№19 Емтихан билеті

1 Көпжылдық бұршақ тұқымдас шөптердің зиянкестері & олармен күресу шараларының кешені.

Жоңышқа жапырағының бізтұмсығы немесе фитономус – Phytonomus variabilis (Curculionidae – бізтұмсықтар тұқымдасы, Coleoptera – қоңыздар отряды.) Дене тұрқы 4,5-5,5 мм дейін жетеді. Мұртшасы буын-буынға бөлінген, денесінің түсі сұр қоңыр болып келген. Қоңыздардың алдыңғы арқасында 3 ақшыл ұзына бойлы жолақтар орналасқан. Дернәсілдерінің денесінің ұзындығы 10 мм шамасындай, түсі жасыл, басы – қара, арқасында ақшыл жолағы бар. Қоңыздар өсімдік қалдықтарының астында & топырақтың беткі қабатында қыстайды. Олар жоңышқаның жапырағымен қоректенеді, сабағын кеміріп шұқырайтып тастайды. Жұмыртқаларын жоңышқа сабағының жоғарғы бөлігіне салады.

Қоңыздардың жаңа ұрпағы температура жоғарылаған кезде жаздық үзіліске кетеді. Жылына 1 ұрпақ береді. Негізінен дернәсілдер көп зиян келтіреді. Гүлдердің, & жапырақтардың бүршігін кеміреді, өсімдіктің жоғарғы бөлігінің солуын тудырады & өсу нүктесіне зиян тигізеді. Есейген жастағы дернәсілдер сабақпен, жапырақпен, гүлмен, гүлдің түйнегімен қоректенеді.

Күресу шаралары. Фитономустардың санын азайту үшін ерте көктемде егістікті бірнеше із салып, тырмалау жұмыстарын жүргізу керек. Жоңышқаны ауыспалы егіске пайдаланған кезде көпжылдық дақылдарға шек қою керек. Көпжылдық егістен жоңышқаның тұқымдық учаскілері кем дегенде 500 м алыс болу керек. Жоңышқаның тұқымы мен шөбін кезектестіріп пайдалану қажет. Энтомологиялық аулағышпен 10 сермеу жасағанда жоңышқаның көктеу кезеңінде – 3-8 қоңыз, сабақтану мен шанақтану кезеңінде – 10 дернәсіл түссе, онда инсектицидпен өңдейді. ДЕЦИС, 2,5% к.э. (дельтаметрин, 25 г/л) Байер КропСайенс П-2 12.2013 г.; ДУРСБАН, к.э. (хлорпирифос, 480 г/л) Дау АгроСаенсес, США П-1 12.2022 г.; ШЕРПА, 25% к.э (циперметрин, 250 г/л) Байер КропСайенс АГ П-1 12.2022 г.

Жоңышқа қандаласы – Adelphocoris lineolatus (Hemiptera – жартылай қатты қанаттылар немесе қандалалар отряды, Miridae – мирида тұқымдасы). Қандала денесінің ұзындығы 7-9 мм, ал түсы сары-жасыл, алдыңғы арқасында 2 нүкте орналасқан, қанаттың үстінде қоңырлау қара дағы бар. Жұмыртқалары көпжылдық бұршақ дақылдарының сабақтарында қыстайды. 1 жылда 2-4 ұрпақ беріп дамиды. Жоңышқа қандаласының дернәсілі мен ересек жәндігі жоңышқаны, эспарцетті, түйежоңышқаны, бұршақты & т.б. дақылдарды зақымдайды. Сабақтың жоғарғы бөлігіне, генеративтік мүшелеріне & жапырақтың шырынын сорып, өсімдікке көп зиянын тигізеді. Өсімдік мүшесінде өсудің нашарлауы, гүлдің & гүлшанақтың түсу құбылыстары байқалады.

Күресу шаралары. Көпжылдық бұршақ дақылдарын жинау кезінде кесіндіні төмен 5 см дейінгі биіктікте шауып алып, егістен қандала жұмыртқасын сабақпен бірге шеттету керек. Егер 1м² 5-15 қандала есептелсе немесе аулағышпен 10 сермеу жасаған кезде 10-нан артық қандала түссе, онда егістікті инсектицидпен өңдеу жұмыстарын жасайды. БИТОКСИБАЦИЛЛИН, сух.п., (титр не менее 45 млрд. жизнеспособных спор/г, биологическая активность 1500 ЕА/г, содержание экзотоксина 0, 6-0, 8% (спорово-кристаллический комплекс и син-экзотоксин Вacillus thurinqiensis, var. тhurinqiensis)

ТОО Биокорм, Казахстан П-4 12.2022 г.

ДАНАДИМ ЭКСПЕРТ, к.э. (диметоат, 400 г/л) Кеминова А/С, Дания П-1 12.2015 г.

Беде бізтұмсығы: сабақты Apion seniculus, жасылдау A.virens (Curculionidae – бізтұмсықтар тұқымдасы, Coleoptera – қоңыздар отряды). Сабақты қоңыздар жасылдау, аяқтары қара болып келеді. Сабақты бізтұмсықтың дене тұрқы 2-3,5 мм. Қоңыздардың денесі сұр тікенектермен жабылған. Қоңыздар қыстайды. Көктем кезінде олар беде жапырағын шұқырайтып кеміреді. Жұмыртқаларын бір-бірден өсімдік сабағының арнайы кемірілген тереңіне орналастырады. Дернәсілдер сабақтың ішіне бойлай жүретін жол жасайды. Қуыршақтану сол жерде өтеді. Қоңыздардың жаңа ұрпағы кішкене саңылау кеміріп, сыртқа шығады.

Күресу шаралары. Жемшөп бедесін шанақтану алғашқы гүлдеу кезеңінде шапса, оны жинау & шөпті тез кептірген кезде жұмыртқалар мен жас дернәсілдері өліп қалады. Тұқымдыққа беденің екінші шабылғаншөбін қалдырған дұрыс. Егісті жаппай өскен & шанақтану кезеңінде инсектицидпен өңдеуге болады. ДЕЦИС, 2,5% к.э. (дельтаметрин, 25 г/л) Байер КропСайенс П-2 12.2013 г.

Сары тихиус тұқым жемірі – Tichius flavus (Curcilionidae - бізтұмсықтар тұқымдасы, Coleoptera – қоңыздар отряды). Қоңыздар ақшыл-сары немесе қызғылт-сары, денесінің ұзындығы 2-2,8 мм. Дернәсілі иілген ақ, басы сары, денесінің ұзындығы 2,5-4 мм. Қоңыздар жоңышқа алқабының топырағының беткі қабатында қыстайды. Жұмыртқаларын тесік жасап, жемісбұршақтың ішіне салады. Қуыршақтану топырақта өтеді. Қоңыздың жаңа ұрпағы сол жерде қыстауға қалады. Жылына 1 ұрпақ береді. Неігізгі қауіпті қоңыздар мен дернәсілдер тигізеді. Қоңыздар өсімдік жапырағының төменгі жағынан жағалай паренхимасын кеміріп, зиян келтіреді. Кейінгілері генеративтік мүшелерді – гүлді & гүл шанаұты зақымдайды. Дернәсілдері жоңышқаның бұршағында дамып, тұқымды құртады.

Күресу шаралары. Тұқымдықты сақтау үшін оны көп жыл өсірілген жоңышқадан кеңістікті оқшалау керек. Егер 1м² 5-8 & одан да көп қоңыз есептелсе, онда жоңышқа егісіне сабақтану мен шанақтану кезеңінде инсектицид қолдануға болады.

Жоңышқа жуанаяқтысы – (Bruchopagus roddi. (Hymenoptera – жарғақ қанаттылар отряды, Eurotomidae – жуанаяқтылар тұқымдасы). Кішкене мөлшерлі бунақденелілер, ересектің дене ұзындығы – 2,1 мм, дернәсілдерінікі – 1,5-2 мм. Үлкен дараларына қара түс сипатталған, кеуденің үстіңгі бөлігі дөңестеу, құрсағы сабақ тәрізді, мұртшалары мен аяқтары сары-қоңыр болып келген. Дернәсілі ақ, иілген. Дернәсілдері қоймадағы немесе егін жинау кезінде шашылған тұқымдардың ішінде қыстайды. Қуыршақтану осы жерде өтеді. Имаго тұқым қабығының саңылауы арқылы ұшады. Потенциалыд көп циклді түр. Жұмыртқаны тұқымның ішіне салады. Дернәсілдер тұқымның ішіндегісін жеп зиян келтіреді.

Күресу шаралары. Зиянкестің санын азайту үшін егінді дер кезінде шығынға ұшыратпай жинап алу керек. Тұқым қалдықтарын астық тазалау машиналарынан кейінгі міндетті түрде жойып жіберу қажет. жоңышқа егістігіне көктемде & күзде тырмалау жұмыстарын жүргізіп отыру қажет. егер шанақтану кезеңінде аулағышпен 10 сермеу жасағанда, ересектердің саны 10-20 дана болса, онда егістікті инссектицидпен өңдейді.