6.7.2. Тәжірибелік дағды құзыреттілігін бағалау:

Геннің / ақуыздың жасушадағы қызметі

Ген / ақуыз

Ісік

myc

cyclinsD, E

pl5

pl6

pRB

p53

Bcl-2

Теломераза

APC

BRCA1, BRCA2

Репарацияның гендері

ATM

Қазақ тілінде

Орыс тілінде

Ағылшын тілінде

Канцерогенез – ағзаның қалыпты жасушаларының ісік жасушасына айналуына алып келетін көп сатылы күрделі үрдіс

Канцерогенез – сложный многоэтапный процесс, ведущий к глубокой опухолевой реорганизации нормальных клеток организма

Carcinogenesis – complex, multistep process of development of malignant tumors

Канцерогендік фактор-адамдардағы қатерсіз және қатерлі ісіктердің туындау пайда болуына немесежиілігін артыуына әсер ететін, фактор

Канцерогенный фактор-фактор, воздействие которого вызывает или достоверно увеличивает частоту возникновения доброкачественных или злокачественных опухолей у людей.

Carcinogenic factor – a factor which causes or increases frequency of appearance of benign or malignant tumours in humans.

Қатерлі ісіктер – жасушаның бақыланусыз бөлінуімен, инвазивті өсіумен және моноклондылығымен сипатталатын ісіктер

Злокачественные опухоли– опухоли, характеризующиеся бесконтрольным делением клеток, инвазивным ростом и моноклональностью

Malignant tumors – tumors characterized by unlimited division of cells, invasive growth and monoclonality

Протоонкогендер – жасушаның бөлінуін, өсуін және жасушалардың өзара әсерін реттейтін гендер, олардың мутациясы қатерлі ісіктің дамуына әкеледі

Протоонкогены – гены, регулирующие деление, рост и взаимодействие клеток, мутации которых приводят к развитию злокачественной опухоли

Proto-oncogenes – specific group of genes, regulating cell division and growth, mutations of which result in development of malignant tumor

Супрессор гендері – жасушаның бөлінуін және жіктелу үрдісінен шығуына тежеуші әсер ететін гендер

Гены-супрессоры оказывают тормозящее влияние на процессы клеточного деления и выхода из процесса дифференцировки

Suppressor-genes – group of genes suppressing action of oncogenes and preventing process of oncogenesis

Вирустық онкогендер-бұл жоғары сатыдағы ағзалардың жасушасына вирус геномы еніп, модификацияланған гендер.

Вирусные онкогены-это модифицированные гены высших организмов, когда-то попавшие в вирусные геном.

Viral oncogenes – modified genes of superior organisms introduced there by viral genome.

Мутация – генетикалық материалдың тұрақты өзгерісі

Мутация - стойкое изменение генетического материала

Mutation – persistent changes in genetic material.

Транслокация – хромосома бөлігінің немесе геннің жаңа, өзіне тән емес орынға ( локус) сол немесе басқа хромосомаға ауысуынан хромосоманың қайта құрылу типі

Транслокация – тип хромосомной перестройки (мутации), заключающийся в переносе гена или участка хромосомы в новое, необычное положение (локус) в той же или другой хромосоме

Translocation – a type of chromosomal aberration when a gene or a fragment of chromosome is transferred to a new location on the same or different chromosome.

Амплификация- протоонкогендердің көшірмелерінің көбеюі, белсенділігінің жоғарлауына алып келеді. Үнемі белсенді болудың нәтежиесі трасформацияланған ісік жасушаларына алып келеді

Амплификация- увеличение числа (копий) протоонкогенов, которые в норме обладают небольшой активностью. В итоге общая активность может привести к опухолевой трансформации клетки.

Amplification – increasing number (copies) of proto-oncogenes which have moderate activity. As a result overall activity can lead to malignant transformation of a cell.

Теломераза – сызықты ДНҚ молекуласының жаңа тізбегін ұзартатын, қатерлі ісіктерде және басқа жасушаларда белсенді болатын арнайы фермент

Теломераза  –

специфический фермент, удлиняющий дочерние цепи линейных молекул ДНК, активны в злокачественных опухолевых и других клетках

Telomerase – specific enzyme that extends daughter chains of linear DNA molecules, active in malignant tumour cells and some other cells.

Моноклоналдылығы- қатерлі ісікбір генетикалық өзгерісі бар жасушадан пайда болады. Олар бір ізашар жасушадан пайда болған, генетикалық бірыңғай жасушалар клоны болып саналады.

Моноклональность-злокачественная опухоль развивается из одной генетически измененной клетки, т.е. представляет собой клон, потомство генетически однородных клеток, возникших из одной клетки.

Monoclonality – malignant tumour develops from a single genetically transformed cell, a generation of genetically identical cells produced from a single cell.

Инвазивті өсу- бұл ұлпа кедергілері арқылы ісік жасушаларының белсенді ену болып табылады.

Инвазивные рост- - это активное проникновение опухолевых клеток через тканевые барьеры. 

Invasive growth – active penetration of tumour cells through tissue barriers.

Автономдылығы- ісіктік жасушалардың ағзаға бағынбай өсуі

Автономность - это самостоятельный, независимый от организма рост опухоли.

Autonomy – independent of an organism growth of a tumour.

Тіршілігін жоймауы-қалыпты жасушалар тіршілігін жояды, олардың тіршілік циклінде бағдарланған өлім- апоптоз болады. Бірнеше бөлінуден кейін олар өледі.Ісік жасушасы кез келген ағзада бөліну шегі болмайды,

ағзадан тыс - олар тіршілігін жоймайды.

Бессмертие - нормальные клетки смертны, их жизненный цикл включает запрограммированную смерть - апоптоз . Будучи высажены в культуру, они погибают, пройдя несколько циклов деления. Клетки опухоли не знают предела для размножения ни в организме, ни вне его - они бессмертны

Immortality – normal cells are mortal, their life cycle includes programmed cell death – apoptosis. In a culture they die after several cell division cycles. Tumour cells do not stop dividing, i.e. they are immortal.

Метастаз беру- алғашқы ісік ошағынан басқа ұлпаларға жасушалардың таралуы нәтежиесінде екіншілік ісік ошақтарының пайда болу үдерісі.

Метастазирование- процесс образования вторичных очагов опухолевого роста (метастазов) в результате распространения клеток из первичного очага в другие ткани.

Metastasis – tumour implants that have lost anatomical connection with primary tumour location.