Тұқымның өсу күшін анықтаудағы жұмыс тәртібі:

негізгі дақыл тұқымынан дәнді дақылдар мен зығыр үші 100 данадан екі үлгі жөне күнбағыс үшін 25 данадан төрт үлгі сана алынады;

күні бұрын қыздырылған кварц құмын саңылау диамет} 1,0 мм елеуіштен өткізеді (елейді);

дәнді дақылдар мен зығыр тұқымына құмды ең а ьлғалсыйымдылықтың 60%, ал күнбағысқа 15% мөлшеріне дейіі дымқылдаңдырады;

сауыттар дымқылданған құммен толтырылады тығыздалады, беті тегістеледі, тиісті түқьшдармен себіледі;

МСТ 12040-66 талаптарына сөйкес терендікке тұқымда себіледі де беті құммен жабылады;

Дәнді дақылдар мен зығыр себілген сауыттардың бет шьшы табақшалармен жабылады;

Көктету уақыты өткеннен кейін барлық егін көгі (өскінде{; кесіп алынады, жеке-жеке үлгілер бойынша саналады, өрі өлшенед басқа күйдегі тұқымдар да саналады;

Есептеулер мен өлшеулер нәтижелері жоғарыда келтірілгеі арнаулы жұмыс бланкісіне жазылады;

Тұқымның өсу күшінің саңдық (%) жөне сапалық (і көрсеткіштері анықталады.

Тұқымның аурулармен залалдануын анықтау (мст 12044-66)

Тұқымтану практикасында (іс санасында) тұқымның аурулармен залалдануын (дерттенуін) анықтауға үжен мөн беріледі. Ауру тұқым жиі түрде ауылшаруашылық дақыддарьшың өнімі мен сапасыныі нашарлауына өкеліп соғады. Совдықтан да тұқымның аса қауіп аурулармен залалдануына жол берілмейді, немесе мемлекеттіі стандарттармен шектеледі.Тұқымның аурулармен залалдануын (дерттенуін) анықтағанда саңырауқұлақ жөне бактериялық аурулардың бар-жоғын, олардың түр құрамын және тұқымның залалдануы дәрежесін белгілейді.

Аурулармен заладдану нөтижелерін дақылға жөне ауру түріне байланысты массаньң процентімен немесе 1 кг тұқымға шаққандағы сонымен есептейді. Тұқымның аурулармен залалдануын анықтау үшін мемлекеттік стандарттармен төмендегідей 4 төсіл қарастырылған: макроскопиялық, центрифуга төсілі, биологиялық және люминесценттік. Біз екі тосілді баявдаумен ғана шектелмекпіз.

Макроскопиялық тәсіл. Тұқым тазалығын анықтағавда жай көзбен, немесе үлкейткіш шынының көмегімен ондағы қоспаларды да анықтайды: бидай, арпа, сүлы, астық тұқымдас шөптерде - қара күйе қапшықтары мен қастауыш (спорынья) склероцийлерін тұқым массасына процентпен, ал бұршақ дақылдарывда-ақ жөне сүр шірік склероцийлерінде де түқым массасына процентпен.

Люмгаесценттік тәсіл. Негізгі дақыдпың тұқымдары қара қағаз бетіне салынып, улътра күлгін жарықтағыш аспаптың астына орналастырылады. Бидайдың сау тұқымдары көкшіл-жасыл немесе көкшіл-күлгін түспен жарықталады, ал қара күйе ауруымен жоғары дөрежеде заладданған тұқымдар қоңыр,көмескі түсте қалады.

Асбүршақ тұқымының кесел (аскохитоз) жөне фузариозбен заладданған жерлері көмескі қызыл-қоңыр түспен жарықталады.

Қант қызылшасының тұқымдары құрғақ шірікпен (фомоз) дерттенгевде тұқымның бетшдегі саңырауқұлақ гшкшадалары ақ күңгірт түспен, ал фузариозбен заладцанған жүгері тұқымы ашық қызғылт-сары, немесе қызыл-күрең түспен жарықталады.

Тұқымның аурулармен залалдануын (дерттенуін) анықтау жұмысының тәртібі:

тұқым тазалығын анықтауға арналған бірінші орташа үлгі үлкейткіш шьшьшың көмегімен тыңғылықты түрде қаралады және овдага қоспалардың барлығы анықталады, сонымен бірге қаракүйе қапшықтары мен қастауыш склероцийлері үлгі массасының процент мелшерімен есептеледі;

ас бүршақ тұқымын қара қағазға жайып, ультракүлгін жарықтагаш аспабының астында тексереді;

аскохитозбен (кеселмен) дерттергендігі анықталса, оның процент мөлшерін үлгі массасы бойынша есептейді.