3 Өсімдік иммунитетінің санаттары.

Табиғи иммунитетті өсімдік әрқашанда белгілі бір аурудың немесе паразитке қарсы тұра алатын қасиеті болады.

Табиғи иммунитет туа біте п.б. & 2 бөлінеді: пассивті & активті.

Пассивті иммунитет – өсімдікке патогеннің енуіне кедергі келтіре алады. ол-ң ұлпада дамуына жол бермейді.

Активті иммунитет – патогеннің өсімдікке енуіне белсенді түрде қарсылық көрсетеді. Сыртқы факторлардың әсерінен өсімдіктің иммунитетінің көтерілуін – жасанды иммунитет д.а.

Өсімдіктің төзімділігін арттыратын факторларды – индукторлар д.а. өсімдіктің төзімдлігін әртүрлі факторлармен көтеруге болады. Мысалы, микро-, био- тыңайтұыштарды себу, себу мерзімін & дәнді салу тереңдігін өзгерту.

Пассивті иммунитет факторлары

Төзімділік механизмдері немесе факторларын 2 топқа бөледі:

1. Зақымдалғанға дейінгі факторлар

2. Зақымдалғаннан кейінгі факторлар

1-ші фактор зақымдалғаннан тәуелсіз. 2-ші фактор қоздырғыштармен зақымдалады.

№21 Емтихан билеті

1 Өс-рді зиянкестерден қорғау әдістері. Ауыл шаруашылығы дақылдарының зиянкестерімен күресу шаралары агротехникалық, биологиялық, химиялық, механикалық, физикалық & өс-р карантині деп аталатын тәсілдер арқылы жүзеге асырылады. Агротехникалық тәсіл. Күресудің агротехникалық тәсілі өс-р мен зиянкестердің & сыртқы ортаның арасындағы өзара қарым-қатынастарға негізделген. Агротехникалық шаралардың әсерінен зиянкес организмдердің өсіп-өніп, дамуы үшін қолайсыз жағдайлар, ал зақымданатын өс-р мен пайдалы организмдер үшін қолайлы жағдай туады. Селекцияның көмегімен ө-ң зақымдануға төзімді немесе зақымданбайтын сорттары шығарылады. Сөйтіп, агротехникалық тәсіл көпшілік жағдайда сақтық (профилактикалық) шара болып саналады. Бірақ кейде ол зиянкестерге тікелей әсер етіп, ол-ң қырылуына әкеліп соқтырады. Өсімдік қорғау тұрғысынан қарағанда агротехникалық шаралар ішінде өте маңызды роль атқаратындарға ауыспалы егіс, топырақты өңдеу жүйесі, тыңайтқыштарды қолдану, арам шөптермен күресу, егінді егу мен өнімді жинаудың тәсілі мен мерзімі жатады.Биологиялық күрес тәсілі. Зиянкестермен күресуде қолданылатын тірі организмдерге ол-ң табиғи жаулары, яғни насекомдар мен кенелердің, нематодтар мен қарапайым жәндіктердің жыртқыш паразиттік тіршілік ететін түрлері, сүт қоректілер мен құстардың жыртқыш, түрлері & ауру тудыратын бактериялар, вирустар, саңырауқұлақтар жатады. Ал тірі организмдердің тіршілік өнімдерінен қолданылатындар: жыныс аттрактанттары немесе жыныс феромондары, & гормондар & ол-ң синтетикалық аналогтары Зиянкестердің табиғи жауларын биологиялық күресте пайдаланудың мынадай жолдары бар: интродукция & акклиматизация, ареал ішінде тарату, маусымды колонизациялау, & жергілікті энтомофагтарды қорғау & оларды пайдалану.

Химиялық тәсіл. Қазіргі кезде ауыл шаруашылығы дақылдарын зиянкестерден қорғау шараларының кешенінде басты орында химиялық тәсіл алады. Оны қолдануда әр түрлі химиялық заттар – пестицидтер пайдаланылады. Химиялық тәсілдің тиімділігі өте жоғары & ауыл шаруашылығы дақылдарының барлығында дерлік оларды зақымдайтын зиянкестердің көпшілігіне қарсы қолдануға болады. & бұл тәсіл өте жоғары өнімді келеді. Себебі оны жүзеге асыру үшін әр түрлі машиналар мен механизмдер кешені (бүріккіштер, тозаңдатқыштар, аэрозоль генераторлары, тұқым дәрілегіштер тағы басқалары) пайдаланылады. Көпшілік жағдайда егінді пестицидтермен баптау үшін авиацияны қолданады. Күрестің химиялық тәсілінің ең бір артықшылығы - өте көбейіп кеткен зиянкестерді құрту қажеттігі туған жағдайда оны жылдам & тиімді түрде ұйымдастыруға болады. Механикалық тәсіл. Күрестің механикалық тәсілі көп еңбек сіңіруді қажет етеді. Сондықтан қазіргі уақытта оны өсімдік шаруашылығының қарқынды салаларында, мысалы, жеміс шаруашылығында немесе күрес тәсілінің басқа түрлерін пайдалануға болмайтын жағдайда қолданады. Механикалық тәсілді пайдаланудың мына төмендегідей жолдары бар. Дақылды зиянкестен қорғау үшін әртекті механикалық бөгеттер жасалады. Мысалы, кейбір шаруашылықтар қант қызылшасын бізтұмсықтардың зақымдауынан қорғау үшін егістіктің шет-шетін арнаулы ор қазушы соқамен зиянкестердің жолын бөгейтін ор қазады. Орға түскен бізтұмсықтарды инсектицидтермен құртады Долана & шалқан көбелектерімен күресу үшін ағаштың бұтақтарындағы жұлдызқұрттар қыстап шығатын өрмек ұяларды жинап алып құртады. Алма жемірімен күресуде ұстағыш белбеулер жиі қолданылады. Оларды көбінесе кеңірдектенген қалың қағаздан, кенептен, жөкеден жасап, алма ағашының діңін айналдыра орап қояды. Алма жемірінің жұлдызқұрттары қуыршаққа айналу үшін өрмелеп келіп белбеудің қатпарларына енеді. Ұстағыш белбеулерді жүйелі түрде қарап, жиналған жұлдызқұрттарды құртып тұрады. Мұндай белбеулерді контактылы инсектицидтердің біреуімен бүркіп баптауға болады. Ал, оларды қарап тексерудің қажеті жоқ, себебі белбеуге енген жұлдызқұрттар удың әсерінен өліп қалады.. Физикалық тәсіл негізінен ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімдерін & олардан жасалған азық түрлерін зиянкестерден қорғау үшін қолданылады. Мысалы, бұршақтың дәнінде қыстап шығатын дәнек қоңызын құрту үшін қоймадағы бұршақ тұқымын 10-11⁰С-қа дейін салқындатады. Сонда бұршақ қоңызы 6 тәуліктен кейін, ал үрмебұршақ қоңызы 10 ⁰С шамасында 12 сағаттан кейін өледі. Кейбір жағдайларда зиянкестермен зақымданған дәнді дезинфекциялау үшін оны электр тогының жоғарғы жиілігімен немесе басқа тәсілмен қыздырады. Өсімдік карантині. Өсімдік карантині еліміздің өсімдік байлығын аса қауіпті карантин зиянкестері мен ауру қоздырғыштардың & арам шөптердің басқа мемлекеттерден біздің елге әкеліуінен & еніп кетуінен қорғауға, ал карантин объектілері еніп кеткен жағдайда ол-ң ошақтарын кеңейтпеуге & жоюға бағытталған мемлекеттік шаралар жүйесін алдын ала қарастырады

2. Бүлдірген аурулары. Аурулардан жүйелі қорғау шаралары. Бүлдіргеннің сұр шірігі. А.қ – Botrytis cinerea Pers. саңырауқұлағы (Deuteromycetes класы, Hyphomycetales қатары). Ауру шанақтарды, жапырақтарды, гүлдерді, жемістерді залалдайды. Оларда алғашқыда қоңыр түсті, жайылма дақтар п.б. Кейін олар өсе келе тұтасып кетеді де, сұр түсті өңезбен қапталады. Зақымданған жемістерде қоңырқай түсті дақтар п.б, өсе келе оны орап алады. Бұл әлі піспеген жемістердің өлуіне әкеп соқтырады. Шіріген жемістерде сұр түсті, мамық сияқты өңез түзіледі. Ауруға шамадан тыс суару мен ө-ң жиі отырғызылуы себеп болады. Аурудың қоздырғыштары желмен, жауынмен & суару кезінде тарайды. Топырақта, өсімдік қалдықтарында қарамықтар түрінде қыстайды.

Күресу шаралары: агротехникалық тәсілдерді дұрыс пайдаланып ө-ң ауруға төзімділігін арттыру; өсімдік қалдықтары мен ауру өс-рді жою; бүлдіргенді жақсы желдетілетін, күнгей, құнарлы жерлерге орналастыру; «Тізім...» бойынша фунгицидтерді қолдану керек.

Бүлдірген жапырақтарының ақ дағы. Ауруды Ramularia tulasnei Sacc. (Deuteromycetes класы, Hyphomycetales қатары) тудырады.

Жапырақтарда дөңгелек қызғылт-қоңыр түсті дақтар п.б, кейін олар ағарады. Ескі жапырақтарда көбінесе дақтардың ортасы түсіп қалады. Қатты зақымданғанда жапырақтар қурап қалады. Жаздың бірінші жартысында ауру қатты дамитындықтан жеміс өнімі біршама азаяды, ал ауру кеш басталса – зияны онша көп емес. Бүлдірген жиі отырғызылса & ауа райы ылғалды болса аурудан қатты зиян шегеді. Қоздырғыштың қарамықтары өсімдік қалдықтарында қыстайды. Көктемде қарамықтардан конидийлік споратүзгіштер дамиды. Бұл аурудың алғашқы таралу жолы болып табылады.

Күресу шаралары: өсімдік қалдықтарын жою, ө-ң тығыздық мөлшерін сақтау, сау көшеттерді пайдалану, жүйелі қоректендіру, «Тізім...» бойынша фунгицидтерді қолдану қажет.

Бүлдірген жапырақтарының қоңыр дағы. А.қ – Marssonina potentillae Magn. саңырауқұлағы (Deuteromycetes класы, Melanconiales қатары). Ауру жаздың екінші жартысында байқалады. Жапырақтарда торларымен шектелген, дөңгелек пішінді, қара-қоңыр түсті, жайылған дақтар п.б. Дақтардың үстінде саңырауқұлақтың конидийлік споратүзгіштері түріндегі кішкене жастықшалар түзіледі. Ауру желмен, жауынмен & жәндіктер арқылы тарайды. Саңырауқұлақ, конидилік споратүзгіш бүлдіргеннің өліп қалған немесе жасыл жапырақтарында қыстайды.

3 Пестицидтерді қолданудың санитарлық-гигиеналық негіздері. Пестицидтерді қолдану регламенті деген ол-ң препараттық куйіндегі белсенді затының концетрациясын,жұмсалу мөлшерін,бүрку санын,өосалқы заттардың қолданылуын, керекті мөлшерін анықтайтын өңделетін ауданын бүрку & өнім жинауға дейінгі аралық мерзімдерін айтады.халық денсаулығын қорғау & пестицидтердің табиғатта айналымын болдырмау үшін оның топырақта,ауада,судағы мөлшері шекті рұқсат етілген концентрациямен белгіленген. Ал тамақ өнімденіндегі қалдығын ҚР Денсаулық сақтау министрлігі бекітеді.Пестицидтердің жоғарғы шектік мөлшері адамның 1 кг тамақ рационындағы қауіпсіздігі мг мөлшерінде белгіленеді. Пестицидтермен жұмыс істегенде міндетті түрде респиратор & адам терісін қорғайтын киім кию керек.жұмыс біткеннен кейн ағзадан токсиндерді шығаратын сүт, балық, Е витаминіне бай тағамдарды қабылдаған жөн.

.