Тұқымның өсу күшін анықтау

(МСТ 12040-66)

Тұқымның өсу күші дегеніміз тұқым өскінінің белгілі бір қүл қабатын жарып шығу қабілетІімен осы өскіндердің массасы.Тұқымның өсу күшін оның ену энергиясы төмен болғанда, аурулармен залалалданғанда және айтарлықтай көп шамада қалыпсыз өскіндер мен жарақаттанған тұқымдар болғанда, сонымен қатар бір сорттың бірнеше тұқым тобын салыстырмалы түрде бағалағанда анықтайды.

Өсу күшін анықтаудың өдістемесі тек қана дәнді дақылдар, зығыр жөне күнбағыс үшін жасалған.

Дөнді дақылдар мен зығыр тұқымның өсу күшін анықтау үшін негізгі дақылдың таза тұқымынан 100 данадан екі, ал күнбағыстан 25 данадан төрт үлгі санап алынады. Тұқым қалъщ қабырғалы шыны, немесе саздан жасалған биіктігі 16 см жөне диаметрі 18 см сауыттарда көктеледі. Сауытты саңылауларының диаметрі 1 мм елеуіштен өткізілген кварц құмымен толтырады, зығыр мен дөнді дақылдардың тұкңмы үшін оны ең аз ылғал сиымдьшықтьщ 60%, ал күнбағыс түқымы үшін 15% мөлшеріне дейін дымқылдандырады. Ішінде бос қуыс қалмайтывдай етіп қүмды тығыздайды жөне бетін тегістейді, оның қалындығы сауыт ернеуінен 2 см төмен өрі донді дақылдар мен зышр түқымының сіңіру терендігіне тең болуы керек, ал күнбағыс тұқьмьша төсеніш қалындығы 7 см болган жөн. Тұқымдарды сепкеннен кейін олардың бетіне 1,0-1,25 мм шамасындағы ірірек құрғақ - ауа күйіндегі құммен денді дақылдарды 3 см, ал зығыр түқымьш 2 см қалыңдықта жабады. Күнбағыс тұқымдарьш үшкір ұшымен төмен қаратып қүмға сіңіреді де бетін қалыңцығы 7 см етіп зығырға пайдаланылғандай шамадагы құрғақ-ауа күйіндегі құммен жабады. Барлық дақылдардың тұқымдары құмға сіңірілгеннен кейін сауьптың ернеуі жабылған құмнан 2 см биік қалуға тиіс. Дәнді дақылдар мен зығыр себілген сауыттардың беті шыны табақшалармен жабылады және тұқым 16-18°С жылылықта жарықтанған ортада көктетіледі. Жаңа жиналған тұқымдар алғашқы төрт төулікте 8-12°С температурада көктетіледі. Алғашқы өскіндер шыны табақшаға жеткен кезде оны алъш тастайды, ал өсу күшін 10 төулікте анықтайды. Күнбағыс тұқымы себілген сауытты шыны табақшамен жаппайды жөне 20 С жылылықта көкгетеді, ері өсу күшін 12-ші төулікте анықтайды. Егер қажетті температурамен қамтамасыз ету мүмкіншілігі жоқ болса, овда түқым 25°С-да көктетіледі де өсі күшін 9-ші теулікте анықтайды.

Есептеу жүргізілген күні барлық дақылдардың егін көгін (өскіндерді) құм бетімен бірдей етіп кеседі де жеке-жеке мыналарды санайды:

1. Сыртқа шыққан қалыпты өскіндер.

2. Өнген бірақ сыртқы бетке шыға алмаган өскіндер;

3. Ауру жөне шіріген өскіндер;

4. Қалыпсыз өскен тұқымдар;

5. Ісінген (бөрткен) тұқымдар;

6. Шіріген тұқымдар.

Сонымен бірге сыртқы бетке шыққан өскіндерді өлшеп, 100 өскінге шаққандағы массасын (г) анықтайды.

Тұқымның өсу күшінің қорытынды керсеткіштеріне өскіндердің процентпен алынған орташа мөлшері мен 100 өскінге шаққандағы масасы (г) жатады. Барлық есептеулер мен өлшеулердің нөтижелері төмендегі кескіндегі жұмыс бланкісіне жазылады

12-к е с т е Тұқымның өсу күшін анықтаудың жұмыс бланкісі

Үлгі	Есептеу жүргізілген күнгі сыртқа шыққан қалыпты өскіндер			Саны, %
	Саны ,%	Массасы, г		Есептеу жүргізілген күнгі сыртқа шыға алмаған қалыпты өскіндер	Қалып сыз өскен тұқымдар	бөрткен тұқымдар
		нақты өскіндер -дің	100 өскінге шаққандағы
1.
2.
3.
4.
Орта ша