Ақгүлді асбұршақтың маңызды түршелерінің айырмашылық белгілері

Сондықтан қантгық асбұршақтың бұршақ қабы жасыл күйівде тамақтық мақсатқа пайдаланылады. Асбұршақ бірқатар морфологиялық белгілері бойынша түршелерге бөлінеді (63-кесте).

Пайдалануға рұқсат етілген асбұршақ сортгары:

Рамонский 77. Вулъгатум түршесіне жатады. Орташа мерзімде пісетін сорт, ауруларға орташа төзімді, қуаңшылыққа төзімділігі жоғары, 1000 тұқымның массасы 180-250 г. 1962 (1,2,5,6,7,9).

Неосыпающий 1. Экадукум түршесіне жатады, сорт орташа мерзімде піседі, аурулар мен зиянкестерге орташа төзімді, шашьшуға жоғары төзімділігімен ерекшеленеді. 1000 тұқымның массасы 180-240 г. 1979 (1,4,9,11,12,13).

Таловец 55. Түршесі-экадукум, орташа мерзімде піседі, қуаңшылыққа төзімділігі ортадан жоғары. Біркелкі пісетшдігімен ерекшеленеді, мүдде шашылмайды деуге болады. Тамыр шіріңдісі, аскохитоз, үн үлпасы, асбұршақ шіркейлерімен орташа залалданады. 1000 дәннің массасы 226-322 г. 1991 (4).

Зерноградский неосыпаюшийся, 1989 (3).

Омский неосыпающийся, 1996 (1,9,12).

Таловец 50, 1992 (1,12).

Усач Казахстанский 871, 1996 (9).

АТБАС БҰРШАҚ - КОРМОВЫЕ БОБЫ - ҒАВА В(ЖА

Атбас бұршақ (ҒаЬа Ьопа Месіік) негізінен жұп қауырсын жап-ырақтарының санына қарай Рапсциа және Еи-ҒаЬа сияқты екі тұр тармақтарына ажыратылады (В.С. Муратова). Еи-ҒаЬа тұр тармага кең тараған, көптеген жұп жапырақтардан тұрады (3-4 жүп), гүлдері мен жемістері айтарлықтай ірі. Бұл тұр тармағы үш түршеге ажыратылады: ұсақ тұқымды, орташа іріліктегі жөне ірі тұқымды (64-кесте).

64-кестс Атбас бұршақтың кең тараған түршелерінщ айырмашылық бслгілсрі

Түрше	Тұқымның пішіні	Тұқымның ұзындығы, см	1000 тұқымның массасы, г	Бұршақ-қаптардың ұзындығы, см	Бұршақ-қаптарды ң ені, см
Ірі тұқымды	Жалпақ	1,8-3,0	800-1200	7-20	1,6-3,3
Орташа __^рілікгегі	Жалпақша -біліктілеу	1,2-1,6	650-800	5,5-9,0	1,2-1,6
Үсақ түқымды	Біліктілеу	0,6-1,2	300-650	3,5-8,0	0,8-1,3

Атбас бұршақтың тамыр жүйесі кіндікгі, қуатгы дамыған, топ-ырақта 1 м дейін жене одан да тереңге бойлайды.

Сабағы-тік өседі, төрт қырлы, берік, биіктігі 0,5-2,0 м, күшті жапырақтанған.

Жапырақтары-қосқауырсыңды, жалаңаш, жасыл түсті жөне қалың, 1-3 жүпты, сопақ, жиектері бүтін, ері төбесіне қарай үшкірленген.

Гүлдері-бүршақ тұқымдастарына төн, қысқа шоқгүлге (2-12 дана) жинақталған. Күлтеше жапырақтары ақ, кейде қызғылт, қанаттарында қара дақ болады. Гүлденуі ұзаққа созылады.Жемістері-етті бүршаққап, ұзындығы 35-20 см, ені 1,5-3 см, цилиндр торізді немесе жалпақ, жалаңаш немесе түкті, 3-6 түқымнан тұрады және олардың түстері қоңыр немесе қара.

Атбас бұршақтың жекелеген морфологиялық белгілері 32-суретте берілген.

32-сурет. Атбас бұршақ: 1,2-егін көгі жөңе гүлдену кезендеріндегі өсімдіктер; 3-сабактын, жоғаргы болігі; 4-жемістері; 5-түқымдары.