6.1. Тақырыбы: Белгілердің тіркес тұқым қуалауы. Тұқымқуалаушылықтың хромосомалық теориясы

6.2. Мақсаты: Студенттерде дәрігердің жұмысында аурулардың тұқым қуалау типін анықтауға қажет генмен бақыланатын адам белгілерінің (ауруларының) тіркес тұқым қуалауы және оның бұзылуы туралы білім және түсінік қалыптастыру

6.3. Оқыту міндеттері:

- белгілердің тіркес тұқым қуалау заңдылықтарын білу;

- тұқым қуалаушылықтың хромосомасомалық теориясының негізгі қағидаларын білу;

- тіркес тұқым қуалау және тіркесудің бұзылуын ажырата алу.

6.4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:

6.4.1. Т. Морган ашқан тұқым қуалау заңдылықтары. Тіркес тұқым қуалау және оның цитологиялық негізі.

*6.4.2. Тіркесу топтары. Адамның аутосомдық және гоносомдық тіркесу топтары.

6.4.3. Тіркесудің бұзылуы және оның цитологиялық негізі.

6.4.4. Тұқым қуалаушылықтың хромосомасомалық теориясының негізгі қағидалары.

6.4.5. Хромосомалардың генетикалық картасын құрастыру.

* Ағылшын және орыс тілдерінде талдау үшін

6.5. Сабақ оқу және оқыту әдістері:

- студенттердің сабақтың мәнін, мақсатын және міндеттерін түсінгенін, қысқа, анық, жүйелі сөйлеуге және түсінген материалын сызба иұсқа, график, сурет түрінде көрсетуге және видео материалды түсіну қабілетін анықтауға бағытталған ауызша сұрау және тестік бақылау.

6.6.Әдебиет:

Негізгі:

1.6.1.Биология. Под ред. Ярыгина В.Н. М., 2001. Кн. 1 с. 222-233.

1.6.2. Генетика. Под ред. Иванова В.И, М., 2006, с. 116-125.

1.6.3. Жимулев И.Ф. Общая и молекулярная генетика. Новосибирск., 2010, с.9 – 34.

1.6.4.Заяц Р.Г. Общая и медицинская генетика. Р-на-Д., 2002, с. 76-80, 84-87.

1.6.5. Медицинская генетика. Под ред. Бочкова Н.П.. М., 2010, с.129 – 163.

1.6.6. Медицинская генетика. Под ред. Бочкова Н.П.. М., 2004, с. 30-33.

1.6.7. Медицинская биология и генетика. Под ред. Куандыкова Е.У., А., 2004, с. 81-98.

6.7. Бақылау:

6.7.1. Когнитивтік (білім) құзырлылықты бағалау:

6.7.1.1. Тақырыптың 5 сұрақтары бойынша білімдерін бағалау.

6.7.1.2. Он тестік сұрақтардан тұратын 3 нұсқа бойынша бағалау және қателерін талқылау.

6.7.2. Практикалық дағдыны (құзырлылықты) бағалау:

6.7.2.1. «Тәуелсіз және тіркес тұқым қуалауларда пайда болатын гаметалар» кестесін толтыру.

Тәуелсіз және тіркес тұқым қуалауларда пайда болатын гаметалар

Шағылыстыру түрлері	Генотиптер	Тәуелсіз тұқым қуалауда пайда болатын гаметалар	Тіркес тұқым қуалауда пайда болатын гаметалар (егер доминантты гендер ата-ананың бірінен алынған болса)
Моногибридті шағылыстыру	АА; Аа; Вв; сс
Дигибридті шағылыстыру	АаВв; ССдд
Полигибридті шағылыстыру	ВВСсДд

6.7.3. Өзін – өзі жетілдіру құзырлылығы:

6.7.3.1. « Жалпы генетика» қортынды бақылауына дейін «Адамның жыныс генетикасы» презентациясын бағалау.

Үш тілдегі кілтті сөздер:

На казахском языке	На русском языке	На английском языке
Тіркес тұқым қуалау - бір хромосомада (тіркесу тобында), ара қашықтығы 50 морганидтен азырақ орналасқан гендердің бірге тұқым қуалауы	Сцепленное наследование - совместное наследование генов, расположенных в одной хромосоме (группе сцеплении), на расстоянии менее 50 морганид	Linked inheritance - joint inheritance of genes, located in one chromosome (link group) on the distance to 50 morganids
Тіркесу тобы - бір хромосомада орналасқан гендер тіркесу тобын құрайды, тіркесу топбының саны хромосомалардың гаплоидтықжиынтығына тең	Группа сцепления - гены расположенные в одной хромосоме, число групп сцепления равно гаплоидному набору хромосом	Link group - genes located in one chromosome, number of link group equal to haploid sets of chromosomes
Жыныспен тіркесіп тұқым қуалау –жыныс хромосомаларында орналасқан гендердің тұқым қуалауы	Наследование, сцепленное с полом - наследование генов, расположенных в половых хромосомах	Sex - linked inheritance - inheritance of genes, located in sex chromosome
Кроссинговер, хромосомалардың учаскелерімен (гендерімен) мейозе I алмасуы	Кроссинговер, обмен участками хромосом (генами) в мейозе I	Crossingover - exchange of parts of chromosomes (genes) during meiosis I

Құрастырған: Нұртаева Қ.С.

21-тәжірибелік сабақ