1000 Тұқымның массасын анықтау

(МСТ 12042-80)

Іс санада (пракгикада) тұқымның сапасын оның граммені алынған 1000 данасының құрғақ ауа массасымен де сипаттайды. 1000 тұқымның жоғары массасы өдетте тұқымның ірілігімен байланысты. Тұқымның мөлшері бірдей болғавда бүл көрсеткіш оның ішкі құрылымының тығыздығын сипатгайды жөне ондағы қорлық қоректік заттарды анықтайды. Өндірісте 1000 тұқымның массасын салмақтық себу мөлшерін есептеуге пайдаланады.

Көптеген екпе дақылдардың 1000 тұқымының массасын анықтау үшін негізгі дақыл тұқымдарын мұқият араластырады, іріктемей 500 дана тұқымнан екі үлгі санап алынады да (МСТ 12042-80) 0,01-ке дейінгі дөлдікпен жеке-жеке өлшенеді. Егер бір шөкімнің тұқымдары үлгіні сұрыптауға жетпесе, онда екінші шөкім пайдаланылады, қажет болған жағдайда үшінші шөкім сұрыпталады жөне одан негізгі дақыл тұқымдары бөлініп алъшады.

Өлшеу нөтижелері темендегідей твртіппен өнделеді: 500 тұқым үлгілерінің өлшеу көрсеткіштерін бір-біріне қосып 1000 тұқымның орташа массасын табады. Екі үлгінің өлшеу нөжиделерінің нақты айырмашылығы есептеледі де 6-кесте бойынша рүқсат етілген айырмашылықпен салыстырылады:

6-к е с т е Рұқсат етілген айырмашылықтар, г

Онд						Бірлікте
ық-тар	0	1	2	3	4	5	6	7	8	9
0	-	0,02	0,03	0,04	0,06	0,08	0,09	0,10	0,12	0,14
1	0,15	0,16	0,18	0,20	0,21	0,22	0,24	0,26	0,27	0,28
2	0,30	0,32	0,33	0,34	0,36	0,38	0,39	0,40	0,42	0,44
3	0,45	0^46	0,48_	0,50	0*51	0,52	0,54	0,56	А57	0,58
4	0,60	0,62	0,63	0,64	0,66	0,68	0,69	0,70	0,72	0^74
5	0,75	0,76	0,78	0,79	0,81	0,82	0,84	0,85	0,87	0,88
6	0,90	0,92	0,93	0,94	0,96	0,98	0,99	1,00	1,02	1,04
7	1,05	1,06	1,08	1,10	1,11	1,12	1,14	1,16	1,17	1,18
8	1,20	1,22	1,23	1,24	1,26	1,28	1,29	1,30	1,32	1,34
9	1,35	1,37	1,38	1,40	1,41	1,42	1,44	1,45	1,47	1,48

Екі үлгінің жиынтық массасын бүтін санға дейІн дөщ-елекгейді де сол жақтағы «ондықтар» бағанасынан осы санның ондықтарына і сойкес келетін санды табады, ал жоғарғы «бірліктер» жолынан і бірліктерге сөйкес келетін санды анықтайды және бағана мен жолдың қиылысынан іздеп отырған рұқсат етілген айырмашылық табылады. Егер екі үлгі массаларының нақты айырмашылығы рұқсат етілген / шамадан төмен болса, 1000 тұқымның түпкілікті массасьша екі үлгінің өлшеу нөтижелерінің жиынтығы қабылданады жөне 1000 түқымның : массасы 10 г жоғары болғанда ол көрсеткіш 0,1 дөлдікке дейін деңгелектенеді. Мысалы, Целинная ЗС жұмсақ жаздық бидайының , тұқымы талданып отыр дейік. Бірінші үлгінің массасы 18,08 г, екіншінікі - 17,55 г. екі үлгінің жиынтық массасы (қосындысы) 18,08г+17,55г = 35,63г яз 36 г. Екі нетиже арасындағы нақты айырмашылық 18,08г-17,55г=0,53г. Жиынтық массаның мәні (36 г) бойынша кестеден рұқсат етілген айырмашьшық табылады: "ондықтар" бағанасынан 3 саны жөне "Бірліктер" жольшан 6 санының қиьшысуьшда 0,54 г-ды көрсетеді. Нақты айырмашылық 0,53 г рұқсат етілген 0,54 г-нан төмен. Сондықтан 1000 түқымның түпкілікті анықтау көрсеткішіне 35,63 <х 35,6 г қабылданады. 1000 түқымның массасы 100 г жөне одан жоғары дақылдарда (асбүршақ, жүгері, майкене т.б.) кесте бойынша рұқсат етілген айырмашылық мына тәртіппен анықталады: ондықтар мен бірліктерге сәйкес келетін сандар таңцалады да ол мәңдерге 100, 200, 300 г т.б. тұрақты шамалар қосылады. Айталық, Неосыпающийся 1 егістік асбұршағыньщ жиынтық массасы 224 г-ға тең. Рұқсат етілген айырмашьшықты еуелі 24 саны бойынша табады, ол 0,36-ке тең, соңынан 200 санымен (2 санына 0,30 сөйкёс келеді жөне оны 10 есе көбейтеді) 0,30x10=3,0. Рұқсат етілген айырмашылық 0,36+3,0=3,36 г-ға тең.

Егер екі үлгінің өлшеу нөтижелеріндегі айырмашылық рұқсат етілген шамадан артық болса, онда үшінші үлгі сұрыпталады. Үшінші үлгінің өлшеу нөтижесін алғашқы екеуімен салыстырьшады жөне 1000 тұқымның массасы айырмашылығы барынша төмен үлгілермен анықталады.

Жекелеген жағдайларда абсолют құрғақ тұқымның массасьш анықтайды. 1000 тұқымның абсолюттік массасы темендегі анықтама бойынша есептеледі:

(Ш-В)*а

100 мұнда А - 1000 тұқымның абсолюттік құрғақ массасы, г;

а - 1000 тұқымның құрғақ-ауа массасы (қысқаша-1000 тұқымның массасы), г;

В - тұқымның ылғаддылыгы, %. 1000 тұқымның массасын анықгау төртібі:

негізгі дақылдан іріктемей 500 данадан екі тұқым үлгісі санап алынады;

екі үлгі де 0,01 дөддікпен өлшенеді және нөтижелері бір-біріне қосылып 1000 тұқымның орташа массасы анықталады, ал савдық деректер 7-кестедегідей жұмыс бланкісіне жазылады;екі үлп көрсеткіштерінің арасындағы айьірмапшлшс олардың орташа арифметикалық шамасымен салыстырылады жәнеа ауытқу рүқсат етілген мелшерден асып кетсе, онда үшінші үлгіа сүрыпталады да талдама қайталанады;

қажет болған жағдайда жоғарыда келтірілген анықтама бойынша 1000 тұқымның абсолюттік құрғақ массасы анықталады. [

7-к е с т е 1000 тұқымның массасын анықтау I

Үлгі	Үлгідегі тұқым саны, дана	Үлгі массасы, г	1000 тұқымның массасы, г
1.
2.
Орташа