6.6 Сқад жүйесiнiң серпiмдi жылжуын статикалық келтiру өлшемiн өзгерту арқылы басқару
Көптеген СҚАД жүйелерiнiң статикалық келтiру өлшемiн оның жұмыс iстеуi кезiнде өлшеуге мүмкіндiк болмайды; әсте оны қосымша индуктивтi датчиктер арқылы өлшейдi немесе станокты тоқтатып, оның үстелiн керi бағытта жылжыту арқылы статикалық келтiру өлшемiне түзету бередi. Жылжытуды станоктың көлденең берiсiнiң айналтқышын (маховик) қолмен бұрау арқылы немесе автоматты режимде жүргiзедi.
Көлденең фрезер станогының статикалық келтiру өлшемiне автоматты түрде түзету енгiзу жүйесiнiң блокты сызбасын қарастырайық.
6.21-суретте көрсетiлген Ас – көлденең фрезер станогының статикалық келтiру өлшемi.
6.21-сурет. Көлденең фрезер станогының статикалық келтiру
өлшемiне автоматты түзету енгiзу жүйесiнiң блокты сызбасы Ас – статикалық келтiру өлшемi; 1– серпiмдi жылжулардың мәнiн берушi торап; 2– индуктивтi датчиктер; 3 – салыстырушы торап; 4– үдетушi торап; 5 – атқарушы торап.
СҚАД жүйесi элементтерiнiң берiлген қосынды серпiмдi жылжуының мәнi (1) серпiмдi жылжудың мәнiн берушi торабы арқылы бередi. Өңдеу кезiндегi пайда болатын серпiмдi жылжу (2) датчиктерiмен тiркелiп, электр сигналдары ретiнде (3) салыстырушы торабына бағытталады.
Осы жерде екi датчиктiң көрсеткiштерi бiрiне бiрi қосылып, 1-берушi тораптың көрсеткiшiмен салыстырылады. Салыстыру торабының жұмысының нәтижесiнде айырмашылық сигналы туады; бұл сигналдың мәнi және бағыты болады; бұл айырмашылық сигналы (4) үдетушi торап арқылы үдетiлiп, (5) атқарушы органға берiледi; атқарушы орган түскен сигналдың мәнi мен бағытына қарай өзiнiң жылдамдық айналуын не үдетедi, не бәсеңдетедi; сөйтiп кесушi фреза өз жұмысын кесу объектiсiнiң ыңғайына қарай бейiмдеп отырады. Мұндай жүйелердi бейiмделу жүйелерi дейдi.
Мұндай жүйелердiң өндiрiске мейлiнше кең тарамауының бiр басты себебi – металл кесетiн станоктардың атқарушы органдарының бiрқалыпты бәсең жұмыс iстеуiн қамтамасыз етудiң қиынға түсуi.
7-тарау. ТЕХНОЛОГИЯЛЫХ ПРОЦЕСТЕРДІ ЖОБАЛАУ
7.1. Жобалаудың техникалық және экономикалық принциптерi мен мақсаты
Технологиялық процестерді жобалаудың негiзiне екi принцип қарастырылған: техникалық және экономикалық.
Техникалық принцип бойынша жобаланатын технологиялық үдеріс /ТҮ/ берiлген өнiмдi жасаудағы, оның жұмыс сызбасында көрсетiлген барлық талаптарды және қойылған техникалық шарттарды сапалы және уақытында орындап шығу керек.
Экономикалық принцип бойынша бұйымды жасау еңбектi аз жұмсай отырып үнемдi өндiрiс шығындарымен өтуi қажет.
Бұйымдарды шығарудың технологиялық үдерістерi өңдiрiсте қолданатын құрал-саймандардың барлық мүшкiншiлiктерiн толық пайдалануды, тез және ең аз өзiндiк құнмен жасауды қамтамасыз етуi тиiс. Жобалаудың техникалық принциптерi тұрғысында тең, нақты бiр бұйым жасаудағы технологиялық процестердің бiрнеше мүмкін нұсқаларының iшiнен ең тиiмдi /өнiмдi/ нұсқаны таңдап алады.
Егер технологиялық процестердің өнiмдiлiгi мен тиiмдiлiгi әр түрлi болса, онда салыстырмалы нұсқалардың iшiндегi өнiмдiлiгi жоғары нұсқаны талғайды. Жобаланатын үдерістiң тиiмдiлiгi мен үнемдiлiгi олардың барлық элементтерiн анықтау арқылы немесе жалпылама күрделi көрсеткiштерiн есептеумен шығарады.
Технологиялық үдерістiң ең жақсы, үйлесiмдi нұсқалары берiлген уақыт мерзiмiнде керектi бұйымдардың жоғары сапа көрсеткiштерiмен және өте аз өзiндiк құнмен шығарылуын қамтамасыз етуi тиiс; ол үшін үдеріс iшiндегi лимиттi операциялардың өтуi үйлесiмдi болуы керек. Осы қойылған шартты шектермен кесу режимдерiнiң тиiмдi мәнiн және өңдеудiң басқа да керектi жағдайларын анықтайды.
Технологиялық процестердің жалпы ең жақсы, үйлесiмдi нұсқаларын таңдау өте күрделi iс; бұл мәселенi алдыңғы өткiзген технологиялық әрекеттердiң кейiнгiлерiне тигiзер әсерiн динамикалық бағдарламалау тәсiлiмен шешедi. Сондықтан үдерістегi дербес бiр ғана операцияны бөлiп алып, барлық көңiлдi соның тиiмдiлiгiн көтеруге, жiберуге болмайды. Технологиялық процестерді үйлестiру жұмыстарында олардың тек маңызы мен мазмұны өзгерiп қоймай, барлық құрамы да өзгерiп кетулерi мүмкін.
Жобаланатын және нақты технологиялық процестердің үйлесуiн әр түрлi мақсатты функцияларға балап жүргiзедi. Үлесiмдi технология ең аз өзiндiк құнға бағдарлануы керек. Басқа жағдайларда үйлесiмдi технологияның көкейтестi мақсаты ретiнде өнiмдiлiк немесе сапа мәселесi тұрады.
Технологиялық үдерістiң негiзгi өту заңдылықтарын жете бiлу және математикалық тәсiлдердi орынды қолдану үйлестiру мәселелерiн ЭЕМ-да пайдаланып, шешуге жол ашады. Механикалық өңдеудiң технологиялық үдерістерiн жобалаудың негiзгi мақсаты:
– бөлшекті жасау үдерісiн толық жазу;
– керектi техникалық және экономикалық есептеу жүргiзу;
– таңдап алынған технологияның нұсқасын жан-жақты негiздеу.
Зауыттағы инженер-техник қызметкерлер, жұмысшылар жасалған технологиялық құжаттардан бұйымды шығаруға керектi мағлұматтар алады; бұл құжаттар арқылы керектi өндiрiс құралдарының саны, бұйымға жұмсалатын еңбек пен өзiндiк құны есептеледi.
Технологиялық үдерістiң жобасын пайдаланып, өндiрiстi негiзгi және қосымша материалдармен жабдықтауды ұйымдастырудың бастапқы мағлұматтарын, күнтізбелі жоспарлауды, аспаптық және транспорттық шараларды үйлестiрудi анықтайды.
Технологиялық процестерді жаңа зауыттарды жобалауда және бар зауытты қайта құруда немесе бар зауытта жаңа бұйымдар шығаратын цехтар ұйымдастыруда іске асырады. Жұмыс iстеп тұрған зауыттарда жаңа өндiрiс объектiлерiн ұйымдастыруда технологиялық процестерді жасаудан бұрын даярлау және ұйымдастыру жұмыстарын жүргiзiп алған жөн; бұл жұмыстың негiзгi өзегi бар құралдарды пайдалану мүмкіндiгi немесе жаңаларын сатып алу, керектi жұмысшылар санын анықтау, кескiш аспаптар, тарнспорт жүйелерiн, материалдар, энергия қажеттерiн алдын ала жорамалдау.