Тұқымның зиянкестермен зақымдануын анықтау (мст 12045-66)

Тұқымның зиянкестермен зақымдануын айқын жөне жасырын түрінде анықтайды. Оның үстіне пакетпен альшған үшінші орташа үлгіні тұқым инспекииясына түскеннен кейін екі төуліктен кешіктірмей тадцаған жөн. Егер таддама (таддау) жылдың суық кезеңіңде жүргізілсе, онда тұқым үлгісі комната температурасында 1,5-2,0 сағат үсталады. Кенелерді қозғалысқа келтіру үшін тұқым үлгісін 25-28°С 20-30 минөт бойы жылытады.

Тұқымның айқын жарақаттануын (зақымдануын) анықтау. Тұқым үлгілерін диаметрі 2,5 және 1,35 мм дөңгелек саңылаулы екі елеуіште елейді. Ұсақ ұқымды дақылдарға саңылау диаметрі 1 мм елеуіі қолданылады. Тұқым 3 минөт еленеді. Елеуіштен өткен массаш_ астына қара қағаз салынған шынының үстіне тегеді де кенелердің бар I жоғын тексереді. Саңылау диаметрі 1,5 жөне 1,0 мм елеуіштерде қалғаі тұқымда бізтұмсық, зауза қоңыздары жөне олардың балапаі қүрттарының (личинкаларьшың) бар-жоғы қаралады; саңылау диаметр 2,5 мм елеуіште қалған түқым ірі зиянкестер және олардың балапаі құрттары мен гусеницаларының бар-жоғы қаралады.

Талдау кезінде табылған тірі зиянкестердің өр түрінің санын 1 кг* тұқымға есептейді. Кенемен зақымданудың үш дәрежесі белгіленген:' бірінші дәрежеде — 1 кг түқымда 20 данадан аспайтын тірі кенелер болады; екінші дөреже.лі зақымдануда-1 кг түқымда тірі кенелердів саны 20-дан артық және олар колония түзбейді, өрі еркін қозғалады;_ үшінші дәрежелі зақымдануда-кенелер киізденген түтас масса түзеді және олардың қозғалуы қиындайды.

Тұқымның бізтұмсықпен жасырьш зақымдануын анықтау.

Бидай, қара бидай, күріш жэне арпа тұқымының жасырын зақымдануын тұқым үлгісінде тірІ зиянкестер болмағанда, оның есесіне өлі бізтұмсықтар немесе олармен зақымданған тұқым болганда анықтайды. Жасырын зақымдануды анықтау үшін шөкіммен негізгі дақылдың 200 дана тұқымы сұрыпталады, абайлап оларды тілік-бойымен екіге жарып кеседі жөне үлкейткіш шынының астывда балапан қүрттар, қоңыздар жене куколкаларды айқындайды. Зақымданған тұқымдарды санап, олардың процентін анықтайды.

Тұқымның зиянкестермен зақымдануын анықтаудағы жұмыс тәртібі: күнібұрын дөңгелек саңылауының диаметрі 2,5; 1,5 жөне-1,0 мм елеуіштер дайындалады;

- олар арқылы тұқым үлгілері 3 минөт еленеді;

елеуіштен өткен массаны астына қағаз сальшған шыныға;

төгіп кенелер, бізтүмсықтар, зауза қоңыздары жөне олардың балапан.

құрттарының бар-жоғы қаралады;

кенелердің барлығы анықталса, олардың саны мен

тұқымының зақымдану дөрежесі белгіленеді;

ірі зиянкестер жөне олардың, балапан құрттары болғанда,, бұлардың талдауға алынған тұқым санына процент мөлшерш: анықтайды.

Тұқым сапасы жөніндегі құжаттар және оларды дайындау (мст 120466-85)

Тұқымның себу сапасы мемлекетгік стандарттармен мөлшерленетін (лабораториялық өнгіштік, тұқымның қоспалардан тазалығы, ылғалдылығы, аурулар және зиянкестермен зақымдануын) жөне мөлшерленбейтін (өсу күші, тіршілікке қабілеттілігі, 1000 тұқымның массасы, өну энергиясы т.б.) көрсеткіштерге ажыратылады.

Екі негізгі керсеткіиггер-лабораториялық өнгіштік жөне санмен есептегендегі қоспалармен бірге тұқымның тазалығы-бойьшша дақылдарға байланысты тұқымдық материал үш немесе екі класқа бөлінеді (13-кесте).

13-к е с т е Тұқымның себу сапасына мемлекеттік стандарт

(12047-85 МСТ)

Дақыл	МСТ	Негізгі	Кла	Негізгі	Оның ішінде кеп емес
	нөмірі	дақыл тұқы-мы, %	сы	Дақылдың қоспасы, %	басқа өсімдіктің тұқымы, 1 кг/дана	оның ішіндегі арам шөп-тің тұқымы 1 кг/дана	өнгшггі гі% кем емес
Жұмсақ бидай	10467-76	99 98 97	1 2 3	1,0 2,0 3,0	10 40 200	5 20 70	95,0 92,0 90,0
Қатты бидай	10467-63	99 98 97	1 2 3	10, 2,0 3,0	10 10 200	5 20 70	90,0 87,0 85,0
Қара бидай	10468-76	99 98 97	1 2 3	1,0 2,0 3,0	10 80 200	5 40 70	95,0 92,0 90,0
Сұлы	10470-75	99 98 97	1 2 3	1,0 2,0 3,0	10 80 300	5 20 70	95,0 92,0 90,0
Арпа	10469-76	99 98 97	1 2 3	1,0 2,0 3,0	10 60 300	5 20 70	95,0 92,0 90,0
Тары	10469-90	99 98 97	1 2 3	1,0 1,5 3,0	16 100 300	10 75 200	95,0 90,0 . 85,0
Қара құмық	10247-76	99 98 97	1 2 3	1,0 1,5 3,0	10 40 150	5 20 100	93,0 90,0 87,0
Ас бұршақ	10246-76.	99 98,5 96	1 2 3	1 2 4	5 10 50	0 2 5	95,0 92,0 90,0
Еркекшш	19449-80	95 90	1 2	5,0 10,0	:	200 300	80,0 65,0
Қылтық-сыз арпабас	19449-80	85 90	1 2	5,0 10,0	-	240 320	75,0 65,0
Егістік жоңышқа	19450-80	96 96	1 2	4,0 4,0	:	100 200	80,0 70,0
Эспарцет	19450-80	97 97	1 2	3,0 3,0	-	40 50	75,0 65,0
Түйежо-ңышқа	19450-80	96 96	1 1	4,0 4,0	-	100 200	80,0 65,0
Итқонақ	19450-80	97 93	1 2	3,0 7,0	-	120 240	85,0 75,0
Судан шөбі	19451	98 95	1 2	2,0 3,0		20 20	80,0 70,0

Мемлекеттік стандарттар (МСТ) талаптарына сөйкес келмейтін тқывдар кондициялы емес деп танылады жөне себуге рұқсат етілмейді.

Ауылшаруашылық дақылдарының тұқым сапасын анықтағаннан кейін мемлекеттік тұқым инспекциясы талдау нөтижелерІне байланысты "Тұқым кондициялылығы жөніндегі куөлік" немесе "Тұқым талдаудың нәтижесі" деген арнаулы құжат береді. (Қосымшаның 3 жөне 4-кестелері).

Тұқым ковдициялылығы жөніндегі куәлік" себу сапасының барлық көрсеткіштері мөлшерленген стандарт бойынша тексеріліп және оның талаптарына сәйкес келген тұқымға беріледі. Егіні жиналган жылғы күздік бидай тұқымының өнгіштігін анықтамай-ақ оның тіршілікке қабілеттілігі көрсеткішше негізделіп "Тұқым ковдициялылығы жөніндегі куөлігін" беруге рүқсат етіледі.

Мемлекеттік тұқым инспекциясына ірі тұқым тобынан орташа үлгілер жеткізілгенде мынадай жағдайда беріледі: тұқым тобынан сүрыпталған барлық орташа үлгілердің сапа көрсеткіштері стандарт мөлшеріне сөйкес келгенде; тұқымның орташа арифметикалық сапа көрсеткіштері стандарт талаптарына сөйкес келгевде, бірақ тұқым үлгілерінің бір бөлігі кондициялы болмай, олардың сапа көрсеткіштері орташа арифметикалық шамадан ауытқуы рұқсат етілген мөлшерден аспағанда. Мұндай жағдайларда тұқымның сапа көрсеткіштерін орташа арифметикалық шамалармен анықтайды. "Тұқым кондициялылыгы женіндегі куөлікте" класты жазбаша түрде көрсетеді, ал ол мөлшерленетін сапа көрсеткіштерінщ теменгі бағасымен анықталады. Мысал: қатгы бидай тұқымы барлық себу көрсеткіштері бойынша бірінші класс талаптарына сөйкес келеді, тек қана басқа өсімдіктердің қоспасы үшінші класс деңгейінде; "Тұқым кондициялылығы жөніндегі куәлікке" үшінші класты тұқым деп жазады.

Ауылшаруашылық дақылдарының көпшілігіне, оның ішінде дөнді дақыддарға "Тұқым ковдшщялылығы жөніндегі куөліктің" күші тұқымның өнгіштігіне байланысты жөне 4 ай мерзімге белгіленеді, ал қапталған және дөріленген жүгері тұқымы үщін-бір жыл. Кенелермен зақымданған тұқымға "Тұқым кондициялылығы жөніндегі куәлікгің" эсер ету мерзімі екі айға дейін кемітіледі.

"Тұқым кондициялылыгы жөніндегі куәліктің" күші жойылғаннан кейін түқымды өнгіштікке қайтадан таддағанда "Тұқым талдау нөтижесі" құжаты беріледі, бұл бұрын берілген "Тұқым КОНДИЦИЯШЫЛЫҒЫ жөніндегі куәлікке"

толықтырма болъш табылады және оның өсер ету күшінің мерзімі көрсетіледі. Егер қайтадан тексергенде тұқым кондицшшы болмай қалса, онда "Тұқым ковдициялылығы женіндегі куөліктің" күші жойылады.

"Тұқым талдаудың нэтижесі" тұқымның себу сапасы тиісті стандарі талаптарына сөйкес келмеген жағдайда, немесе тұқымныі мөлшерленетін көрсеткіштері толық тексерілмеген тұқымға беріледі.

Толық емес таддау жүргізілгевде, стандартпен мелшерленетіі көрсеткіштердің бір бөлігі ғана анықтажавда жөне бүл көрсеткіште] стандарт талаптарына сәйкес келгенде мынадай қорытынды жасалады "Тұқым пөлендей көрсеткіштер бойынша стандарт талаптарына сәйке келеді". Егер де талдау кезіңце түқым бір, немесе бірнеш мөлшерленетін көрсеткіштер бойьшша кондициялы болмас "Қорытынды" деген бапқа "Тұқым мына көрсеткіштерге байланысті кондициялы емес" деп жазады да түқымның сапасын арттыру жөніқп кепіддеме (ұсыныс) береді.

ТҰҚЫМНЫҢ СЕБУГЕ ЖАРАМДЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ СЕБУ