43.Краязнаўчая праца па беларускай літаратуры.

Літаратурнае краязнаўства. Пачынаючы з 20-х гадоў мінулага стагоддзя, ў школах Беларусі вялікае значэнне надаецца краязнаўчай працы, важнае месца ў якой займае літаратурнае краязнаўства. Школьнае літаратурнае краязнаўства вывучае літаратурную гісторыю мясцовасці, на тэрыторыі якой знаходзіцца школа: фальклор, жыццѐ і творчасць пісьменнікаў-землякоў, мясціны, звязаныя са знакамітымі пісьменнікамі, іншыя літаратурныя факты. Сучасная методыка вылучае наступныя формы пазакласнай працы па літаратурным краязнаўстве ў школе: гурткі, экскурсіі і экспедыцыі, вечарыны, канферэнцыі, арганізацыя куткоў, музеяў. Самымі пазнавальнымі і цікавымі для вучняў з‘яўляюцца экскурсіі і экспедыцыі, першыя з якіх маюць пераважна адукацыйна-выхаваўчую накіраванасць, другія – праводзяцца яшчэ і з навукова-даследчай мэтай. У час экскурсіі вучні знаѐмяцца з добра вядомымі літаратурнымі фактамі, а ўдзельнікі экспедыцыі дадаткова імкнуцца знайсці раней невядомае. У экспедыцыі, як правіла, прымаюць удзел члены літаратурна-краязнаўчага гуртка. Экскурсіі вызначаюцца разнастайнасцю відаў. В.Я. Ляшук, аўтар шматлікіх навуковых прац па методыцы выкладання беларускай літаратуры, найбольш пашыранымі лічыць экскурсіі па мясцінах жыцця і творчасці пісьменніка (біяграфічныя), па мясцінах, апісаных у яго творах. Літаратурна- краязнаўчая экскурсія можа быць прысвечана некалькім пісьменнікам падобнага лѐсу, літаратурнаму жыццю пэўнага рэгіѐна Беларусі (роднага горада, раѐна, сельскага савета) [2, с. 73 – 87]. У метадычнай літаратуры вылучаюцца і комплексныя экскурсіі, мэтай якіх з‘яўляецца знаѐмства вучняў з гісторыяй краю, яго літаратурным жыццѐм, дойлідствам, помнікамі, побытам жыхароў і прыродай. Літаратурна-краязнаўчая праца ў школе прыносіць свой плѐн і становіцца эфектыўнай, калі яна бесперапынная і арганізацыйна прадуманая. Вынікі даследчай дзейнасці гурткоўцаў і ўдзельнікаў экспедыцый падагульняюцца і ацэньваюцца на літаратурных канферэнцыях і вечарынах. Калі ж у выніку працяглай і мэтанакіраванай працы накоплены багаты літаратурна-краязнаўчы матэрыял, узнікае неабходнасць стварэння школьнага музея. У школах Беларусі існуюць літаратурныя музеі некалькіх відаў. Матэрыялы, якія адлюстроўваюць жыццѐ і творчасць пісьменнікаў той мясцовасці, дзе знаходзіцца школа, з‘яўляюцца экспанатамі літаратурна- краязнаўчага музея. Асноўныя перыяды развіцця літаратуры свайго краю знаходзяць адлюстраванне ў гісторыка-літаратурным музеі. У школах мясцовасцей, дзе жыў і працаваў знакаміты пісьменнік, створаны манаграфічныя гісторыка-літаратурныя музеі. Фонд школьных літаратурных музеяў звычайна складаюць кнігі з аўтографам пісьменніка, копіі рукапісаў, фотаздымкі, рэпрадукцыі твораў жывапісу, прылады працы, мэбля і г. д. Дзейнасць літаратурных муУ літараратурна-краязнаўчы гурток запісваюцца вучні, якія цікавяцца культурна-літаратурнымі з‘явамі, звязанымі з роднымі мясцінамі. Гурткоўцы, як правіла, знаѐмяцца з жыццѐвым і творчым шляхам пісьменнікаў-землякоў або тых майстроў слова, жыццѐ і творчасць якіх звязана з тэрыторыяй, на якой знаходзіцца школа. Удзельнікі літаратурна-краязнаўчага гуртка вывучаюць мясцовы фальклор, перапісваюцца з пісьменнікамі, супрацоўнічаюць з літаратурнымі музеямі, чытаюць творы, у якіх апісаны родныя мясціны.зеяў, клубаў, куткоў метадысты адносяць да сінтэтычных відаў пазакласнай працы.