жүйелі қорғау шара­лары.

Клястероспориоз, немесе сүйектілер тұқымдастарының жапырақтарының ойылып түсуы. Қоздырғышы Clasterosporium carpophilum Aderh саңырауқұлағы. Ө-ң барлық мүшелерін залалдайды. Жапырақтарда жиегі қара, дөңгелек пішінді, түсі ақшыл-қоңыр дақтар п.б. Олар уақыт өте келе түсіп қалады да, орындарында тесіктер қалады. Өркендердегі дақтар жарылады, олардан сары түсті шайыр бөлінеді. Жемістердегі дақтар бірігіп кетеді. Олар кейін жарылады да, зақымданған жерлерден шайыр (экссудат) бөлінеді. Саңырауқұлақ зақымданған ө-де қыстайды.

Күресу шаралары: бүршік жарғанға дейін & гүлдеген соң «...Тізім.» бойынша фунгицидтермен өңдеу қажет.

Шие мен қызыл шиенің коккомикозы Blumerella hiemalis Poeldmaa саңырауқұлағы туғызады. Жапырақтың үстіңгі бетін көптеген, қызыл-қоңыр түсті дақтар басып кетеді, олар біртіндеп ұлғаяды. Жапырақтың астыңғы бетінде ақшыл-қызғылт түсті өңез п.б. Ауру жапырақтар мезгілінен бұрын түсіп қалады. Жемістер нашар өседі, дәмділігі төмендейді, уақыт өте келе жемістер кеуіп қалады. Қоздырғыш түсіп қалған жапырақтарда қыстайды.

Күресу шаралары: төзімді сорттарды өсіру, жоғары агротехниканы қолдану, өсімдік қалдықтарын жою, «...Тізім» бойынша рұқсат етілген фунгицидтерді ТОПАЗ 100, к.э. (пенконазол, 100 г/л) вегетация алдында бүрку 0.025% э.к препаратын қолдану керек.

Тамырдың қатерлі ісігі (тамырдың қостамақтануы). Ауруды Pseudomonas tumifaciens gfevens бактериясы туғызады.

Аурудың қоздырғышы өсімдікке тамырдағы жарықтар арқылы енеді. Ұлпаға енген бактериялар көбейеді, жасушалардың бөлінуін тездететін токсиндер бөліп шығарады, нәтижесінде тамырда ісіктер п.б. Уақыт өте келе ісіктер бұзылады.

Күресу шаралары: көшеттерді аурудан таза жерге отырғызу, уақытылы суару, көшеттерді отырғызғаннан кейін топырақты өңдеу.

3 Өс-рді зиянкестерден қорғаудың заманауи құралдары.

Фунгицидтер (лат. fungus — саңырауқұлақ & caedo — өлтіру) — мәдени дақылдарды саңырауқұлақ қоздыратын аурулардан қорғау үшін қолданылатын химиялық препараттар. Құрылымы жағынан фунгицидтер органикалық & бейорганикалық болып бөлінеді. Ертеде фунгицидтер ретінде мыс пен темірдің, күкірт пен мырыштың бейорганикалық қосылыстары қолданылған. Қазіргі фунгицидтер түрлерінен: формальдегид, беномил, триазол, карбендазим, триадимефон, флутриафол, приоклостробин & сынап пен хлор, т.б. элементтердің органикалық қосылыстары, тилт, альто-супер, рекс, фалькон, скор, импакт, ридомил МЦ, т.б. пайдаланылады. Бұлардың көпшілігі өсімдікті аурудан қорғаумен қатар оны сол аурудан айықтыра да алады & бір дақылда ауру түріне байл бірнеше фунгицидтер қолданылуы мүмкін. Фунгицидтердің әсері бүркілген соң 1 — 2 сағат аралығында өсімдік мүшелеріне сіңіп, қорғау мерзімі 20 — 30 тәулікке дейін жетеді. Фунгицидтертер жиі қолданылатын ауруларға: астық дақылдарында кең таралған сары, қоңыр & сабақ таттары, септориоз, көкөніс пен бау-бақша & жеміс-жидек дақылдарындағы фитофтороз, мильдю, таз қотыр, монилиоз, сұр шірік, т.б. жатады. Фунгицидтер қолдану мөлшері мен мерзімі & жиілігі арнайы тексеруден өтіп, рұқсат етілген пестицидтер тізімінде көрсетіледі. Фунгицидтертер ағаштан жасалған құрылыс материалдарын, теріні, т.б. өңдеуге де қолданылады.

Инсектицидтер (лат. insectum – жәндік & caedo – жою) – зиянды жәндіктерді құртуға арналған химиялық заттар. Организмге ену жолына байл Инсектицидтер бірнеше топқа ажыратылады.

• Жанасу Инсектицидтері – жәндіктердің сыртқы тері қабаттарымен жанасуы арқылы енеді; олар шанышқылы-сорғыш ауыз органдары бар жәндіктерді (биттер, қандалалар) жоюға арналған.

• Ішек Инсектицидтері – Инсектицидтерімен өңделген өс-рді немесе уландырылған жемдерді жеуі арқылы жәндіктердің асқазан-ішек жолына енеді; олар кеміретін жәндіктерді (шегірткелер, қоңыздардың дернәсілдері мен ересектері, көбелектердің жұлдызқұрттары) жоюға арналған.

• Жүйелі инсектицидтер – өсімдікке топырақтың тамыры арқылы немесе беткі жағынан өсімдіктің сөлі мен ұлпалары арқылы еніп, жүйке-талшық жүйесі бойына тарайды.

• Фумигант немесе тыныс Инсектицидтері – жәндіктердің организміне бу, газ күйінде деп алу органдары арқылы енеді.

Инсектицидтердің көпшілігі органикалық заттардан тұрады, оларды синтетика жолмен алады. Сол-ң ішіндегі маңызы зор болып табылатын хлорлы органик & фосфор органик. Инсектицидтер Қазір күшәла мен фтор қосылыстары бар органикалық емес Инсектицидтер қолданылмайды. Бірқатар хлорлы органик. Инсектицидтер (альдрин, дильдрин, т.б.) мен ДДТ-ны (химиялық препарат) пайдалануға барлық дамыған елдерде тыйым салынған. Ауыл шаруашылығына кеңінен ендіріліп жатқан синтетика пиретроидтардың үлестік шығын мөлшері аз (1 га-ға 25-тен 200 га-ға дейін) & қоршаған ортаға зиянды газдарды шығаруы төмен. Оларды әр түрлі тәсілмен қолданады (бүрку, себу, тозаңдату, фумигация). Инсектицидтерді қолдану ауыл шаруашылығы мен орман шаруашалығы өнімдерінің шығынын азайтады

Акарицидтер (гр. akarі — кене & лат. caedo — өлтіру) кенежойғыштар — кене жойғыш дәрілер.Олар негізінен астық, көкөніс, жеміс-жидек, мақта тағы басқа дақылдарға түскен кенелерді жою үшін қолданылады. & акарицидтер мал шарушылығына көп зиян келтіретін & жұқпалы ауруларды тасымалдайтын экзопаразит кенелерді құрту үшін де пайдаланылады. Акарицидтердің түрін таңдау, қолдану тәсілі мен мерзімін белгілеу ол-ң уытына & кенелердің түрлеріне байл. Кейбір кенелердің көбею кезеңдері өте жиі болғандықтан ол-ң акарицидтерге төзімді басқа түрлері жылдам п.б. Осыған байл кенелерді құрту үшін акарицидтердің жаңа түрлері, қоспалары, кенелерді улау механизмі өзгешелері қолданылады.

Гербицидтер, шөпжойғыштар(лат. herba — шөп & caedo — өлтіремін) – арамшөптерді жою үшін қолданылатын хим. қосылыстар. Гербицидтер ө-ге әсер етуіне қарай екі топқа бөлінеді: ө-ң барлық түріне жаппай әсер ететін Гербицидтер & ө-ң тек бір түріне ғана әсер етіп, қалған түрлеріне зиян келтірмейтін талғамды Гербицидтер Біріншісі өндіріс орындарының айналасындағы, ормандардың ағаш кесілетін бөлігіндегі, темір & тас жолдардағы, тоғандар мен көлдердегі өс-рді құрту үшін, екіншісі мәдени өс-рді арамшөптерден тазарту үшін қолданылады. Гербицидтерө-ге әсері & қолдану әдісіне байл тікелей жойғыш & жүйелік болып бөлінеді. Тікелей жойғыш Гербицидтер– өсімдік тіндерін тікелей уландырады, өсімдік тез солып, қурайды. Жүйелік Гербицидтер – ө-ң сабақтары мен жапырақтары арқылы бүкіл өн бойына тарап уландырады, бұл Гербицидтер тамыры ұзын & көп жылдық арамшөптерге қарсы қолданылады. Тікелей жойғыш & жүйелік Гербицидтердің ерітінділерін, эмульсияларын өсімдіктің сабағына бүркеді. Гербицидтер ретінде органик. & анорганик. заттар қолданылады, кейде бірнеше Гербицидтерді араластырып қолдану арамшөптердің әр түрлерін жою үшін тиімді. Қазір гербицидтік қасиеттері бар 1000-нан аса қосылыстар белгілі. Гербицидтерді ерітінділер, ерігіш ұнтақ, паста, жұққыш ұнтақ, концентратты эмульсия түрінде дайындайды. Гербицидтер – орташа улы заттар, дененің ашық жерлеріне, ауызға, көзге, мұрынға тимеу үшін қолғап, көзілдірік, т.б. пайдалану керек.

Сонраунд . Бутизан 400. Дианат®