- •Генетика жэне селекция негіздері
- •Мазмұны
- •Тұқым қуалаушылықтың материалдық негізі
- •1. Ядро
- •2. Цитоплазма
- •Цитологиялық негіздері
- •I. Клетканың бөл1нуі
- •2. Хромосомалардың құрылысы және олардың репродукциясы
- •3. Кариотиптің түр ерекшелігі
- •1. Мейоз
- •2. Жануарлар гаметогенезі
- •3. Өсімдіктер спорогенезі мен гаметогенезі
- •4. Ұрықтану
- •5. Жынысты көбеюдің тұрақсыз типтері
- •6. Тіршілік циклінде гаплофаза мен диплофазаның алмасуы
- •1. Гибридологиялық әдістің ерекшеліктері
- •2. Шағылыстыруды жазу ережесі
- •Тұқым қуалау
- •21Сурег. Бұршақ гүлінің қара қошқыл және ақ түсі-нін. Тұқым қуалауы:л— гүлдің ңара ңошңыл түсінің факторы; о— гүлдің аң түсінің факторы.
- •I. Моногибридті шағылыстыру
- •2. Қайыра шағылыстыру
- •3. Доминанттылықтың толық болмауындағы тұқым қуалау. Доминанттылық сипатының өзгеруі
- •4. Ажырау заңын қамтамасыз ететін жағдайлар
- •5. Ажыраудың статистикалық сипаты
- •12 Буданды өсімдіктер ұрпағындағы ажырау
- •6. Гаметалық ажырау және тетрадалық анализ
- •7. Тұрақсыз типті жынысты және жыныссыз көбею деп тұқым қуалаушылық ерекшелігі
- •I. Дигибридті шағылыстыру
- •2. Дигибридті ажыраудың цитологиялық негіздері
- •3. Полигибридті шағылыстыру
- •Будандардың гаметалар түзуінің сандық заңдылықтары және шағылыстырудың әр түрлі типтері кезінде олардың ұрпақтарындағы ажыраулар
- •1. Гендер әрекетінің көрінісі
- •2. Гендердің өзара әрекеттесу типтері
- •3. Гендердің көп жақты (плейотропты) әсері
- •1. Жыныс бойынша ажырау және жынысты анықтаудағы хромосоманың рөлі
- •2. Жыныс пен тіркескен белгілердің тұқым қуалауы
- •3. Жыныс хромосомалары тарамаған кездеп тұқым қуалау
- •9 Тарау. Тіркесу және корссинговер
- •1. Тіркесіп тұқым қуалау құбылысы
- •2. Кроссинговер және оны генетикалық дәлелдеу
- •3. Айқасудың мөлшері және гендерДіҢ хромосома бойынша тізбектеле орналасуы
- •Анализдеуші шағылыстыруда тіркескен гендері бар жүгері үшгетерозиготасының ұрпағындағы ажырауы
- •4. Генді локализациялау
- •5. Генетикалық карталар
- •6. Тетрадалық анализ кезінде кроссинговерді есептеу
- •7. Кроссииговердің цитологиялық дәлелдері
- •8. Хромосомалардың генетикалық карталарьш салыстыру және цитологиялық
- •9. Кроссинговер механизмі
- •10. Хромосомалардың айқасуына әсер ететін факторлар
- •1. Ядро мен цитоплазманың тұқым қуалау кезіндегі салыстырмалы рөлі
- •2. Хромосомасыз, яғни цитоплазмалық тұқым қуалау
- •3. Цитоплазманың предетерминациясы
- •4. Инфекция және эндосимбионттар арқылы тұқым қуалау
- •5. Хромосомасыз тұқым қуалаудың генетикалық анализі
- •1 Мендельдщ тұқым қуалау заңдары және олардан шығатын тұқым қуалаушылықтың принциптері
- •2. Морганның тұқым қуалау заңдары және олардан келіп шығатын тұқым қуалаушылық принциптері
- •3. Цитоплазмалық тұқым қуалаудың заңдылықтары және олардан келіп шығатын тұқым қуалаушылық принциптері
- •1. Генотиптік өзгергіштік
- •2. Фенотиптік өзгергіштік
- •1. Мутациялар классификациясы
- •С о л ж а ң т а және о р т а д а — қысқ аяқты еркек қойжәне саулық оң ж а қ т а — аяңтары ңалыпты жетілген саулық.
- •2. Гендік мутациялар
- •3. Хромосомалық мутациялар
- •4. Геномдық мутациялар
- •5. Цитоплазмалық мутациялар
- •8. Мутацияларды есепке алудың кейбір методтары
- •7. Спонтанды мутациялық процесс және оның себептері
- •8. Индукцияланған мутациялық процесс және оның заң-дылықтары
- •1. Модификациялық өзгерпштік ұғымы
- •2. Модификациялық өзгергіштжтің заңдылықтары
- •1. Молекулалық генетиканың зерттеу объектісі ретіндеп микроорганизмдердің ерекшеліктер!
- •3. Плазмидтер. Эписомалар
- •1. Аллелизм және аллелизм критерийі
- •2. Геннің құрылымы
- •2. Белок синтезін генетикалық бақылау
- •3. Өзгерпштіктің молекулалық негіздері
- •4. Генетикалық инженерия
- •V бөлім Жыныс генетикасы
- •1. Жыныс биологиясы
- •2. Жынысты анықтаудың хромосомалық теориясы
- •3. Жынысты аиықтаудың баланстық теориясы
- •4. Орта жағдайларының жынысты анықтаудағы рөлі
- •1. Жыныстың дифференциациялануы
- •2. Онтогенезде жынысты қайта анықтау
- •1. Жыныстардың табиғи жағдайлардағы арақатынасы
- •2. Жыныстардың арақатынасын қолдан реттеу
- •Онтогенездің генетикалық негіздері
- •1. Алғашқы дифференцировка
- •2. Дифференцировканың генетикалық механизмдері
- •3. Эпигенетикалық өзгергіштік
- •1. Биосинтез тізбегі
- •2. Геннің әрекет ету уақыты
- •1Тұқым қуалайтын реакция нормасы. Онтогенезді басқару
- •2. Экспрессивтілік және пенетранттылық
- •3. Онтогенездік адаптация (бейімделу)
- •4. Мінез-құлық бейімделу ретінде
- •1. Даму кезеңдері
- •2. Ауыспалы кезеңдер (критические периоды). Фенокопиялар және морфоздар
- •3. Генетикалық процестерді жүйелі бақылау. Онтогенездің біртұтастығы
- •1. Мутациялық процесс
- •2. Сұрыптау
- •3.Популяцияның саны
- •4. Изоляция
- •1. Генетикалық гомеостаз
- •2. Түр ішіндегі дивергенция
- •VIII бөлім Адамның генетикасы
- •1. Адам генетикалық зерттеулердің объектісі ретінде
- •2. Генеалогиялық метод
- •3. Цитогенетикалық метод
- •4. Егіздік метод
- •5. Онтогенетикалық метод
- •6. Популяциялық метод
- •1. Хромосомалық аурулар
- •2. Иммундік генетика
- •3. Медициналық генетиканың маңызды міндеттері
- •2. Селекция үшін қажетті бастапқы материал. Тұқым, сорт және штамма
- •І. Комбинативтік өзгергіштік
- •2. Мутациялық өзгергіштік
- •Индукцияланған мутанттардан бөлініп алынған антибиотиктер продуценттері штаммаларының
- •3. Полиплоидия
- •1. Шағылыстыру типтері мен өсіру әдістерінің классификациясы
- •2. Туыстас емес шағылыстыру (аутбридинг)
- •3. Туыстас шағылыстыру (инбридинг)
- •4. Әріден будандастыру
- •5. Гетерозис
- •1. Тұқым қуалау коэффициенті
- •2. Селекция үшін тұқым қуалау коэффициентінің маңызы
- •1. Жаппай сұрыптау (фенотипі бойынша)
- •2. Жеке сұрыптау (генотиш бойынша)
1Тұқым қуалайтын реакция нормасы. Онтогенезді басқару
Реакция нормасы. Генотип түрлі заттардың синтезделу реті мен уақытын, биохимиялық реакциялардын, бағыты мен өту жылдамдығын анықтайды, бүлар процестер тізбегі ретінде ор-ганизмнің белгілі бір белгісі мен қасиетіне айналады.
Бірақ, клетканың, сондай-ақ организмнің орта жағдайының өзгеруіне бейімделіп отыратыны белгілі. Осының нәтижесінде генотиптің жүзеге асырылуы өзгеруде болады және ортаның нақты факторларына бейімделу арқылы өтеді. Өзгеріп отыратын орта жағдайына байланысты онтогенездің белгілі бір дәрежеде өзгеруін қамтамасыз ететін осы генотиптің қасиетін реакция нормасы деп атайды (14-тарауды қарақыз). Реакция нормасын және ортаның әр түрлі факторларының белгілі бір генотиптердің іске асырылуына тигізетін әсерлері сипатын зерт-теу онтогенезді, соның ішінде жануарлар мен өсімдіктер өнім-ділігін кең көлемде басқаруға мүмкіндік туғызады.
Онтогенезді басқару. Витаминдер жануарлардың есуі мен дамуын басқарудың қуатты қүралы. Витаминдердің жануарлар өнімділігіне тигізетін әсерінін, мысалы ретінде В тобындағы витаминдер әсерін қарастырып керейік. Бүл витаминдерді ауыл шаруашылығы жануарларына жемшөппен бірге қосып беру қа-жеттігі олардың ас-қорыту системасынын. қүрылысымен анық-талады. Көп камералы қарны бар жануарлар (күйіс қа-йыратындар), В комплексіндегі витаминдерді синтездейтін микроорганизмдердің әрекеті арқасында, оларды қажет етпейді және В — авитаминозына шалдықпайды. Асқазаны бір каме-ралы жануарларға (шошқа, тауық және басқалар) бүл вита-миндер қажет, және олар Б-авитаминозына шалдығады. Буаз кезінде әр түрлі рационда (В\2 витамині қосылған және қосыл-маған) үсталған генотиптері үқсас мегежіндердің төлдегіштігін салыстырып керелік. В\2 витаминініқ жетіспеушілігі мегежін-дердің телдегіштігіне күшті әсер етті, оны 14,0-ден 7,6-ға дейін темендетіп жіберді және сонымен бір кезде тәлдің тіршілікке қабілеттілігі кеміді. Шошқалардын, төлдегіштігінщ айырмашы-лығына қарамастан овуляцияпанған.жұмыртқа клеткаларының саны оларда бірдей болатын, демек, Ві2 витаминінін, жетіспеуі ұрықтың бір бөлігінің өлуіне әкеліп соқты.
В тобындағы витаминдердіқ тіршілік әрекетіне тигізетін орасан зор әсері олардың коферменттер түрінде ферменттер системасына кіретіндігімен түсіндіріледі.
Жануарлар онтогенезіне әсер етудің басқа құралы өсуіне, жыныстық қызметіне және өнімділігіне әсер етуші эндокринді препараттарды қолдаиу. Генотип эндокринді бездердін, қызметі сипатын, олардың арасындағы функциялық өзара байланыстарды және организмнің басқа еистемаларынын, қызметін анық-тайды.
Гипофиздің гормондары организмніқ түрлі функцияларына, соның, ішінде ішкі секреция бездері қызметіне орасан зор әсер етеді. Мәселен, гидростанциялардың салынуына байланысты қажеттігі арта түскен іс — балықты қолдан өсіру балық завод-тарына инкубациялау үшін уылдырық алу жолындағы қиын-шылықтарға байланысты тежеліп келді. Н. Л. Гербильский бе-кіре түқымды балықтардьщ жыныс өнімдерінің жетілуіне қажет болған уақытта жеделдететін гипофиздік егу әдісін ойлап тапты.