4.5.3. Беттер сапасының геометриялық көрсеткiштерiне сқаб технология жүйесiнiң серпiмдi қатаңдығының әсерi
Өңдеу бетiнiң кедiр-бұдырлылығына технология жүйесiнiң серпiмдi қатаңдығы көп әсер етедi. Орнату және қысу шарттарынан туатын дайындама қимылдарындағы өзгермелi қаттылықтар, бөлшектің өңдеу бетiнiң неше түрлi кедiр-бұдырлылықта қалуына себепкер болады /4.16-сурет/.
4.16-сурет. Өңдеудегі дайындаманы қондырғыға орнатудың бет кедір-бұдырлылығына тигізетін әсері
Бiлiктi
патронға консольды орнатып, жонып
көрсек, оның оң жақ шетiндегi
кедiр-бұдырлылығының мәнi жоғары болады
/4.16, а-сурет/. Ал бiлiктi айналмалы артқы
центрмен тiреп тұрып өңдесек /4.16, б-сурет/,
оның бетiнiң кедiр-бұдырлылығының мәнi
артқы центрден ортасына қарай үдей
түсiп, одан алдыңғы патронға қарай
баяулай бередi. Көрсетiлiп отырған
кедiр-бұдырлылықтың заңдылықтары
бiлiктердiң ұзындығы
мен диаметрiнiң
қатынасына байланысты болады.
Бiлiк неғұрлым ұзын болса, беттiң кедiр-бұдырлылығының мәнi соғұрлым ортасына таяу жоғары болады.
Беттiң
кедiр-бұдырлылығының әртектiлiгi
қатынасымен анықталып, шамасы шамамен
2-3-ке жетедi.
Бөлшек бетiнде кедiр-бұдырлылықтың пайда болуы, өңдеу кезiндегi технология жүйелерiнiң дiрiлiнен, кескiш аспаптың жүзiнiң оқта-текте өңдеу бетiнен бiр ажырап, бiр тиiп кетуiнен туады.
Дiрiлдеу үдерісiне СҚАД серпiмдi қатаңдығы, торап iшiндегi саңылаулар, тетiктердiң үйлесiмсiз айналуы және станок қозғалтқышының ақаулары әсер етедi.
Өңделетiн беттердiң пiшiнi мен өлшем ауытқулары дiрiлдеу үдерісiнiң жиiлiгi мен амплитудасына байланысты. Дiрiлдеудiң кiшiгiрiм жиiлiгi мен жоғар амплитудасында өңделетiн беттер кедір-бұдыр болып шығады.
4.5.4 Беттер сапасының физикалық-механикалық
көрсеткiштерiне өңдеу режимдерiнiң әсерi
Өңдеу үдерісiнiң күш және температуралық факторлары бөлшектің бет қатпарларының физикалық-механикалық қасиеттерiне күштi әсер етедi. Өңдеудi жүздi кескiш аспаптармен жүргiзгенде, оған көбiне кесудiң күш факторы әсер етiп, ол күштер бет қатпардың құрылымын бұзып, кристалл түйiрлерiн жылжытып, тығыздап, соның салдарынан бет қатпарының микроқаттылығын көтерiп, тұтқырлығын кемiтедi. Бет қатпарында қалдық тартылыстары пайда болып, олардың бағыттары мен мәндерi өңдеу режимдерiне байланысты болады.
Болаттан жасалған бөлшектердің бет қатпарында қалыптасқан қалдық тартылыстарының кесу жылдамдығы және берiске байланысты эпюрлерi 4.17-суретте берiлген.
Өңдеудi ажарлау аспаптарымен жүргiзгенде, бөлшектің бет қатпарлар күйiнiң қалыптасуына кесудiң температуралық факторлары әсер етедi. Бөлшектің бет қатпарында құрылымдық өзгерiстер жүрiп, оның кристалл түйiрлерiнiң шекарасында карбиттер туып, термиялық режимдер зонасы ашылып, қысу қалдық тартылыстары пайда болады.
Қалдық тартылыстардың таралу тереңдiгi 50150 мкм-ге, ал мәндерi материалдың аққыш берiктiгiне дейiн жетедi.
4.17-сурет. Токарь станогында жонудан кейiнгi дайындаманың бет қатпарында қалыптасқан қалдық тартылыстар эпюрлерi:
а – қалдық тартылысының кесу жылдамдығына байланыстылығы; б – қалдық тартылысының берiске байланыстылығы