50 Кесте Сұлы түрлерінің анықтамалығы
Белгілері |
Түрлер |
|||
|
Егістік сұлы |
Византиялық сұлысы Құмдық сұлы |
||
А) Дән негізіңде "таға" жоқ - мәдени түрлер |
||||
Бірінші дөннің сыну алаңы |
Тік, дәннің ұзын білігіне перпендикуляр |
Шалыс (қиғаш), жиі түрде айтарлйіқтай ірі. |
Әлсіз білінген |
|
Бастырғанда (піскенде) дәннің (масақшаның) ажырау сипаты |
Екінші гүддің білікшесі (аяғы) бірінші дәнде қалады |
Білікке екінші дәнде қалады, немесс сынып бір бөлігі бірінші дәнде қалған бөлігі екінші дәнде қалады |
Білікше бірінші дәнде қалады |
|
Бірінші гүлдің сіпсебас бүтағының масақшасында орналасуы |
Бірінші гүл білікшесіз орналасқан (отырған) |
Бірінші гүл білікшесіз орналасқан (отырған) |
Бірінші гүл білікшемен орналасқан, бастырғанда масақ қабықшаларының арасындағы бұтақта қалады |
|
Сыртқы гүл қабықшасының ұшы |
Қылтық тәрізді, үшкірі жоқ, екі тісшесімен |
Қылтық тәрізді, үшкірі жоқ, екі қысқа тісшесімен |
Ұзындығы 6 мм-ге дейін өкі қылтық тәрізді айрыққа тарамдалған |
|
Б) Дән негізінде "тағасы" бар — жабайы түрлер |
||||
Белгілері |
Кәдімгі қара сұлы |
Оңтүстік қара сұлысы |
||
Тағаның орналасуы |
Таға әрбір дәнде бар. Піскенде масақшалар дәндерге ажырап түседі. |
Таға бірінші дәнде ғана бар. Піскенде масақшалар бүтіндей түседі. |
||
Дән негізінің түктілігі |
Әрбір дәннің үшында жиі талшықтар болады |
І-ІІ дәндердің негізінде жиі талшықтар болады, ал III дәнде талшықтар ылғи бола бермейді |
||
Піскенде масақшадағы дәндердің ажырау сипаты |
Піскенде масақшадағы барлық дәндер жеке-жеке ажырайды. |
Піскенде әрбір масақшаның дәндері ажырамай бірге түседі. |
||
|
|
|
|
|
20-сурет. Сұлы: 1,2-гүлдену және егін кегі кезсвдеріндегі өсімдіктердің жалпы көрінісі; а-шашақ, б-дөн, в-әртүрлі түршелер мен түрлердін масақшасы; 3-егістік қабықты сұлы; 4-жалаңаш дәнді егістік сұлы; 5-кәдімгі қара сұлы (овсюг); 6-құмдық сұлы; 7-византиялық сұлы; 8-оңтүстік сұлысы.
51-кесте Жалаңаш дәнді егістік сұлы түршелерінің анықтамалығы |
||
Гүл қабықшасының түсі |
Масақшалардың қылтықтылығы |
Сіпсебас пішіні қомақты |
Ақ |
Қылтықсыз |
ітеггшз (инермис) |
Сондай |
Қылтықты |
сһіпеп8і§ (хинензис) |
Ішкі гүл қабығында сүрғылт-қоңыр дақ болады. |
Қылтықты |
топ§о1іса (монголика) |
Сондай |
Қылтықсыз |
тасиіаіа (макулята) |
Сұлының қылтықтылығы-тұрақсыз белгі жөне айтарлықтай дережеде өсіру жағдайларына тәуелді, сондықтан масақшалардың 25%-де қылтық болса, сіпсебас (шашақ) қылтықты деп есептеледі.
Дәннің түсі де құбылмалы, өсіресе ылғалды ауа-райы жағдайында ақ түс сары болып кетеді. Дәннің нақты түсін анықтау үшін мынадай әдісті пайдаланады. Стақанға салынған сұлы дәндеріне 10%-ті тұз қышқылының ерітшдісін қүяды. 10 минут өткеннен кейін оларды алып кептіреді. Нағыз сары дәндер 5 сағаттан соң пөрменді сары, ал ақ дәндер 18 сағаттан кейін ашық-қоңыр түске енеді. Дәннің түсін анықтайын ең сенімді тәсіл-ультракүлгін сәулелердің кемегімен анықтау (ақ дән ашық қиылыс, сары дән-қоңыр қиылыс береді).
