39. Заключныя заняткі ў сістэме вывучэння мастацкага твора.

На ўступных занятках задача настаўніка заключаецца ў тым, каб зацікавіць вучняў творам, арганізаваць яго чытанне, абудзіць у школьнікаў патрэбнасць у асэнсаванні прачытанага.. На заключных жа занятках неабходна не толькі паўтарыць і замацаваць вывучанае, пракантраляваць веды вучняў, а найперш асэнсаваць твор нібы спачатку. Да таго ж важна не паўтараць яшчэ адзін раз ход аналізу ў сціслым выглядзе. На заключных занятках патрэбны новыя прыѐмы разбору, якія б стымулявалі жаданне вучняў і на гэтым этапе атрымаць новыя веды. У залежнасці ад мэты і задач у методыцы вылучаюцца наступныя віды заключных заняткаў – абагульняльныя, праблемныя і паглыбляючыя. Змест заключных заняткаў можа быць накіраваны на паглыбленае разуменне аўтарскай пазіцыі, характараў герояў, месца твора або ўсѐй творчасці пісьменніка ў агульным літаратурным працэсе і ў жыцці грамадства. Паўторнае чытанне твора, абагульняльная гутарка (дыспут), лекцыя настаўніка, віктарына, літаратурны дыктант, конкурс чытальнікаў, даклады і рэфераты вучняў, супастаўленне мастацкага твора з яго рэальнай асновай, са спектаклем або кінаверсіяй – асноўныя метады і прыѐмы на заключных занятках. Заключныя заняткі – гэта не паўтарэнне раней вывучанага, а менавіта падвядзенне вынікаў. Выбар формаў працы павінен быць абгрунтаваны. На заключных занятках неабходна стварыць у класе такую атмасферу, каб у вучняў узнікла жаданне яшчэ раз звярнуцца да твора. Эфектыўным можа быць на гэтым этапе, напрыклад, супастаўленне сюжэта твора і яго рэальнай асновы. Ідэя напісання аповесці "Сотнікаў", напрыклад, была падказана В. Быкаву самім жыццѐм. Пісьменніку ўспомнілася гісторыя чалавека, якога лічылі загінуўшым. За ўмелае камандаванне акружаным батальѐнам ѐн быў "пасмяротна" ўзнагароджаны, яго ставілі ў прыклад маладым байцам. Але ў час Яска-Кішынѐўскай аперацыі малады разведчык Васіль Быкаў сустрэў былога аднапалчаніна ў лагеры для нямецкіх ваеннапалонных у форме ўласаўца. Выявілася, знаѐмы пісьменніка не загінуў, а трапіў у палон да немцаў. Перад ім, як і перад Рыбаком, было два шляхі: канцлагер або служба ў ворага. Інстынкт самазахавання ўзяў верх, і ѐн, упэўнены ў тым, што пры першым зручным выпадку ўцячэ да сваіх, выбраў другі шлях. Час ішоў, але выпадку не было, і вось былы камандзір Чырвонай Арміі са зброяй у руках выступае ўжо супраць сваіх, хаця і страляе ўгару. Жадаючы выжыць за любы кошт, чалавек становіцца здраднікам.

Змест і методыка правядзення заключных заняткаў шмат у чым залежыць ад родавай і жанравай спецыфікі твора. Вывучэнне лірыкі лагічна завяршыць конкурсам на лепшую дэкламацыю вершаў, драматычнага твора – абмеркаваннем спектакля або лекцыяй пра тэатральнае жыццѐ п'есы, эпічнага твора – дыспутам, канферэнцыяй, супастаўленнем з іншымі мастацкімі творамі. Пасля вывучэння шматпланавых, шматпраблемных твораў заключны ўрок (заняткі) можна правесці ў форме гутаркі або семінара і засяродзіць увагу вучняў на асноўных праблемах, узнятых аўтарам. На заключных занятках важна не толькі падвесці вынікі папярэдняй працы над творам, а найперш сістэматызаваць веды вучняў, выявіць трываласць іх перакананняў, якія склаліся ў час аналізу, стымуляваць цікавасць да творчасці канкрэтнага пісьменніка, да літаратуры ў цэлым.