Құрастыру жұмыстарының еңбексыйымдылығының механикалық өңдеу жұмыстарының еңбексыйымдылығына шамамен берiлген қатынасы

Бұйымдар	Өндірістер		Бұйымдар	Өндірістер
Ауыл шаруашылығы машиналары Автоқозғалтқыштар Автомобильдер: Жүк Жеңіл Тракторлар	Жоғары серия ж а п п а й	40-60 21-33 35-45 30-35	Құралдар прокат Ұста-пресс металл кесетін станок: орта	Бірлі-жарым кішірім сериялары Жоғары серия және сериялы	30-50 60-55 35-55
Көпірлі крандар	Серия	50-60	Ауыр	Бірлі-жарым, кішігірім сериялы	65-80

5.2-кесте

Түрлi құрастыру жұмыстарының еңбексыйымдылығының жалпы құрастыру жұмыстарының еңбек сыйымдылығына қатынасы,

Құрастыру жұмыстары	Бірлі-жарым	Кішігірім сериялы	Өндірістер сериялы	Жоғары сериялы	Жаппай
Слесарлық құрастыру	25-30	20-25	15-20	10-15
Тораптық құрастыру	10-15	15-20	20-30	30-40	45-60
Жалпы	55-65	55-65	50-65	45-60	40-45

Техникалық тұрғыдан негiзделген нормалау уақыттары

Техникалық тұрғындар негiзделген нормалық уақыт мынадай формуламен табылады:

(5.7)

Мұндағы,

– негiзгi технологиялық уақыт;

– нормалық немесе даналық уақыт;

– қосалқы уақыт;

– жұмыс орнындағы ұйымдастыру қызметiне кететiн уақыт;

– үзiлiс немесе жұмысшының өз мұқтаждығына керектi уақыт.

Негiзгi технологиялық уақыт бөлшектің өлшемiн, пiшiнiн, бет қатпарының сапа күйiн өзгертуге жұмсалады. Ал құрастыру кезiнде ол уақыт жиналатын бөлшектердің орнын кеңiстiкке өзгертуге жұмсалады.

(5.8)

Мұндағы,

– өңдеу бетiнiң есептi ұзындығы;

– минуттық берiс;

– әрекеттiң жону сандары.

Жонуға жiберiлген әдiптiң мөлшерiне қарай оны бiрнеше рет жонуға тура келедi. Егер бөлшекті өңдеудегi көрсетiлген өзгерiстер қолмен жасалса, онда қол уақытына /t_қол/ тең, машинамен жасалса, машина уақытына тең болады. Ал ол өзгерiстерге машина да, адам да кiрiссе, онда машина қол уақыты /t_мқ/ дейдi. қосалқы уақыттар негiзгi технологиялық уақытты iске асыруға жұмсалады. Олар дайындаманы орнатуға, бекiтуге, босатуға, станокты жүргiзiп, тоқтатуға, өлшеуге, аспапты өңдеуге ыңғайлауға, т.б. жiберiледi.

Негiзгi технологиялық уақыт пен қосалқы уақыттың қосындысын оперативтi уақыт дейдi.

(5.9)

– қызмет уақыты, жұмыс орнын өз бабында, таза етiп ұстау үшін қажет. Бұл уақыт жұмыс орнын ұйымдастыру және техникалық уақыттардан тұрады.

(5.10)

Мұндағы

– жұмыс орнын ұйымдастыруға жұмсалатын уақыт;

– техникалық уақыт, СҚАД-ты бабында ұстауға, аспапты ауыстыруға, т.б. жұмсалады.

Қызмет уақытының шамасы оперативтi уақыт арқылы пайызбен алынады.

– жұмысшының демалысына жұмсалатын уақыт шамасы 2%-бен оперативтi уақыт арқылы есптеледi:

(5.11)

Мұндағы, тең.

Даналық уақыттың керi қатынасын өнiм нормасы деп алып, мына формуламен анықтаймыз:

(5.12)

Сменалық өнiм нормасы:

(5.13)

Мұндағы, – жұмыс ауысымының ұзақтығы, сағат.

Сонымен, және екеуi еңбек өнiмдiлiгiн сипаттайтын, өте қажеттi өндiрiс көрсеткiшi болып табылады.

Бұйымдарды партиялап шығару жағдайында /жоғары сериялы өндiрiстер, қайта реттелетiн топты станоктар жүйелерiнде/ даярлау мен қорытындылау уақытын / енгiзедi. Бұл уақыт жұмысшының алдына келген жаңа бұйымдар партиясымен танысып, оның жұмыс сызбаларын ұғынуға және жұмыс орнын, аспап-құралдарын жаңа объектiнiң шарттарына ынғайлауына жұмсалады. Сонымен, бұйымдардың жаңа партиясын шығаруға жұмсалатын уақыт төмендегi формуламен есептеледi:

(5.14)

Мұндағы,

– партия көлемiндегi бөлшектер саны;

Т_әқ – даярлау, қорытындылау уақыты;

– партиялық уақыт;

Құрал-саймандардың жұмысқа жүктелуiне қарай, олардың санының дұрыс-бұрыс алынғанын пайымдайды. Құралды жүктеу коэффициентi төменгi формуламен есептеледi:

(5.15)

Мұндағы,

– құралдардың жүктелу коэффициентi;

– операциядағы есептi станоктар саны;

– операциядағы нақты алынған станоктар саны.

Есептi станоктар санын төменгi қатынаспен табады:

(5.16)

Мұндағы, линияның жұмыс iстеу тактi.

Линияның жұмысқа жүктелу коэффициентiн мынадай формуламен анықтайды:

(5.17)

Мұндағы, m – линиядағы станоктар саны;

– линиядағы жеке станоктардың орташа жүктелу коэффициентi, оның мәнi шамамен .

Бөлшектерді механикалық өңдеу технология үдерістерiнiң еңбексыйымдылығын төмендегi формуламен есептейдi:

(5.18)

Мұндағы – технологиялық үдерістегi операциялар саны;

– механикалық өңдеу үдерісiнiң еңбек сыйымдылығы.

Өңдеудiң еңбексыйымдылығы технологиялық үдерістегi нақты еңбек шығындарын ғана сипаттайды. Ал өткен еңбек шығындары /материалдарды өндiрiп, тапқандардың құрал-саймандарын жобалап, шығарғандардың еңбектерi/ мұның құрамына кiрмеген.

Автоматты линияларда, әрбiр операцияға жұмсалған уақыт шығыны оперативтi уақытқа тең болуы керек. Егер мұндай пропорцияны сақтау қиын болса, онда оперативтi уақытқа тең етiп, автоматты линияның ең бiр ауыр деген операциясының уақытын алады. Ондай операцияны лимиттi операция дейдi.

Егер лимиттi операцияда бiрнеше детальдар өңделiп жатса, оның мәнiн мынадай формуламен есептейдi.

(5.19)

– лимиттi операцияда өңделiп жатқан бiрнеше бөлшектің саны /немесе лимиттi операцияда параллель iстеп жатқан станоктардың саны/.

Автоматты линияның әр позициясында iстеп жатқан станоктар санын мынадай формуламен есептейдi:

(5.20)

Мұндағы, – оперативтi уақыт; – шығару тактісi.

Автоматтық линияның сағаттық өнiмдiлiгi:

(5.21)

Мұндағы, – автоматты линиядағы жұмыс уақытының сағаттық номиналды қоры /60 мин/; – уақыттың номиналды қорын пайдалану коэффициентi