Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
УМКД Мол биол и ген.ОМ каз. 2016-2017.doc
Скачиваний:
1
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
6 Мб
Скачать
☆

5.6. Бақылау сұрақтары ( кері байланыс):

5.6.1. Аллельді гендердің өзара әсерлесу түрлері.

5.6.2. Аллельді емес гендердің өзара әсерлесу түрлері.

5.6.3. Пенетранттылық, экспрессивтілік, плейтропия .

5.6.4. АВ0 қан тобының генетикасы.

Үш тілдегі түсіндірме сөздер:

Қазақ тілінде

Орыс тілінде

Ағылшын тілінде

Аллель

Аллель

Allele

Генотип

Генотип

Genotype

Фенотип

Фенотип

Phenotype

Доминанттылық

Доминирование

Dominance

Толық доминанттылық

Полное доминирование

Complete dominance

Толымсыз доминанттылық

Неполное доминирование

Incomplete dominance

Кодоминанттылық

Кодоминирование

Co-dominance

№ 22-23 дәрістер

5.1. Тақырыбы: Даму генетикасы

5.2. Мақсаты: Онтогенездің генетикалық және жасушалық механизмдерін білу.

5.3. Дәріс тезистері:

5.3.1. Онтогенез: түсінігі, кезеңдері.

5.3.2. Онтогенездің жасушалық және генетикалық механизмдері.

5.3.3. Онтогенез барысында гендердің дифференциалдық белсенділігі.

Даму генетикасы онтогенез барысында тұқым қуалау ақпаратының іске асырылу механизмідерін зерттейді.

Адамның ұрықтанған жұмыртқа жасушасында ағзаның дамуының толық тұқым қуалау бағдарламасы кодталған, оны іске асырылуы ағзаның жеке тіршілік циклін қамтамасыз етеді. Адамның барлық жасушаларының құрлысы және қызметі жағынан алуан түрлілігіне қарамастан генетикалық материалы бірдей болады. Адам ағзасында 200 жуық әртүрлі жасушалардың фенотип белгілі. Әртүрлі жасушалар өздерінің гендерінің экспрессиясымен ерекшеленеді, әрі гендердің іске қосылып не істен шығарылып отыру реті детерминация нәтижесіне сай реттелінеді.

Детерминация – жасушаның түрліше бағытта жіктелуін шектеп, жасушалардың арнайы, маманданған жолмен дамуын анықтайды. Жасуша дамуының бағдарламасы морфофизиологиялық ерекшеліктер байқалмастан бұрын анықталады. Ұрықтанбаған жұмыртқа жасушасының цитоплазмасының өзінде-ақ позициялық ақпарат қалыптасады.

Жұмыртқа жасушасының цитоплазмасындағы гетерогенділіктің қалыптасу процесін ооплазмалық сегрегация, деп атайды. Нәтижесінде үш шектелген аймақ қалыптасады: анималды-вегетативті, дорзо-вентралды, терминальды (бас және құйрық бөлімдері).

Ооплазмалық сегрегация реттеуші гендердің дифференциальді экспрессиясына негіз болады.

Онтогенез барысында барлық жануарлар сияқты адам ұрығы да сегменттерге бөлінеді. Бұл процесс сегменттеліну деп аталынады, оны екі топтағы гендер бақылайды:

  1. сегрегациялық гендер болашақ сегменттердің санын анықтайды;

  2. гомеозистік гендер әр сегменттің даму бағыттарын бақылайды.

Олардың нуклеотидтер реті бірдей болғандықтан олар - гомеобокстар деп аталынады.

Қалыпты онкогенетикалық дамудың бұзылуы туа біткен ақаулықтарға әкеледі, олар балалар өлімінде маңызды роль атқарады.

5.4. Көрнекілік материал: 22-23-ші мультимедиялық дәрістер, тақырып бойынша бейнефильмдер.