Рапс гүлжемірі – Meligethes aeneus f.(Coleoptera отр. Nitidulidae – жылтырақтар тұқ.).

Қоңыздары қара көк немесе жасыл құлпырған түсті, ұз.1,5-2,7 мм. Дернәсілі ақшыл-сұр, ұсақ қара сүйелдері бар. Қоңыздар екпе ормандарда, өсімдік қалдықтарының астында қыстайды. Жұмыртқаларын шанақтар ішіне тобымен салады. Қоңыздар мен құрттар зақым келтіреді. Ересек жәндік тозаңмен, гүлдің аталық мүшесімен, өсімдік аналығымен қоректенеді. Құрттары тозаңмен қоректенеді. Шанақтар солып, түсіп қалады.

Күресу шаралары. Гүлжемірінің ЭЗШ саны шанақтанудың бастапқы кезінде 6-8 қоңыз/өсімдікте құрайды.

Шанақтану кезінде егістерді инсектицидтермен өңдеуді «Тізім...» регламенті бойынша жүргізеді. Гүлдеу сатысында өңдеу жұмыстарын буынаяқтылардың көптеген пайдалы фаунасына кері әсер етуіне байл жүргізуге болмайды.

2 Жүзім аурулары. Жүзімді аурулар кешенінен қорғау шаралары.

Милдью (жалған ақ ұнтақ). А.қ – Plazmopara viticola. Аталмыш саңырауқұлақ тек жүзімде кездеседі. Ол, әсіресе ылғалды жылдары барлық жүзімдіктерге айтарлықтай зиян келтіреді. Өсімдіктің жапырақтары, жидектері, бітеу гүлдері, мұртшалары, жас өркендері залалданады. Жапырақ бетінде ашық-жасыл, сарғыш түсті, дөңгелек майлы дақтар п.б. Жапырақтың төменгі жағында жекелеген немесе бір-бірімен қосылып кеткен ақ ұнтақ өңездер п.б. Жемістер кешірек кешірек залалданғанда (жеміс сағағы арқылы) олар өңез түзбестен қоңырланып, қурайды.

Шық қарқынды & жиі болатын жерлерде конидиальды өңездердің түзілуі & өсімдіктің қайталап зақымдануы күнделікті дерлік орын алады. Ауруға шалдыққан ө-ң физиологиялық үдерістері қалыпты жағдайынан ауытқып, жапырақтары мезгілінен бұрын түсіп, жидектері, жеміс шоғыры жансызданады. Жалған ақ ұнтаққа қатарынан 2-3 жыл шалдыққан жүзімдік қурап, жойылуы мүмкін.

Оидиум (ақ ұнтақ). А.қ – Uncinula necator Burril. Конидиальды кезеңде саңырауқұлақты Oidium tuckeri Berk. д.а. Орталық Азияның барлық жүзімдіктерінде таралған.

Белгісі – жапырақтарда, өркендер мен жас жидектерде ақ ұнтақтың пайда болуы. Мұндай жапырақтар мезгілінен бұрын қурайды. Зақымданған жерлердегі өркендер қоңырланады. Жидектер қурайды немесе жарылады, ал ылғалды ауа райында тез шіриді. Саңырауқұлақ мицелий түрінде залалданған бүрлерде немесе қалың қабықты мицелий түрінде өркендерде қыстайды. Аурудың дамуына құрғақ & ыстық ауа райы қолайлы. Ауру өте залалды. Ауру салдарынан жидектер шарап өндіруге жарамсыз & ол-ң қанттылығы төмен болады. Жүзім өнімінің шығыны 70-80%-ға жетуі мүмкін.

Антракноз. Қоздырғышы – Gloeosporium ampelophagum саңырауқұлағы. Өсімдіктің барлық жер үсті бөліктері, әсіресе жас өркендері ауруға шалдығады. Ылғалы жоғары аудандарда кең тараған. Өсімдіктің өркендері, жидектері, жапырақтары, жапырақ түтіктері мен мұртшалары залалданады. Жапырақтарда көлемдері & пішіндері әр түрлі дақтар түзіледі, олар көбінесе бұрышты, қошқыл-қоңыр немесе қызыл жиекті, түсті келеді. Жидектерде дақтар қысылыңқы, шеңберлі, қошқыл-күлгін жиектелген болады. Саңырауқұлақтар, негізінен жидектер мен өркендерде түзілетін конидиялар арқылы таралады. Мицелий & спора түрінде өркендерде қыстайды. Ауру салдарынан өркендер сынғыш келеді де, қатты залалданғандары қурап, жидектерінің тауарлық сапасы нашарлайды. Ауру қатты дамығанда жүзім өнімінің шығыны 50-75%-ға жетеді.

Сұр шірік. Қоздырғышы – Botrytis cinerea Pers. Негізінен, жүзімнің пісіп келе жатқан немесе толығымен піскен жидектерінде байқалады. Біртіндеген немесе топтасқан шірік жидектердің қабығы етті бөліктерден ажырайды, шырыштанады, қабығы жарылады. Жидектер жоғарғы жағынан сұр өңездермен жабылады. Ерте залалданғанда жидектер толығымен шіріп, солады. Кейде бітеу гүлдері, жас жидектердің жекелеген учаскелері, жапырақтар мен әлсіреген өркендер де қоңырланып, жансызданады. Саңырауқұлақ склероция түрінде өсімдік қалдықтарында қыстайды. Пісіп келе жатқан немесе піскен жидектерде сұр шіріктің жаппай таралуы ұзақ құрғақшылықтан кейін қарқынды жауын-шашын болғанда орын алады, ол кезде өзінің серпімділігін жоғалтқан ұлпа қабықшалары жарылып, жидектер а.қмен тез залалданады. Бұтақтарда өнімнің шамадан тыс көп болуы, азотты тыңайтқыштың артық болуы, бұталардың өскіндер есебінен қалыңдауы, шоқтардың жапырақтармен көлеңкеленуі, ол-ң төмен орналасуы аурудың дамуына қолайлы болады. Аурудың салдарынан жидектер жаппай шіріп, олар шараптың сапасын төмендетеді. Жүзім өнімінің шығыны 60-70%-ға жетуі мүмкін.

Күресу шараларының жүйесі:Агротехникалық шараларЕрте көктемде зиянкестер мен аурудың қыстаушы стадиялары байқалғанда: топырақты қопсыту & ауру белгілері бар саланы, сабақты кесу міндетті түрде атқарылады.

Химиялық шаралар

1. Бүршік ашылған кезде, 3-5 жапырақ түзілгенде: милдью, антракноз белгілері байқалғанда мыс хлорлы тотығы, 90% с.ұ. (6,0 кг\га) бүркіледі. Беріш кенсі көп болғанда, жұмыстық ерітіндіге фунгицидпен бірге төмендегі препараттардың бірі араластырылады: апполо, 50% с.қ. (0,24-0,36 л\га), т.б.

2. Гүлшанақтардың оқшауланған кезінде, милдьюға қарсы мына препараттар кешенді бүркіледі: БИ-58, 40% к.э. (1,2-3,0 л\га)+ридомил голд МЦ, 68% с.ұ. (2,5 кг\га). Оидиумға қарсы импакт, 25% с.қ. қолданылады.

3 Зиянды кеміргіштермен күресудегі бактериялық препараттар.

Кеміргіштермен күресудің бактериологиялық тәсілі егеуқұйрықтар мен тышқандар эпизоотиясын бактерияларды қолдану болып табылады (эпизоотия – жануарлар, кеміргіштер арасында жұқпалы аурудың пайда болуы мен таралуы). Бұл кезде өлім көрсеткіші жоғары. Кеміргіштерді жою үшін бактериальді культуралардың бірқатары қолданылады.Жиі қолданатын бактерияларға жатады:

• Исаченко бактериясы

• Мережковский бактериясы

• № 5170 штаммның бактериясы

Осы бактериялардың сұйық культурасынан құрғақ препарат дайындауды, банкаларға немесе полиамидті қаптарға салып, аузын герметикалық жабады. Банкада этикетка болуы қажет, онда препараттың аты, 1 граммдағы бактериялар саны, күні & дайындау орны, сақталу мерзімі, серия номері, массасы көрсетілуі қажет. Қараңғы, құрғақ жерде температурасы +5; +10⁰С, жабық жерде сақталуы қажет.

Тұзақ жем түрінде пайдаланады. Жоғарыда атап кеткен тағамдар түріне араластырады. Тұзақ жемді жеген кеміргіштер ауыра бастайды. Тышқандардың ауыруы мен өлуі 4-5 күннен басталады да 2 жұма бойы жалғасады. Нәтижесінде 80-100% кеміргіштер құрады. Ал егеуқұйрықтар арасында ауру 5-7 күннен кейін п.б, ұзақтығы 2-3 жұма; нәтижесі 60-90% егеуқұйрықтар өледі. Кеміргіштерде ауру әлсіздікпен, аз қимылдаумен білінеді. Олар өздерін қорғау сезімін жоғалтады, індерінен шығады.

Бактериальді тұзақ жемдерді жылына 2 рет – көктемде & күзде қолданады. Оларды қоғамдық тамақ өнеркәсібінде, балалар мекемелерінде, перзентханаларда, психиатриялық ауруханаларда, & ішек нфекциясымен сырқаттанушылық жоғары кезеңдерде қолдануға болмайды.Бактериальді тұзақ жемдердің тиімділігін жоғарылату үшін азғана мөлшерде родентицидтерді қосады.Родентицидтер кеміргіштер организмінің қарсыласуын төмендетеді, бұл бактериальді культуралардың тиімділігін арттырады.Тұрғын жерлердегі дератизациялық шаралар үй тышқандары мен сұр егеуқұрықтарға бағытталған, дегенмен тұрғын жерлерде орман & дала тышқандары, құмтышқан, атжалмандар да кездеседі. Тышқандар мен егеуқұйрықтар барлық жерлерде мекендейді:Клерат гр. 0,005%- ә.е.з. бродифакум.Гарантекс 0,005%. 0,005%- ә.е.з. бродифакум Шторм брикеттер 0,005%- ә.е.з. флокумафен

№4