4.4 Беттер сапасының бөлшектердің тотқа төзiмдiлiгiне әсерi

Болаттан жасалған бөлшектер беттерiнiң тотқа ұшырауына газдардың, сүйықтардың, атмосфералық құбылыстардың әсерi себеп болады. Бөлшектердің беттерi неғұрлым кедiр-бұдыр болса, тоттың оларды жеп жiберуi соғұрлым тез болады.

Бөлшектер беттерiнiң тотқа төзiмдi, төзiмсiз түрлерi 4.8-суретте көрсетiлген.

4.8-сурет. Тотқа төзiмді /а/ және төзiмсiз /б/ беттер

4.5 Өңдеу сапасына әсер ететiн технологиялық факторлар

Өңдеу сапасына әсер ететiн технологиялық деректерге өңдеу режимдерiн, аспаптың неше түрлi геометрияларын және СҚАД¹ технология жүйесiнiң серпiмдi қатаңдығын жатқызады.

4.5.1. Беттер сапасының геометриялық көрсеткiштерiне өңдеу режимдерiнiң әсерi

Кесу жылдамдығын, берiстiң неше түрiн, әдiптiң мәнiн өңдеу режимдерi деп айтады. Болат және шойыннан жасалған бөлшектерді токарьлық станокта жонған беттердiң кедiр-бұдырлығының кесу жылдамдығымен байланысы 4.9-суретте көрсетiлген.

4.9­Сурет. Бөлшектерді жону кезiндегi кедiр-бұдырлықтың кесу жылдамдығына қатынасы

Тұтқырлы болат бөлшектерді шағын жылдамдықпен жонған кезде аспаптың алдыңғы бетiнде шор деген құбылыс пайда болып, оның әсерiнен кесу үдерісi дiрiлдеп, вибрацияға айналып кетедi. Осының салдарынан беттiң кедiр-бұдырлығы үдей бередi. Кесу жылдамдығы бiр кемелге жеткенде (V = 20 м/мин/) жаңағы аспаптың алдыңғы бетiндегi шор жұлынып, кесу үдерісi қайтадан қалпына тұсе бастайды. Осы мезетте кедiр­бұдырлығы азайып, әрлеуге ыңғайланады. Мұндай құбылысты шойыннан жасалған бөлшектерді жонған кезде байқай алмайсыз, өйткенi шойында тұтқырлық деген қасиет болмайды.

Шойынның құрылымы көбiне графиктерден тұратындықтан, олар үгiтiлмелi материал болып есептеледi. Сондықтан да, шойыннан жасалған бөлшектерді жонғанда кесу жылдамдығының артуы мен оның кедiр-бұдырлығы азая бередi.

Осындай зандылықтарды бөлшектерді ажарлау операцияларымен өңдегенде де байқауға болады /4.10-суреттi қараңыз/. 4.10­суретте шойыннан және болаттан жасалған бөлшектерді жону және центрсiз ажарлау кезiндегi кедiр-бұдырлықтың берiспен байланысы көрсетiлген.

4.10­Сурет. Бөлшектерді ажарлау кезiндегi кедiр-бұдырлықтың кесу жылдамдықтарына қатынасы, Vk – ажарлаушы аспаптың айналу жылдамдығы, Vз – дайындаманың айналу жылдамдығы

4.11­Сурет. Бөлшектерді жону және центрсiз ажарлау кезiндегi кедiр-бұдырлық пен берiстердiң арасындағы байланыс графигi

Әдiптiң қалыңдығы өңделген беттердiң кедiр-бұдырлығына онша әсер етпейдi.

Бөлшектің бетiн суперфиништеу кезiндегi оның кедiр-бұдырлығы сол операцияның жүргiзу уақытына байланысты болады /4.12-суреттi қараңыз/.

4.12-сурет. Суперфиниш операциясы кезiндегi кедiр-бұдырлықтың оны жүргiзу уақытымен байланыс графигi

4.5.2. Беттер сапасының геометриялық көрсеткiштерiне кескiш аспап бұрыштарының әсерi

Бөлшектің өңделген бетiнiң кедiр-бұдырлылығын ажарлау және жеткiзу аспаптары қиыршықтығының әсерi 4.13-суретте көрсетiлген.

4.13-сурет. Кедір-бұдырлылыққа ажарлау аспабының қиыршықтылығының әсері

Аспаптың қиыршық түйiрлерi неғұрлым көп, майда болса, өңделген бет соғұрлым таза болады.

Жүздi кескiш аспаптардың геометриялық бұрыштары және керектi элементтерi 4.14-суретте көрсетiлген.

4.14-сурет. Жүзді кескіш-аспаптардың геометриялық кесу бұрыштары

Ондағы 1 – жүздi кескiш аспап; 2 – дайындама; 3 – кескiш-аспаптың артқы бетi; 4 – кескiш-аспаптың алдыңғы бетi; 5 – қосалқы кескiш жүзi; 6 – негiзгi кескiш жүзi; – алдыңғы кесу бұрышы; – артқы кесу бұрышы; – планда көрiнетiн негiзгi бұрыш; – планда көрiнетiн қосалқы бұрыш; – аспаптың ұшындағы жұмырлану радиусы /кейде жұмырлану фаскасы болуы мүмкін/.

Көрсетiлген жүздi кескiш-аспаптың параметрлерi iшiнде, өңделетiн беттiң кедiр-бұдырлығына молырақ әсер ететiнi – және ч.

Олардың арасындағы байланыс графигi 4.15-суретте келтiрiлген.

4.15-сурет. Бөлшек беттерінің кедір-бұдырлылығына аспаптың және параметрлерінің тигізер әсерлері

неғұрлым көп болса, кедiр-бұдырлылықтың мәнi соғұрлым арта бередi. Ал тең болғанда, аспаптың аты да өзгерiп кетедi, ол ойма жонатын аспап болып шыға келедi.

Беттердi тазалай өңдегенде аспаптың ұшындағы жұмырлау радиусы мен фаскасының мәнiн берiстiң мәнiнен бiрнеше рет көп етiп алады да, тазалай өндейтiн технологияның режимдерiне түсiре қояды. Айта кетсек, бұларға тән жоғары жылдамдық , аз берiс болса және өте жұқа әдiптер.