Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
УМКД Мол биол и ген.ОМ каз. 2016-2017.doc
Скачиваний:
1
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
6 Мб
Скачать
☆

6.7.2. Тәжірибелік дағды құзыреттілігін бағалау:

6.7.2.1. Сызба салу:

- рибосоманың құрлысы (Мушкамбаров Н.Н., Кузнецов С.Л. Молекулярная биология, б. 154, сурет. 3.47).

- геннің трансляция үдерісін сызу.

6.7.2.2. Есептер шығару:

  1. Инсулин ақуызы 51 аминқышқылынан тұрады. Ақуыз инсулинін кодтайтын гендегі нуклеотидтер санын анықтаңыз.

  2. Есеп шығару -Трансляция процесінде т- РНҚ 30 молекуласы қатысты. Ақуызды синтездейтін амин қышқылының санын анықтаңыз, сондай- ақ осы ақуызды кодтайтын гендегі триплеттер мен нуклеотидтер санын анықтаңыз.

  3. Есеп шығару Полипептидтік тізбектің биосинтезіне т- РНҚ УУА, ГГЦ, ЦГЦ, ААГ, ЦГУ антикодондарымен қатысты. Осы полипептидтік тізбектегі ақпаратты тасымалдайтын ДНҚ молекуласы тізбегінің әрбір нуклеотидтік қатарын анықтаңыз. ДНҚ молекуласы қос тізбегінің А, Г, Т, Ц нуклеотидтер санын анықтаңыз.

  4. Есеп шығару Ақуыз молекуласының бір бөлігіндегі амин қышқылының орналасу ретін көрсетіңіз, егер ДНҚ молекуласының нуклеотидтік қатары төмендегідей кодталатын болса:

...ГГТ АЦА ЦТЦ ААГ ГТА...

Егер химиялық жолмен ДНҚ молекуласының 6 нуклеотиді алынып тасталатын болса, жауап қалай өзгереді?

6.7.3. Бақылау сұрақтары:

6.7.3.1. Трансляцияның мәні мен маңызы неде?

6.7.3.2. Про- және эукариоттар трансляциясының ерекшеліктері.

6.7.3.3. Трансляция үдерісінде рибосоманың, т-РНҚ-ның рөлі қандай?

6.7.3.4. Трансляция қателерінің пайда болу механизмдерінің себебі неде және олардың медицинада маңызы қандай?

Үш тілдегі түсіндірме сөздер:

Қазақ тілінде

Орыс тілінде

Ағылшын тілінде

Аминоацил-т-РНҚ-синтетаза – ақуыз биосинтезі үдерісінде аминқышқылын өзіне сәйкес тасымалдаушы РНҚ-мен байланыстыратын фермент

Аминоацил-т-РНК-синтетаза – фермент, связывающий аминокислоту с соответствующей ей транспортной РНК в процессе биосинтеза белка

Aminoacyl-t-RNA synthetase - enzyme, binding aminoacid with corresponding t-RNA during protein biosynthesis

Пептидил-трансфераза –полипептидтік тізбектегі аминқышқылдарын байланыстыратын фермент

Пептидил-трансфераза- фермент, связывающий аминокислоты в полипептидную цепь

Трансляция – а-РНҚ кодондар ретінің полипептидті тізбектегі аминқышқылдарының ретіне аударылуына негізделген ақуыз биосинтезінің үдерісі

Трансляция – процесс биосинтеза белка, основанный на переводе последовательности кодонов и-РНК в аминокислотную последовательность полипептидной цепи

Translation – process of biosynthesis of protein, based on turning of codon sequences of m-RNA into aminoacid sequencies of polypeptide chain

Генетикалық код – а-РНҚ-да триплеттер немесе кодондар түрінде жазылған тұқым қуалау ақпаратының ақуыз молекуласының аминқышқылдар қатарына аударылуының табиғи механизмі

Генетический код – природный механизм перевода наследственной информации, записанной в и-РНК в виде кодонов или триплетов, в аминокислотную последовательность белковой молекулы

Genetic сode – natural mechanism of converting of genetic information written in m-RNA by codons or triplets into aminoacid sequence of protein

Артықшылығы – белгілі бір аминқышқылдарының бірнеше (2 және одан көп) кодондармен анықталуы

Вырожденность – кодирование определенных аминокислот несколькими (2 и более) кодонами

Degeneracy - coding of certain amino acids with several (two or more) codons

Коллинеарлығы – полипептидтік тізбектегі аминқышқылдарының орналасу ретінің оларды кодтайтын а-РНҚ-дағы триплеттер ретіне сәйкестілігі

Коллинеарность – соответствие порядка расположения аминокислот в полипептидной цепи порядку расположения кодирующих их триплетов в и-РНК

Collinearity - accordance of order of aminoacids in polypeptide chain to order of arrangement of their encoding triplets in m-RNA

Қайта жабылмайтындығы – трансляция барысында кез келген нуклеотидтің тек қана бір триплет (кодон) құрамына кіруі

Неперекрываемость – вхождение любого нуклеотида в состав только одного триплета (кодона) в процессе трансляции

Nonoverlapping – introducing (presence) of any nucleotide only in one triplet (codon) in the translation process

Үздіксіздігі - «код үтірсіз», трансляция барысында а-РНҚ –ның бірінші триплеттен соңғы триплетке дейін генетикалық ақпараттың (кодондардың) тоқтамсыз, үздіксіз оқылуы

Непрерывность - «код без запятых», непрерывное, без остановок считывание генетической информации от первого до последнего триплета в и-РНК в процессе трансляции

Nonterruptivity - "code without commas", discontinuous, non-stop reading of genetic information from first to the last triplet in m-RNA in translation process

Триплеттілігі – үш қатар орналасқан көршілес нуклеотидтердің бір аминқышқылды кодтауы

Триплетность – кодирование одной аминокислоты тремя смежными нуклеотидами (триплетом или кодоном)

Tripletness – encoding of one aminoacid by three adjacent nucleotides (triplet or codon)

Универсалдығы – барлық тірі ағзаларда (өте сирек) белгілі бір аминқышқылдарының бірдей кодондармен анықталуы

Универсальность – кодирование определенных аминокислот у всех живых организмов (за редким исключением) одними и теми же кодонами

Universality – coding of certain aminoacids in all living organisms (with rare exceptions) by the same codons

Ақуыз фолдингі – пептидтік тізбектің үшінші реттік құрылымына қарай оралым жасауы

Фолдинг белков—сворачивание пептидной цепи в правильную трехмерную структуру

Protein folding – folding of a peptide chains into a correct three-dimensional structure.

Рибосома – екі тең емес суббірліктен тұратын органоид. Кіші суббірлік бір молекула рРНҚ және 33 ақуыз молекуласынан түзілген. Үлкен суббірлік біріккен 3 молекула рРНҚ және 40 жуық ақуыздан түзілген

Рибосома - органоид, состоящий из двух неравных частей-субъединиц. Малая субъединица образована одной молекулой рРНК и 33молекулами белка.

Большая субъединица объединяет 3 молекулы рРНК и около 40 белков.

Ribosome – an organelle consisting of two subunits. Small subunit contains one rRNA molecule and 33 protein molecules. Large subunit contains 3 rRNA molecules and about 40 proteins.

Триплет – бір аминқышқылын кодтайтын үш нуклеотид

Триплет - три нуклеотида ДНК, кодирующие одну аминокислоту

Triplet – three DNA nucleotides coding for one amino acid.

Кодон - бір аминқышқылын кодтайтын аРНҚ-ның үш нуклеотиді

Кодон - три нуклеотида и-РНК, кодирующие одну аминокислоту

Codon – three mRNA nucleotides coding for one amino acid.

Құрастырушы: оқыт. Какишева Г.Т

6 - тәжірибелік сабақ