Асбұршақ - горох - рі81м

Асбұршақ (Різшп Ь.) екі тұр тармағын егістік асбұршақ (Р. 8аіі-ушп) жөне далалық асбұршақ (Р. агуепзе) - біріктіреді.

Егістік асбұршақ - бір жылдық шептесін өсімдік. Тамыр жүйесі кіндікті, көптеген ұсақ бүйір тамыршаларынан тұрады және 1,2-1,5 м тереңцікке дейін бойлайды.

Асбұршақтың сабағы домалақ келген, айқындалмаған төртқырлы, іші қуыс, жеңіл жапырылады, үзындығы 30-дан 150 см дейін жөне одан да жоғары.

Асбұршақтың жапырағы күрделі: сағақтан, 2-3 жүп жап-ырақшадан, тұр өзгерістеріне ұшыраған жапырақ болып табылатын дара санды мүртшалардан тұрады, соңғыларының көмегімен ас бұршақ кез келген біреуге сүйеніп тік өсе алады.

Жапырақтардың негізінде жартылай жүрек тәрізді пішіддегі ірі жапырақ серіктері орналасқан. Жапырақтар мен сабақтар балауыз тұтымен көмкерілген.

Гүлдері ірі, ақ жапырақтардың қолтығында біреуден, немесе екеуден орналасқан.

Жемісі-көп түқымды бұршаққап, түзу немесе қылыш тәрізді мұқалған ұшымен аяқталады.

Тұқымы-домалақ-бұрышты, өртүрлі шамада, көкшіл-жасыл, сарғыш-жасыл, ашық-қызғылт түсті. Асбұршақтың кейбір морфологиялық белгілері 31-суретте келтірілген.

Асбұршақтың аталған екі түр тармақтарының әрқайсысы 2 топқа бөлінеді: аршылған және қантты. Аршылған асбұршақтың бұршақ қабының жармасында қалың пергамент қабаты болады, бұл оған қаггылық береді. Қанттық асбұршақтың бұршақ қабында мұңдай пергамент қабаты болмайды. Оның жармалары жүмсақ келеді.

Асбұршақтың түр тармақтары-егістік асбүршақ және далалық ас бұршақ - бір-бірінен анық байқалған морфологиялық белгілерімен ажыратылады (62-кесте).

62-кесте Ас бұршақ түр тармақтарыныц айырмашылық белгілері

Белгілері	Егістік ас бұршақ (Різшп ааііуши)	Далалық асбұршақ (Рікит агуеше)
Тұқымы: пішіні	Шар төрізді	Домалақтау-бұрышты
беті	Тегіс	Тегіс, жиі түрде жаншылған
түсі	Ақ, сары, қызғылт, жасыл	Сүр, қоңыр, қара, бір реңді немесе суретпен
Егін көгі	Жасыл	Сағақтарында антоциан дағы бар жасыл
Жапырақт ары	Сондай	Жасыл, жапырақ серігінде қызыл дақтар болады
Гүлдері	Ақ	Қызыл-күлгін

33-сурет. Асбұршақ: 1-дамыған егін кегі кезеңіндегі өсімдік; 2-егістік асбұршақ өсімдігі гүлдену-жеміс түзу кезеңінде; 3-егістік асбұршақтың жапырагымен фертильді буыны; 4- далалық асбұршак өсімдігі гүлдену жеміс түзу кезеңінде; 5-далалық асбұршақтың фертильді буыны.

63-кесте

Гүл шоғырының пішіні	Сабақ-	Бұршаққап типі	Тұқымы			Тұқым	Түрше
	тың биіктігі		Түсі	Пішіні, беті	Ірілігі	жолының түсі	атауы
Қолтықты шоқгүл (1-2-күлтеше жапырақты, пигменттелген)	50-250	Арпшлған (пергамент қабаты)	Ашық боялған	Домалақ, дом-алақтау-бұрышты	150-200	Ашық түсті	Вульгарум
1-2 гүлді күлтешесімен	90-120	Сондай	Ашық-сары	Сондай	200-220	Сондай	Коронатум
1-2 гүлді күлтешесімен	50-65	Сондай	Сондай	Сондай		Сондай	Гратиозум
1-2 гүлді күлтешесімен	80-150	Сондай	Ашық-сары, сарғыш-қызғылт	Сондай	180-200	Тұқым жолы жоқ	Экадукум