Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
УМКД Мол биол и ген.ОМ каз. 2016-2017.doc
Скачиваний:
1
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
6 Мб
Скачать
☆

6.7.2. Тәжірибелік дағды құзыреттілігін бағалау:

6.7.2.1. Сызбаларды салу:

- оперонның моделі (Қуандықов Е.Ө., Аманжолова Л.Е. Молекулалық биология негіздері.б. 85, сурет 43, бірінші қатары);

6.7.3.2. Есептерді шығару.

РНҚ полимеразаны танитын сайты- ТАТААТ, -35 жүйелік ТТ ГАЦ А,

репрессор – ақуызының оперондағы танитын сайты (оператор)-АТТТТАТ, құрылымдық гендер ТАЦ кодондарымен басталып АТЦ кодондарымен аяқталады. Гендер аралығында спейсерлік ТТТТ бөліктер орналасқан.

а) осы ақпаратты пайдалана отырып, 3 құрылымдық геннен тұратын Lac–оперонының моделін құрастырыңыз: құрылымдық ген Z- 5 кодоннан тұрады, құрылымдық гендер Y және A - 4 кодоннан тұрады.

б) транскрипция жүргізіңіз, қанша а –РНҚ түзіледі?

в) трансляция жүргізіңіз, ДНҚ-ң осы бөлігінде қанша ақуыз кодталған? Олардың құрамын анықтаңыз.

6.7.2.3. Кесте толтыру:

Эукариот гендерінің реттелу деңгейлері

Эукариот гендерінің реттелу деңгейлері

Сипаттамалары

геномдық

транскрипциялық

постранскрипциялық

трансляциялық

пострансляциялық

6.7.3. Бақылау сұрақтары:

6.7.3.1. Гендер белсенділігінің критериі болып не табылады?

6.7.3.2. Про- және эукариоттар гендерінің реттелу механизмдерінің айырмашылығы неде?

6.7.3.3. Адам ағзасындағы гендер белсенділігінің реттелу механизмдерінің бұзылуының медициналық зардаптары қандай?

Үш тілдегі түсіндірме сөздер:

Қазақ тілінде

Орыс тілінде

Ағылшын тілінде

Оперон – бірнеше құрылымдық прокариоттық (кластерлік) гендерден тұратын структуралық- функциональдық бірлік, олардың белсенділігі бір ғана промотор, реттеуші ген және индуктормен реттелінеді

Оперон — cтруктурно-функциональная единица, состоящая из нескольких структурных прокариотических (кластерных) генов, активность которых регулируется общим промотором, регуляторным геном и индуктором

Operon – structural-functional unit, consisting from a few structural prokaryotic (cluster) genes, which activity regulates by common promotor, regulatory gene and inductor

Оператор – транскрипцияны бастау немесе тоқтату үшін репрессормен

немесе индуктормен байланысатын геннің реттеуші қатары

Оператор – регуляторная последовательность, с которой связывается репрессор или индуктор для остановки или начала транскрипции

Operator – regulatory sequence with which bonds repressor or inductor for beginning or disruption of transcription

Реттеуші гендер - басқа гендердің белсенділігін реттейтін гендер

Гены-регуляторы – гены, регулирующие активность других генов

Regulators genes – genes regulating activity of other genes

Репрессорлар - индуктор, оператор немесе құрылымдық гендердің соңғы өнімдерімен әрекеттесу арқылы оперон құрамындағы бірнеше құрылымдық гендердің белсенділігін (транскрипциясын) бақылайтын реттеуші гендер

Репрессоры - регуляторные гены, контролирующие активность (транскрипцию) нескольких структурных генов в составе оперона путем взаимодействия с индуктором, оператором или конечным продуктом синтеза структурных генов

Repressors – regulatory genes controlling activity (transcription) of other structural genes in the operon by interaction with an inducer, operator or end product of the synthesis of structural genes

Құрылымдық гендер - құрылымдық ақуыздар және ферменттер синтезін бақылайтын гендер

Структурные гены - гены, контролирующие синтез структурных белков и ферментов

Structural genes – genes controlling synthesis of structural proteins and enzymes

Негативті бақылау- гендер белсенділігінің ингибиторлар арқылы реттелуі

Негативнный контроль-регуляция активности генов в присутствии ингибитора

Negative control – regulation of gene activity in the presence of inhibitor

Позитивті бақылау - гендер белсенділігінің эффекторлар арқылы реттелуі

Позитивнный контроль-регуляция активности генов в присутствии эффектора

Positive control – regulation of gene activity in the presence of effector

Индуциялық реттелу типі - индуктор бар жерде жүретін реттелу

Индуцибельный оперон -происходит в присутствии индуктора

Inducible regulation – occurs in the presence of inducer

Репрессибельді оперон – соңғы өнім көмегімен реттелу

Репрессибельнный оперон- происходит в присутствии конечного продукта

Repressible regulation – occurs in the presence of final product

Кластерлік гендер – өнімдері жалпы бір қызмет атқаратын гендер

Кластерные гены- продукты которых выполняют общую функцию

Repressible regulation – occurs in the presence of final product

Қысқа мерзімді (қайтымды) реттелу – ортадағы өзгерістерге жасушаның жауап қайтарудағы эукариоттар гендерінің белсенділігі

Краткосрочная (обратимая)

регуляция активности генов эукариот, которая представляет собой ответ клетки на изменения в среде

Short-term (reversible) regulation of eukaryotic genes which represents response of an organism to changes in the environment.

Ұзаққа созылған (қайтымсыз) – дамудың ұрықтану және зиготаның түзілуінен бастап көп жасушалы ағза түзілгенге дейін аралықта жүретін детерминация, дифференциация үдерістеі іске асатын эукариоттар гендерінің белсенділігі

Длительная (необратимая) регуляция активности генов эукариот, которая имеет место в процессах детерминации, дифференциации и других процессах развития от момента оплодотворения яйцеклетки и образования зиготы до ее превращения в мнгоклеточный организм.

Long-term (irreversible) regulation of activity of eukaryotic genes that takes place in determination, differentiation and other processes of development from the moment of fertilization and zygote formation to appearance of a multicellular organism.

Құрастырушы: оқыт. Какишева Г.Т.

7-тәжірибелік сабақ