2. Таңқурай аурулары. Аурулардан жүйелі қорғау шаралары.

Таңқурайдың қошқыл қызыл дағы(дидимелла).Ауру республиканың солтүстік & оңтүстік шығыс аймақтарында кездеседі.Өсімдіктің сабағы ,сағағы ,бүршіктері ,өркендері & жапырақтары залалданады.Сабақта қошқыл қызыл ,қоңыр немесе күлгін түсті жайылған дақтар п.б.бұл дақтар ,әдетте жарырақ сағағының сабаққа тіркелген бөлігінен төмен орналасады.Дақтар тез ұлғайып , қоңырланып, ортасы ақшылданады да бетінде қоңыр түсті ірі пикнидалар түзіледі.Өсімдіктің бүршіктерінде ,сағақтарында ,кейде жапырақ жүйкелерінде де жоғарыда аталған белгілер мен дақтар п.б.

Көктемде залалданған екі жылдық өркендердің түсі қоңырланып ,қурайды. Ауруға шалдыққан жапырақтар хлорозданып,көлемі кішірейіп,гүл түйіні жетілмей майдаланып ,қатты ауырған кейбір жапырақтардың жапырақтары дамымайды.Өркендер ұшынан бастап солып, сабақ қабығында ашық сұр ,үлкен дақтар түзіліп ,әр жерде қоңыр күлгін түсті бөліктер сақталады.Эпидермис қабықтан ажырап,шытынап ,оның үстіне көптеген пикнидалар түзіледі.Жапырақта аурудың белгісі кең сары жиекті,үш бұрышты дақ түрінде білінеді.Гүлдер мен жидектерде ауру білінбейді, бірақ кеселге шалдыққан өркендердегі жидектер майда,дәмі қышқыл ,құрамында С витамині аз мөлшерде болады.А.қ –Didymella applanata Sacc .саңырауқұлағы.Қоздырғыштың псевдотецийлері жайпақ,түсі қараСаңырауқұлақ залалданған өркендерде пикнида ,псевдотеций & жіпшумақ түрінде қыстайды.Көктемде псевдотецийлерде жетілген қалтаспоралар өсімдікті алғаш жарақаттар арқылы залалдайды.Инкубациялық кезең 6-10 күн.

Мозаика.Вирус ауруларының ішінде өте кең таралған .Жапырақта сары,жасыл жайылған дақтардың кезектесіп орналасуынан,мозаикаланған дақ түзіледі.Өсімдік қатты залалданғанда жапырақта дөңес бөліктер п.б.Ыстық ауа райында ауру белгілері бәсеңдеп , ал күзде кеселдің дамуы қайта өршиді.

А.қ – Rubus virus I Smith вирусы.Қоздырғыш насекомдармен & отырғызылатын материалдармен таралады.Ауруға шалдыққан ө-ң бойы өспей ,өркендері жіңішкеріп ,жидектері майдаланып ,дәмсіз болады.Сондықтан өнім күрт төмендеп ,оның сапасы кемиді.

Жапырақтың бұйралануы.Кеселдің белгісі екі жылдық өркендерде айқын білінеді.Ауруға шалдыққан өркендер сауларынан едәуір аласа болып ,жапырақтары бұйраланады.

Залалданған жапырақтың беті бұйраланып ,шеті астына қарай ширатылады.Жапырақ бетінде сары түсті дақтар п.б.Дақ түзілген бөліктегі ұлпалардың өсуі саябырлайды да соның салдарынан жапырақ жиырылып бұйраланады.Жапырақтың дөңестенген жасыл ұлпалары күзде қола түспен алмасады,ал жүйкелері бозарып,кейін жансызданады.

Аурудың қоздырғышы – Raspberry curiudwarf virus .Қоздырғыш бітелермен таралады.Кесел аса зиянды.Ауруға шалдыққан өркен ұштары қурап ,өнім шығымы төмендейді.Жидектері құрғап ,ағаштанып ,ұсақтанып ,дәмі қышқыл болып жеуге жарамайды.

Инфекциялық хлороз.Бір & екі жылық өркендердің жапырақтары ,сабақтары , шашақ гүлдері ,жеміс сағақтары ,тостаған жапырақшалары сарғайып ,жемістері майда ,дәмсіз болады.Тамырдан шыққан өркендер жіңішкеріп ,әлсіз болып аз түзіледі.

А.қ – Rubus virus 2 Smith вирусы .Қоздырғыш бітелермен & отырғызылатын материалдармен таралады.

Кеселдің әсерінен өсімдіктің өсуі саябырлап ,өнімі төмендейді.

3 Карантиндік нысандардың фитосанитарлық тәуекелдігін талдау. ФТС өс-р карантні бойынша шаралардың технкалық негізі болып табылады.Халықаралық нормаларға сәйкес сауатты жүргізілген ФТС карантиндік организмдер түрлерінің карантиндік тізімге кіретінін & оларға қолданылатын шараларды жасауға көмектеседі.Карантиндік организмдерге жүргізілетін шаралардың құрылымы мен масштабы жүргізілген ФТС сапасына байл,ол келесідей:-Карантиндік организмдердің табылуы мен ұқсастыру;-организм алғаш рет табылса ,мемлекет территориясында зияндылылығын дәлелдеу;-Карантиндік организмдердің әртүрлі әсер ету әдістеріне сәйкес таралу мүмкіндігін алдын-алу(әкімшілік тыйым салу)

ФТС 3стадиядан тұрады:дайндық кезеңі,фитосанитарлық тәуекелді бағалау & фитосанитарлық тәуекелдің төмендеуін басқару.Дайындық кезеңі.ФТС жүргізбес бұрын зиянды организмнің таралуын мен ену жолдарын,оның зияндылық сататусын,яғни карантинге жататынын анықтайды.зиянды орагнз-ң таралу жолдарына сараптама жасағанда келесідей жағдайлар кездеседі:тауарға бай-ты емес таралу жолдары ,халықаралық нарыққа жаңа тауар келегенде;өсімдіктің жаңа түрлерін интродукцияға ж\е селекция үшін импорт жасағанда;арнайы тауарларға бай-ты фитосан-қ регламентациялар мен талаптарудың өзегеруінің әсерінен;жаңа өңдеу әдістері мен технолгияларды пайдалағанда болуы мүмкін.

№18