7.2.12 Механикалық өңдеудегi операцияларды құру

Технологиялық операцияларды оның технологиялық әрекеттерiнiң жүру бiрiздiлiгiн гежей-тегжейлi анықтайды; операцияны құрал-саймандармен жабдықтауды бiржола есептеп, олардыңтүпкiлiктi белгiленуiн ойластырады; кесу режимдерi есептеледi немесе белгiленедi.

Детальдың жасалу технологиясының бағдары осы жобалауда анықталады.

Жобаланған технологиялық операцияның ең маңызды критерийi - оның жүргiзiлуiнiң оперативтi уақыты. Осы оперативтi уақыт неғұрлым аз болса, операция соғұрлым технологиялы болады.

Операцияларды құру схемаларына сандық сипаттама беру үшін олардыңоперативтi уақыттарының бiр мезгiлде орындалуының коэффициентiн анықтаған жөн.

(7.24)

Мұндағы -операцияның негiзгi дербес уақыты, мин; -операцияның қосалқы дербес уақыты, мин;

Іс-әрекеттерiнiң негiзгi және қосалқы уақыттарының қосындысы, мин;

-технологиялық әрекеттердiң саны.

коэффициентi неғұрлым аз болса, операция соғұрлым кемелдi болады. (34.24) формуласындағы -ге тең болғанда, дайындаманың бiр технологиялық әрекетпен жүргiзiлгенi айқын

Егер дайындаманы бiрнеше технологиялық әрекеттердi қолданып жүргiзсе, онда

Операцияларды өнiмдiлiк тұрғысында талдау үшін қосалқы уақыттың құрамы төмендегiдей бес бөлiктен тұрады деп есептеген дұрыс:

1/ дайындаманы орнатып, өңдеп бiткеннен кейiн станоктан шығару уақыты бұл уақыт iшiнде дара дайындамаларды қондырғыға орнату, жұмыс позициясына ауыстырма қондырғы-қосалқыларды және серiктестердi орнату; шыбық прокаттарын өңдеуде цанганың ашылуы, шыбықты тiрелгенше жiберу және цанганы қысу уақыты;

2/ станокты басқару қимылдарына керектi уақыт бұл уақыт iшiнде: станокты жүргiзу, тоқтату, жылдамдық пен берiстерiн қосу, шпиндельдiң айналу, суппорттардың, кареткалардың қозғалыс бағыттарын өзгертулер бар;

3/ индексациялауға керектi уақыт бұл уақыт iшiнде: станок тораптарының бастапқы орнынан жаңа орынға ауысуы; шпиндель блокрарының, ұстел және барабандардың, аспапты блоктардың бұзылуы; бөлгiш құралдар мен қондырғылардың бұрылуы; дайындаманың жаңа позицияға ауысуы;

4/ аспапты ауыстыру уақыты бұл уақыт iшiнде: жедел ауыстырылатын кондукторлық төлкелер уақыты; қашап кеңейту борыштангалары мен ауыстырмалы борштангалар уақыты; кескiш және револьверлiк жабдықтардың бұрылуы;

5/ сынама жоңқаға келтiру арқылы кескiш аспапты орнату уақыты бұл уақыт өлшемдерi еркiн алу жүйесiнде сынама өлшеумен жүргiзу керек; әсте бұл уақытты негiзгi өңдеу уақытымен алмастыруға болмайды. Кейде өңдеу кезiнде автоматты тексеру тәсiлдерi қолданылса, онда өлшеудi өңдеумен бiр мезгiлде жүргiзуге болады.

Осы қосалқы уақыт элементтерiн неғұрлым дұрыс басқарып, игере бiлсе, операция соғұрлым өнiмдi де ұтымды болады.

Операцияның қосалқы уақыты негiзгi уақытын бiр мезгiлде жүргiзу мүмкіндiктерi өңдеу үшін орнатылған дайындаманың санына, қолданылатын кескiш аспаптарға және сол дайындамаларды өңдеу тәртiбiне байланысты.

Технологиялық операциялардың схемалары өңдеу үшін орнатылған дайындамалардың санына қарай бiр және көп орынды, кескiш аспаптың санына қарай бiр және көп кескiштi болып бөлiнедi.

Технологиялық әрекеттердiң уақыт өлшемiнде бiр мезгiлде жүргiзiлуiне қарай оларды бiрiздi, параллель және параллель-бiрiздi жүргiзiлетiн операциялар деп бөледi.

Бiр немесе бiрнеше кескiш аспаптармен бiр орынды, бiрiздi өңдеуде /7.15-сурет/ операцияның даналық уақытының /t_ә/ құрамына кiретiн негiзгi дербес технологиялық уақыт барлық әрекеттер уақыттарының қосындысынан тұрады.

(7.25)

Бiр орынды, бiр кескiштi, бiрiздi сызбада операцияның қосалқы уақытының мәнi төменгi формуламен есептеледi /7.15, а-сурет/.

(7.26)

Бiрнеше ауыстырмалы кескiш аспаптармен өңдеуде /7.15, б-сурет/

(7.27)

Мұндағы (34.30) формуласына уақыттың орнына кiруi мүмкін: бұл токарьлық өңдеудегi төрт кескiштi жабдықты бiрiздi бұрап бұруда кездеседi.

7.15-сурет. Технологиялық әрекеттердi бiрiздi жүргiзiп өңдеудiң сызбалары: а/ бiркескiштi, бiр орынды өңдеу; б/ ауыстырмалы аспаптармен бiр орынды өңдеу.

Бiр орынды параллельдi өңдеуде негiзгi уақыт /7.16-сурет/ лимиттi әрекеттiң жүру уақытымен есептеледi:

7.16-сурет. Технологиялық әрекеттердi параллельдi жүргiзумен өңдеудiң сызбалары: а/ бiрнеше аспаппен бiр орынды өңдеу; б/ бiрдей аспаптармен бiр орынды өңдеу

Параллель-бiрiздi сызбалар дайындамалардың бiрнеше беттерiн бiр мезгiлде бiрнеше позицияларда өңдеуде кездеседi /7.17, а-сурет/; бұл жағдайда дайындамалар немесе кескiш аспаптар өз позицияларын аспапты блокты бұрап бұрумен ауыстырылады.

Технологиялық дербес негiзгi уақыт бiрнеше лимиттi әрекеттер уақыттарының қосындысынан тұрады:

(7.29)

Операцияның қосалқы уақыты

(7.30)

7.17-сурет. Технологиялыө әрекеттерді паралелльді-бізді жүргізумен өңдеу сызбасы:

а - токарьлі-револьверлі станокты алты позициялық аспаптар жабдығымн; ә - тескіш станоткта көпайналдырықты аспаптар жабдығын біізділікпен 1-2-3 позицияларына жылжытумен

Кейде орнына болуы мүмкін; бұл көп айналдырықты тескiш жабдықты бiрiздi жылжытуда кездеседi /7.17, б-сурет/.

Операцияның бiр орынды сызбаларына қарағанда, көп орынды сызбалары дербес технологиялық уақытты қосалқы уақытпен бiр мезгiлде жүргiзу мүмкіндiгi өте тиiмдi пайдаланылады; мұндай сызбаларда уақытын уақытымен алмастыруға болады; кейде қосалқы уақыт мүлде болмауы да мүмкін.

Көп орынды сызбалар төмендегiдей негiзгi үш нұсқамен жүргiзiледi:

1/ станоктың үстелiне бiр топ дайындамаларды алдын ала орнатып, содан кейiн бәрiн бiр мезгiлде өңдей бастайды; мысалы, ұзақ дайындамаларды ажарлау станогының магниттi үстелiнде өңдеу;

2/ дайындамаларды немесе дайындамалар тобын өздерiнiң қондырғыларына бiрiне бiрiн байланыссыз отырғызып, оларды кезегiмен өңдейдi. Мысалы, дайындамаларды бұрылмалы қондырғыларға орнатып, маятниктi берiспен фрезерлеу;

3/ өңдеудi үздiксiз айналып тұрған барабанда немесе үстелде жүргiзедi.

7.18-сурет. Көп орынды бiрiздi өңдеудiң сызбасы:

а/ бiлезiк тектi бөлшекті жону;

б/ бiлезiк тектi бөлшектердің тесiгiн қашап кеңейту.

Көп орынды сызбалардағы бiр бөлшекке кететiн өңдеу уақытын табу үшін жалпы өңдеуге кеткен уақытты дайындамаларды бiр мезгiлде өңделетiн операциялық партиясының санына бөлу керек; мұнда бiр бөлшекке кететiн өңдеу уақыты бiр орынды сызбаға қарағанда әлдеқайда кем болады. Кәсiпорынды сызбаларда уақыты кескiш аспаптың кесу және шығу уақыттарын үнемдеу арқылы азайтылады; қосалқы дайындамалардың операциялық \\партиясын орнатуда ептеп көбейедi, бiрақ ол бiр дайындамаға шаққанда өте аз болады.

Дайындамаларды бiр /7.18, а-сурет/ немесе бiрнеше аспапен /7.18, б-сурет/ көп орынды бiрiздi сызбамен өңдеуде негiзгi технологиялық уақыт төменгi формуламен көрсетiледi.

(7.31)

Көпкескiштi параллель өңдеуде /7.19, а-сурет/ негiзгi технологиялық уақыттың мәнi

7.19-сурет. Көп орынды паралелльді өңдеудің сызбасы:

а – үш дайындаманы оправада жону; ә – бірізділіктерді фрезерлеу;

Мұндағы, – операцияның лимиттi әрекетiнiң уақыты. Дайындамалардың параллель-бiрiздi орналасуында негiзгi технологиялық уақытты 7.19, б-суретке сай iздеймiз.

(7.32)

Көп орынды сызбадағы дайындамаларды бiр мезгiлде орнатып, бiр кескiшпен өңдеудегi қосалқы уақыт

(7.33)

Параллель және параллель–бiрiздi көпкескiштi өңдеудегi қосалқы уақыт

(7.34)

Кейде орнына қойылады.

Дайындамаларды немесе дайындамалар тобын бiр-бiрiне байланыссыз орнататын көпорынды сызбалар өте өнiмдi келедi; мұнда негiзгi өңдеу уақыты түгелiмен орнату уақытымен алмасады. Бұл сызбаның ерекшелiгi – дайындамалар станоктың бiр позициясында өңделiп жатса, екiншi жүктеу позициясында өңделетiн дайындамалармен жүктелiп жатады.

Бiрiздiлiкпен өңдеуде /7.20-сурет/ негiзгi технологиялық уақыт лимиттi әрекеттiң уақытына тең болады, ал қосалқы уақыт

(7.35)

Көпорынды параллель және параллель-бiрiздi өңдеуде

(7.36)

7.20-сурет. Дайындамаларды бөлек-бөлек орнатылған көпорынды бірізді өңдеудің сызбасы: 1 – жүктеу және шығару позициясы; 2 – екінші тесікті тесу позициясы;	7.21-сурет. Дайындамаларды бөлек-бөлек орнатылған көпорынды параллельді бірізді өңдеудің сызбасы: 1 – жүктеу және шығару позициясы; 2 – екінші тесікті тесу позициясы;

Негiздi технологиялық уақыт бiр мезгiлде өңделетiн дайындамалар санына сәйкес кемидi, ал қосалқы уақыт

7.22-сурет. Көпорынды параллельді-бірізді өңдеу сызбасы:

а – дайындаманың операциялық тобын үздіксіз; ә – периодпен орнату;

Операцияның оперативтi уақытының элементтерiн бiрiмен бiрiн алмастырудың ең қолайлы сәтi көпорынды сызбалардың дайындамаларын үздiксiз орнатып тұруда кездеседi /7.22, а-сурет/. Бұл жағдайда параллель-бiрiздi сызба басымдық мәнге ие болады, бiрақ кейде бiрiздi сызба да кездесуi мүмкін. Мұндай сызбалар көбiне барабандары немесе үстелi үздiксiз айналып тұратын станоктарда кездеседi. Дайындаманы орнату және шығару станоктың арнайы жүктеу позициясында оны тоқтатпастан жүргiзе бередi. Өңдеуге кететiн негiзгi технологиялық уақыт барабанның немесе үстелдiң бiр айналым уақытын сондағы орнатылған дайындамалардың санына бөлу арқылы есептеледi; егер әдiптi бiрнеше жұмыс қимылымен жонса /7.22, б-сурет/, онда соған сәйкес қосылған айналым жиiлiгiне көбейедi. Қосалқы уақыт түгелдей өңдеу уақытымен алмасады, демек

Операцияларды жобалауда олардың өнiмдiлiгiн параллель және параллель-бiрiздi өңдеу сызбаларын пайдаланып, шексiз көтере беруге болады деу қате ұғым. Өңдеу өңiмдiлiгiне станок реттеуішіндегі кескiш аспаптар санын көбейту арқылы әсер етедi, технологиялық тұрғыда негiздеп жүргiзген жөн; аса көп кескiштер саны өнiмдiлiктi күрт төмендетiп жiберуi мүмкін. 7.23-суретте осы мәселеге бiр мысал келтiрiлген. Графикте ордината осi бойынша операцияның даналық уақыты ал абцисса осi бойынша станок даярындағы кескiш аспаптар саны қойылған.

7.23-сурет. Өңдеу уақыттарының станок даярындағы кесіш аспаптар санына байланысты заңдылықтары; оптималды кескіш аспаптар саны

Станок даярындағы кескiш аспаптардың санына карай даналық уақыттың негiзгi технологиялық уақыты кемiгенiмен, оның техникалық-ұйымдастыру, даярлау уақыты ұйымдастыру көбейедi, ал қосалқы ұйымдастыру /және табиғи үзiлiстер уақыты аспаптар санына байланыссыз.

Сөйтiп, графиктегi үш заңдылықтың ординаталарын бiрiне бiрiн қосып, операцияның даналық уақытының станок даярындағы аспаптар санына байланысын анықтаймыз; сол алынған заңдылықтың ең минимумы станок даярындағы аспаптар санының оптималды мәнiн абсцисса осiнде бередi.