Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
ӨСІМДІК ШАРУАШЫЛЫҒЫ ПРАКТИКУМЫ.doc
Скачиваний:
1
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
9 Мб
Скачать
☆

Бақылау сұрақтары

  1. Интродукция және оның өсімдік шаруашылығы мен мал азығын өндірудегі маңызы.

  2. Басқа аймақтарда өсірілетін жэне Қазақстанда өсіруге болатын жабайы флора мен дақылдардың келешекті түрлері.

  3. Жабайы өсімдіктердің мал азықтық құндылығы.

  4. Топинамбурдың мал азықтық қүндылығы және маңызы.

  1. Бұл топтың дақылдарын Қазақстанда өндіріске енгізуге және таратуға кедергі келтіретін негізгі себептері.

  2. Жабайы өсімдіктердің (аз тараған) биологиялық ерекшеліктері.

  3. Топинсолнечниктің биологиялық ерекшеліктері.

  4. Аз тараған дақылдардың тұқымдарын себуге дайындаудың ерекшеліктері, себу мерзімі мен тәсілдері.

  5. Топинсолнечник агротезникасының ерекшеліктері.

  6. Топинсолнечник егістігін жинау мерзімі мен технологиясы (жер үсті массасы мен түйнектері).

85-сурет. Сосновский аюбалдырғаны: 1,2-гүлдену жөне дамыған егін көгі кезендеріндегі өсімдіктер, 3-гүл шогыры; 4-гүлдер: шеткі (а), ортаңғы (б); 5-жемістер.

86-сурет. Вейрих тараны: 1,2-гүлдену және бірінші нагыз жапырақтар кезеңдеріндегі өсімдіктер; 3-гүл шоғыры мен өркеннің бір бөлігі; 4-гүл; 5-жеміс; 6-тұқым.

87-сурет. Сафлор терізді рапотник (марал тамыры): 1,2-гүлдену жөне дамыған егін көгі ксзендеріндегі өсімдіктер; 3-гүл шоғыры: 4-гүл; 5-жемістер (жоғарыда үлкейтілген).

88-сурет. Прозенжапырақты сильфия: 1,2-гүлдену және егін көгі кезендеріндегі өсімдіктер; 3-өркеннің жоғарғы бөлігі; 4-жемістер.

89-сурет. Катран: 1,2-егін көгі жөне гулдену кезеңдеріндегі әсімдіктер; 3-гүл шоғыры; 4,5-жемістері мен туқымдары (сол жақта үлкейтілгендері).

90-сурет. Шыгыс козлятнигі: 1,2-гүлдену-жеміс тузу және егін көгі кезевдеріндегі өсімдіктер; 3-гул шоғыры және жапырақпен өркеннің бір бөлігі; 4-гул; 5-туқымдары (сол жақта улкейтілгендері); 6-жемістер.

91-сурет. Мальва: 1,2-гүлдену жеміс түзу және егін көгі кезендеріндегі өсімдіктер; 3-жапырағы және гүлдерімен сабақтың бір бөлігі; 4-гүл; 5,6-жемістер; 7-түқымдары (жоғары үлкейтілгені).

92-сурет. Майлы шомыр: 1,2-гүдднену-жеміс түзу және егін көгі кезендеріндегі есімдіктер; 3-сабақтың жоғарғы бөлігі; 4-жеміс; 5-түқымдары (жоғарыда үлкейтілгені).

93-сурет. Топинсолнечник: 1,2-қарқынды түйнек тузу және дамыған егін көгі кезеңдеріндегі есімдіктер; 3-өркеннің жоғарғы бөлігі; 4-жеміс (сол жақта үлкейтілгені); 5-түйнек,

Әдебиет

Вавилов П.П., Кондратьев А.А. Новые кормовые культуры. М., Россельхозиздат, 1975.

Медведев П.Ф. Малораспространенные кормовые кудьтуры. Л.; Колос, 1979.

Милащенко П.З. Абрамов В.Р. Технологая выращивания и использования рапса и сурепицы. М.; Агропромиздат, 1989.

8. МАЛ АЗЫҒЫНА МҮҚТАЖДЫҚТЫ ЕСЕПТЕУ ЖӘНЕ

МАЛ АЗЫҚТЫҚ ДАҚЫЛДАРДЫҢ ЕГІС КӨЛЕМІ МЕН

ЖАСЫЛ КОНВЕЙЕРДІ ЖОСПАРЛАУДЫҢ ӘДІСТЕМЕСІ

ТАПСЫРМА

  1. Малдың мал азығына қажетсінуін есептеу (шаруашылық мысалында): а. жылдық қажетсінуі; б. жасыл балаусалы мал азығына қажетсінуі (мұқтаждығы).

  1. Табиғи мал азықтық жерлер мен екпе дақылдарды өсіруден түсетін мал азығын ескере отырып жасыл балаусалы конвейер кескінін жасау.

  1. Малдың қорада ұсталатын кезеңіне мал азықтық дақылдардың егіс көлемін есептеу.Азықтық өлшем мен протеинге жылдық мүқтаждық жануарлардың өнімділігі мен олардың массасына тікелей байланысты.

95 жөне 96-кестелерде сауын сиырлардың азықтық өлшем мен сіңімді протеинге тәуліктік жобалы рационы келтірілген (Қазақ АУ-нің а.ш. жануарларын азықтандыру кафедрасы, Е.Ш. Шекенов пен Б.Н. Григорьев деректерінен). Осыған негіздей отырып малдың қорада тұратын айлық кезеңін мүқтаждықты анықтауға болады.

Әрі қарай шаруашылықтағы нақты мал табынына байланысты қажетгі мал азығын бүкіл мал басына есептеуге болады, есептеуді жеңілдету үшін сауын малдың мұқтаждығынан (% есептегенде): қашарларға-90%, 1 жылдан ересек төддерге-70%, 1 жылға дейінгі төлге-50% деп алынады.

Мал азығына қорада түратын кезеңге жылдық мұқтаждықты есептегенде мына кескінді пайдалануға болады (қосымшаның 12-кестесі).

Малдың қорада түратын екзеңіне қажетті мал азығын өндіру үшін егістік көлемі мен өрбір дақылдың өнімділігін ескере отырып мына кескін бойынша есеп жүргізіледі (қосымшаның 13-кестесі).

Соңынан жасыл мал азығына (балаусаға) онкүндіктер бойынша мүқтаждықты есептейді және тәуліктік рацион 11-14 а.ө. болғаны жен, 1-3 кг жемазық қарастырылады. Мүндай жағдайда жасыл балаусаға қажеттілік 50-60 кг қүрайды. Есептеуді қосымшаның 14-кестесіне сәйкес жүргізуге болады. Осыдан кейін жайылымның орташа өнімділігі мен жалпы көлемі бойынша күтіліп отырған жас балауса массасын есептейді. Шаруашылық жағдайында жайылымның қурап қалу кезеңі де ескеріледі (қосымшаның 5-кестесі).

Жасыл балаусалы мал азығына онкүндіктер бойынша мүқтаждықты және оның табиғи мал азықтық жерлерден қамтамасыз етілуін салыстыра отырып оның қосымша қажетті мөлшерін барлық уақыт пен айлардың онкүндіктеріне есептейді.

Жасыл балаусалы мал азығына жетіспеушілікті жасыл конвейер жүйесінде екпе дақыддарды себу есебінен жоюға болады. Есептеулер қосымшаның 5-кестесі бойынша жүргізіледі.

Жасыл балаусалы мал азығына онкүндіктер бойынша мүқтаждықты негізге ала отырып екпе дақылдар есебінен жасыл конвейер жүйесі жасалады және мынаны еске алған жөн: көпжылдық шөптердің шабылмалы пісу кезеңі мен шабу мерзімі (айлардың онкүндікгері), алшынкөк алу мүмкіндігі мен мерзімі, бүкіл басқа мүқтаждық өртүрлі мерзімде себілетін біржылдық шөптердің сесбінен қанағаттандырылады. Мұндай жағдайда себу мерзімінен бастап бүл дақылдардың шапбылмалы кезеңіне дейін 55-65 тәулік қажеттігін жөне шабу кезеңі орта есеппен 7-10 тәулікке созылатынын негізге алу керек, қысқасы сәуірдің соңы-мамырдың басынан бастап өрбір 7-10 күн сайын шідденің ортасына дейін біржылдық шөптерді сеуіп отырады.

Барынша ерте мерзімде жасыл балаусалы мал азығын алуга еткен жылы себілген күздік қара бидайды, ең кеш мерзімге рапс, қыша, майлы шомыр және оның сүлымен немесе арпамен қоспасы пайдаланылады. Біржылдық шөптер өдетте бүршақ түқымдастар мен

95-кесте

Тірідей массасы 450 кг, тәулікгік сүт сауылымы 11-14 кг

жөне майльілығы 3,7% сүт беретін сауьш сиыр үшін тәуліктік рацион

Мал азығы

Тәуліктік берілімі, кг

Азықтық өлшем (а.ө.)

Сіңщді протеин, г

Қант, г

Каротин

мг

Астық түқымдас пішен

5

2,25

190

100

75

Жүгері сүрлемі

20

3,60

240

30

360

Бұршақ тұқымдас пішендеме

8

2,8

400

144

120

Қызылша

10

1,2

80

500

Жем азықтар

3

3,0

300

54

_

Патока

0,5

0,3

25

250

_

Тұз

80

Фосфордың қос аммоний тұзы

80

Мөлшер (норма)

11,0

1120

1000

490

Рациондағы мөлшері

13,1

1235

1078

555

96-кесте

Тірідей массасы 450 кг, төуліхтік сүт сауылымы 15-18 кг және майлылығы 3,7% сүт беретін сауын сиыр үшін тәуліктік рацион

Мал азығы

Тәуліктік берілімі, кг

Азықтық өлшем (а.ө.)

Сіңімді (қорытылатын) протеин, г

Қант, г

Каротин, мг

Астық тұқымдас пішен

5

2,25

190

100

75

Бүршақ түқымдас пішен

3

1,5

195

45

75

Жүгері сүрлемі

20

3,6

240

30

360

Бүршақ тұқымдас пішендеме

10

3,5

500

180

150

Қызылша

10

1,2

80

500

-

Жемазықтар

3

3,0

300

54

-

Түз

95

Фосфордың қос аммоний түзы

100

Мөлшері (норма)

13,2

134 _,

1180

580

Рациондағы мөлшері

15,0

1505

1009

660

қоспа түрінде себілуге тиіс. Жасыл конвейер жүйесі мына үлгіде жасалады (қосымшаның 17-кестесі).

Мал қорада тұратын кезеңге қажетті мал азығын алу үшін егістік алқаптың көлемі дақылдың өнімділігін ескеріп мына жобалы кескін бойынша іске асырыяады (қосымшаның 14-кестесі).

Мал азығына жылдық мұқтаждықты есептегендегі барлық деректер бір кестеге жинақталады (қосымшаның 18-кестесі).

Бақылау сұрақтары

  1. Мал азығының негізгі турлері және олардың салыстырмалы мал азықтық құңдылығы.

  2. Көпжылдық және біржыддық шөптердің сүрлемдікдақылдардың жинау мерзімдері жөне тәсілдері.

  1. Егін жинау жұмыстарының сапасына қойылатын талаптар.

  2. Мал азықтық даылдарды жинауға пайдаланылатьш техника.

  1. Негізгі мал азықтарына қойъгаатын талаптар, сыныпқа (класқа) бөлу төртібі.

  1. Жоғары сапалы пішен, пішендеме, сурлем, жалқы азық өндірудің жағдайлары.

  1. Далалық жағдайда кептіру және белсенді желдету жолдарымен сүрлем, пішендеме, витаминді шеп үнын, пішен дайывдау технологияларьшың ерекшеліктері.

  2. Сүрлемдік және пішендемелік құрылымдар. Оларды алынатын мал азьщтарының сапасы мен шығымына байланысты бағалау.

  3. Пішен мен пішеңдемені әртүрлі құрылымдарда жабу мен жүргізу тесіддері.•

  4. Мал азықтарын есептеу өдістемесі.

  5. Жануарларға мал азығьшың қажеттілігін есептеу әдістемесі; тәуліктік, айлық, қорада тұратын жайылымдық кезеңдер.

  6. Жайыпымдық кезеңге мал азығын есептеу одістемесі қандай және жайылым кезеңін ескере отырып мал азығының балансын жасау.

  7. Жасыл конвейер кескінін жасау едістемесінің негізі қандай?

  8. Маддың қорада тұратын кезеңіне байланысты егістік көлемін есептеу әдістемесі қандай ?