2 Сәбіз аурулары. Вегета­ция кезінде & сақтау мерзіміңде сәбізді аурулардан жүйелі қорғау шаралары.

Сулы шірік. Кең таралған ауру, тұқымдық & қоймадағы азықтық сәбіздерде кездеседі. Тамыр жемістің басында алғаш түсі ашық-қоңыр дақ п.б. Жемістің кесіндісінде ішке қарай өтетін, сау ұлпадан айқын ажыратылатын шірік байқалады. Залалданған ұлпа босап, шіриді. А.қ- Erwinia carotovora Holland бактериясы. Бактериялар өсімдікке өнімді жинау, немесе қоймаға салу кезінде болған жарақаттар арқылы енеді. Тамыр жемістер микроорганизмдерге қажетті қоректік заттарға –те бай,сондықтан қоймаға салынған жемістер қолайлы жағдайда шірік ауруымен тез залалданады, әсіресе құрамында қанты мол тамыр жемістер бұл кеселге жиі шалдығады. Сулы шірік инфекциясы тамыр жеміс зиянкестері арқылы & ауру жесммістер сауларымен тәкелей жанасқанда таралады. Сәбіздің сулы шірігі аса қауіпті ауру. Қоймадағы сәбіз кейде бірнеше күнде түгел шіріп, жойылады. Ал тұқымдық сәбізге бұл кеселдің келтіретін зияны шексіз.

Ақ шірік. Қоймада сәбізді, петрушканы, пастернакты, сельдерейді залалдайды. Ауруға шалдыққан тамыр жеміс жұмсарып, суланып, шіріп, бірақ жемістің түсі өзгермейді. Тамыр жемісте саңырауқұлақ жіпшумағынан түсі ақ, тығыз мол өңез түзіліп, жіпшумақ бөліктері олармен тікелей жанасқан басқа ьтамыр жемістерге таралады. Жіпшумақ үстінде ірі, түсі алғаш ақ, кейін қараятын склероцийлер п.б. А.қ- Sclerotina sclerotiorum dBy. Саңырауқұлағы. Қоздырғыш барлық көкөніс & күнбағыс дақылдарын залалдайды. Бұл кесел аса зиянды, қоймада тамыр жемістер залалданып, шіриді.

Қара шірік. Залладанған өскіннің мойны қарайып, жапырақтары сарғайып, солып, қурайды. Ылдалды ауа-райында жапырақ бетінде түсі жасылдау, қоңыр зеңді өңез түзіледі. Қоймадағы тамыр жемістердің бүйірінде немесе төбесінде сұрғылт түсті, сәл басылған, құрғақ дақтар п.б. Кесіндісінде қара-көмір түсті залалданған ұлпа, сауынан айқын бөлектеніп тұрады. А.қ- Alternaria radicina M. et E. саңырауқұлағы. Инфекция қоры- залалданған тұқымда, өсімдік өалдықтарында, тамыр жемісте қыстайтын жіпшелер мен конидиялар. Кеселдің зияндылығы мол. Қоймада дұрыс сақталмаған тамыр жемістер түгел шіріп, жойылады.

Күресу шаралары. Ауыспалы егісті сақтау; сәбізді жеңіл топырақты аймақтарда өсіру; органикалық тыңайтқышты алғы дақылға, ал фосфор мен калийді негізгі өсімдік өсіретін жылы топыраққа енгізу: жоғары агротехниканы сақтау & басқа да төмендегі профилактикалық шараларды мұқият орындау қажет.

1. Өнімді құрғақ ацуа райында сақтау

2. Тамыр жемістерді қоймаға салу алдында & сақталу кезеңінде аурулардан үнемі іріктеу

3. Өсімдік қалдықтарын жинап, терең сүдігер жырту

4. Тамыр жемістерді сақтауға қоймаларды даярлау- тазарту, дезинфекциялау, әктеу

5. Тұқымдық тамыр жемістерді қоймаға салу алдында фомоз, ақ, қара & құрғақ шірік ауруларына қарсы 50% бенлат, с.ұ.- 5%, 45% текто 450, с.к.- 0,5%амыр иясы. Бактериялар өсімдікке өнімді жинау, немесе қоймаға салу кезінде болған жарақаттар арқылы енеді. лғаш түсі ашық-қоңы & 80%ТМТД, с.ұ.- 6,8 кг/т фунгицидтер суспензиясымен өңдеп, соңғы препаратпен егістікке отырғызу алдында қайталау қажет.

3 Өс-рді зиянкестер мен аурулардан қорғаудың селекциялық әдісі. Селекциялық жұмыстардың нәтижесінде зиянкестер мен ауруларға төзімді сорттар мен гибридтерді алуға болады. 30 жылдардың соңында академик Вавилов ауыл шаруашылығы дақылдарының төзімді сорттарын алу үшін екі тәсілді атап кетті: төзімді формаларды сұрыптау, гибридизация. Қазіргі кезде гендік инженерия, мутагенез, полиплоидия сияқты әдістер қолданылуда.